Somadeva: Kathasaritsagara 12.35

कार्याकार्यविभागः प्राग्बोद्धव्यो विजिगीषुणा । असाध्यं यदुपायेन तदकार्यं परित्यजेत्

kāryākāryavibhāgaḥ prāgboddhavyo vijigīṣuṇā / asādhyaṃ yadupāyena tadakāryaṃ parityajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्कार्यं यदुपायेन साध्यं तत्र चतुर्विधः । उपायः साम दानं च भेदो दण्ड इति स्मृतः

tatkāryaṃ yadupāyena sādhyaṃ tatra caturvidhaḥ / upāyaḥ sāma dānaṃ ca bhedo daṇḍa iti smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वः पूर्वो वरस्तेषां निकृष्टश् च परः परः । तस्मात्सामप्रयोगस् ते पूर्वं देवेह युज्यते

pūrvaḥ pūrvo varasteṣāṃ nikṛṣṭaś ca paraḥ paraḥ / tasmātsāmaprayogas te pūrvaṃ deveha yujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्लोभे कर्मसेने हि राज्ञि दानं न सिद्धये । न भेदो नहि सन्त्यस्य क्रुद्धलुब्धावमानिताः

nirlobhe karmasene hi rājñi dānaṃ na siddhaye / na bhedo nahi santyasya kruddhalubdhāvamānitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दण्डश् च दुर्गदेशस्थे तस्मिन्नतिबलाधिके । नृपैर् अजितपूर्वे ऽन्यैः प्रयुक्तः संशयावहः

daṇḍaś ca durgadeśasthe tasminnatibalādhike / nṛpair ajitapūrve 'nyaiḥ prayuktaḥ saṃśayāvahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविश्वास्या च युद्धेषु जयश्रीर् बलिनाम् अपि । न च कन्यार्थिनो युक्तः कर्तुं तद्बान्धवक्षयः

aviśvāsyā ca yuddheṣu jayaśrīr balinām api / na ca kanyārthino yuktaḥ kartuṃ tadbāndhavakṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्तस्य राज्ञः साम्नैव दूतस्तावद्विसृज्यताम् । तदसिद्धौ हठायातो दण्ड एव प्रयोक्ष्यते

tattasya rājñaḥ sāmnaiva dūtastāvadvisṛjyatām / tadasiddhau haṭhāyāto daṇḍa eva prayokṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येतच् छ्रुतधेर्वाक्यं सर्वे तत्र तथेति ते । श्रद्दधुः प्रशशंसुश् च तस्य मन्त्रक्रमज्ञताम्

ityetac chrutadhervākyaṃ sarve tatra tatheti te / śraddadhuḥ praśaśaṃsuś ca tasya mantrakramajñatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः संमन्त्र्य तैर् एव समं दूतगुणान्वितम् । किरातराजानुचरं तदाख्यातं द्विजोत्तमम्

tataḥ saṃmantrya tair eva samaṃ dūtaguṇānvitam / kirātarājānucaraṃ tadākhyātaṃ dvijottamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूतं सुविग्रहं नाम कर्मसेनाय भूभृते । मृगाङ्कदत्तो व्यसृजल्लेखसंदेशहारिणम्

dūtaṃ suvigrahaṃ nāma karmasenāya bhūbhṛte / mṛgāṅkadatto vyasṛjallekhasaṃdeśahāriṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स गत्वोज्जयिनीं दूतः प्रतीहारनिवेदितः । वल्लभाश्वद्विपाकीर्णकक्ष्यान्तरमनोरमम्

sa gatvojjayinīṃ dūtaḥ pratīhāraniveditaḥ / vallabhāśvadvipākīrṇakakṣyāntaramanoramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविश्य राजभवनं सिंहासनगतं नृपम् । ददर्श कर्मसेनं तं मन्त्रिभिः परिवारितम्

praviśya rājabhavanaṃ siṃhāsanagataṃ nṛpam / dadarśa karmasenaṃ taṃ mantribhiḥ parivāritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रणम्य चासनासीनः स पृष्टकुशलः क्रमात् । राज्ञाभिनन्दितस्तेन लेखं तस्मै समर्पयत्

praṇamya cāsanāsīnaḥ sa pṛṣṭakuśalaḥ kramāt / rājñābhinanditastena lekhaṃ tasmai samarpayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदाय तं च तन्मन्त्री मुद्राक्षेपप्रसारितम् । प्रज्ञाकोषाभिधानो ऽत्र स्पष्टमेवमवाचयत्

ādāya taṃ ca tanmantrī mudrākṣepaprasāritam / prajñākoṣābhidhāno 'tra spaṣṭamevamavācayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वस्ति श्रीकरभग्रीवकोट्टमूलाटवीतटात् । महाराजाधिराजस्य पुत्रो ऽयोध्यापुरीपतेः

svasti śrīkarabhagrīvakoṭṭamūlāṭavītaṭāt / mahārājādhirājasya putro 'yodhyāpurīpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीमतो ऽमरदत्तस्य महीमण्डलमण्डनम् । श्रीमान्मृगाङ्कदत्तो ऽत्र प्रह्वोपनतराजकः

śrīmato 'maradattasya mahīmaṇḍalamaṇḍanam / śrīmānmṛgāṅkadatto 'tra prahvopanatarājakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उज्जयिन्यां महाराजकर्मसेनस्य सादरम् । निजवंशपयोधीन्दोरिदं संदिशति स्फुटम्

ujjayinyāṃ mahārājakarmasenasya sādaram / nijavaṃśapayodhīndoridaṃ saṃdiśati sphuṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्या तवास्ति सावश्यं देयान्यस्मै प्रयच्छ तत् । मह्यं तां सदृशी सा मे भार्यादिष्टा हि दैवतैः

kanyā tavāsti sāvaśyaṃ deyānyasmai prayaccha tat / mahyaṃ tāṃ sadṛśī sā me bhāryādiṣṭā hi daivataiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं नौ बन्धुभावः स्यान्नश्येत्पूर्वा च वैरिता । नो चेन्निजभुजावेव प्रार्थयिष्ये ऽत्र वस्तुनि

evaṃ nau bandhubhāvaḥ syānnaśyetpūrvā ca vairitā / no cennijabhujāveva prārthayiṣye 'tra vastuni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् अत्र वाचिते लेखे प्रज्ञाकोषेण मन्त्रिणा । राजा सकोपः सचिवान् कर्मसेनो जगाद सः

ity atra vācite lekhe prajñākoṣeṇa mantriṇā / rājā sakopaḥ sacivān karmaseno jagāda saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपक्षास्ते सदास्माकमनात्मज्ञेन तेन च । एतत् तथैव संदिष्टं पश्यताद्यासमञ्जसम्

vipakṣāste sadāsmākamanātmajñena tena ca / etat tathaiva saṃdiṣṭaṃ paśyatādyāsamañjasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्माभिलिखितः पूर्वं वयं पश्चादवज्ञया । दर्पाध्मातेन पर्यन्ते बाहुवीर्यम् उदीरितम्

ātmābhilikhitaḥ pūrvaṃ vayaṃ paścādavajñayā / darpādhmātena paryante bāhuvīryam udīritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन् न मे प्रतिसंदेशो योग्यः कन्याकथैव का । गच्छ दूत भवत्स्वामी यत्स वेत्ति करोतु तत्

tan na me pratisaṃdeśo yogyaḥ kanyākathaiva kā / gaccha dūta bhavatsvāmī yatsa vetti karotu tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तः कर्मसेनेन राज्ञा दूतो ऽत्र स द्विजः । सुविग्रहस्तमोजस्वी क्रमायातम् अभाषत

ity uktaḥ karmasenena rājñā dūto 'tra sa dvijaḥ / suvigrahastamojasvī kramāyātam abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदृष्ट्वा राजपुत्रं तं संप्रत्योजायसे जड । सज्जो भवागते तस्मिन्वेत्स्यसि स्वपरान्तरम्

adṛṣṭvā rājaputraṃ taṃ saṃpratyojāyase jaḍa / sajjo bhavāgate tasminvetsyasi svaparāntaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तेनोदिते राजसभा क्षोभमियाय सा । गच्छावध्यो ऽसि किं कुर्म इति क्रुद्धो ऽभ्यधान्नृपः

iti tenodite rājasabhā kṣobhamiyāya sā / gacchāvadhyo 'si kiṃ kurma iti kruddho 'bhyadhānnṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्ये ऽत्र दन्तदष्टौष्ठा मृद्नन्तः स्वान् करान् करैः । किं नाधुनैव गत्वा तं हन्म इत्य् अब्रुवन् मिथः

anye 'tra dantadaṣṭauṣṭhā mṛdnantaḥ svān karān karaiḥ / kiṃ nādhunaiva gatvā taṃ hanma ity abruvan mithaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यात्वयं बटुवाचाटस्यास्य किं कुप्यते गिरा । द्रक्ष्यते यत्करिष्याम इत्यूचुर्धैर् यतः परे

yātvayaṃ baṭuvācāṭasyāsya kiṃ kupyate girā / drakṣyate yatkariṣyāma ityūcurdhair yataḥ pare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रूभङ्गैः केचिदासन्नचापरोपणसूचनम् । कुर्वन्त इव निःशब्दं तस्थुः कोपारुणैर् मुखैः

bhrūbhaṅgaiḥ kecidāsannacāparopaṇasūcanam / kurvanta iva niḥśabdaṃ tasthuḥ kopāruṇair mukhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं सभायां क्रुद्धायां स निर्गत्य सुविग्रहः । दूतो मृगाङ्कदत्तस्य पार्श्वं स्वकटकं ययौ

evaṃ sabhāyāṃ kruddhāyāṃ sa nirgatya suvigrahaḥ / dūto mṛgāṅkadattasya pārśvaṃ svakaṭakaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मै स कर्मसेनोक्तं समित्राय शशंस तत् । सो ऽप्यादिदेश तच् छ्रुत्वा यात्रां सैन्ये नृपात्मजः

tasmai sa karmasenoktaṃ samitrāya śaśaṃsa tat / so 'pyādideśa tac chrutvā yātrāṃ sainye nṛpātmajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स्वाम्यादेशप्रबलपवनापातविधुतो बलाम्भोधिर् धावन् नरतुरगमातङ्गमकरः । सपक्षाणां तन्वन् मनसि परितोषं क्षितिभृतां स संप्राप क्षोभं प्रतिभयकरं कातरनृणाम्

tataḥ svāmyādeśaprabalapavanāpātavidhuto balāmbhodhir dhāvan naraturagamātaṅgamakaraḥ / sapakṣāṇāṃ tanvan manasi paritoṣaṃ kṣitibhṛtāṃ sa saṃprāpa kṣobhaṃ pratibhayakaraṃ kātaranṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षितिमथ विदधद्बलाश्वलाला गजमदकर्दमितां मृगाङ्कदत्तः । बधिरितभुवनः स तूर्यनादैर् उदचलदुज्जयिनीं शनैर् जयाय

kṣitimatha vidadhadbalāśvalālā gajamadakardamitāṃ mṛgāṅkadattaḥ / badhiritabhuvanaḥ sa tūryanādair udacaladujjayinīṃ śanair jayāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.