Library·Somadeva: Kathasaritsagara·16·16.1
प्रथमस् तरङ्गः । पातु वस्ताण्डवोड्डीनगण्डसिन्दूरमण्डनः । वान्ताभिपीतप्रत्यूहप्रताप इव विघ्नजित्
prathamas taraṅgaḥ / pātu vastāṇḍavoḍḍīnagaṇḍasindūramaṇḍanaḥ / vāntābhipītapratyūhapratāpa iva vighnajit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं तस्मिन्नृषभके पर्वते तस्य तिष्ठतः । नरवाहनदत्तस्य सभार्यस्य समन्त्रिणः
evaṃ tasminnṛṣabhake parvate tasya tiṣṭhataḥ / naravāhanadattasya sabhāryasya samantriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्य विद्याधराधीशचक्रवर्तिश्रियं पराम् । भुञ्जानस्याययौ पुष्णन्सुखानि मधुरेकदा
prāpya vidyādharādhīśacakravartiśriyaṃ parām / bhuñjānasyāyayau puṣṇansukhāni madhurekadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रससाद चिराच्चारु चन्द्रिका मृगलक्ष्मणः । नवीनशाद्वलाश्लिष्टा सस्वेदाभूद्वसुंधराः
prasasāda cirāccāru candrikā mṛgalakṣmaṇaḥ / navīnaśādvalāśliṣṭā sasvedābhūdvasuṃdharāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसन्नालिङ्ग्यमानाश् च मुहुर्मलयमारुतैः । कम्पाकुलाः कण्टकिताः सरसा वानराजयः
āsannāliṅgyamānāś ca muhurmalayamārutaiḥ / kampākulāḥ kaṇṭakitāḥ sarasā vānarājayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पचापप्रतीहारश्चूतयष्टिं बिलोकयन् । क्वणन्मानवतीमानं निषिषेधेव कोकिलः
puṣpacāpapratīhāraścūtayaṣṭiṃ bilokayan / kvaṇanmānavatīmānaṃ niṣiṣedheva kokilaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्पेतुः पुपवल्लीभ्यः सशब्दा भृङ्गराजयः । मारवीरधनुर्मुक्ता इव नाराचपङ्क्तयः
niṣpetuḥ pupavallībhyaḥ saśabdā bhṛṅgarājayaḥ / māravīradhanurmuktā iva nārācapaṅktayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं मधुप्रवृत्तिं तां तदा वीक्ष्य व्यजिज्ञपन् । नरवाहनदत्तं तं सचिवा गोमुखादयः
evaṃ madhupravṛttiṃ tāṃ tadā vīkṣya vyajijñapan / naravāhanadattaṃ taṃ sacivā gomukhādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देव पश्यान्य एवायं जातः पुष्पमयो ऽधुना । ऋषभाद्रिर्मधूत्फुल्लकाननालीनिरन्तरः
deva paśyānya evāyaṃ jātaḥ puṣpamayo 'dhunā / ṛṣabhādrirmadhūtphullakānanālīnirantaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्योन्यघट्टितैः पुष्पैः कांस्यतालवतीरिव । संगीता इव भृङ्गीनां विरुतैर् वातवेपिताः
anyonyaghaṭṭitaiḥ puṣpaiḥ kāṃsyatālavatīriva / saṃgītā iva bhṛṅgīnāṃ virutair vātavepitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसन्तसज्जितोद्यानमन्मथास्थानगामिनीः । विलोकय लता राजन् परागपटमालिनीः
vasantasajjitodyānamanmathāsthānagāminīḥ / vilokaya latā rājan parāgapaṭamālinīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलिमालाश्लथज्येयं दृश्यतां चूतमञ्जरी । विश्रान्तस्य जगज्जित्वा कामस्येव धनुर्लता
alimālāślathajyeyaṃ dṛśyatāṃ cūtamañjarī / viśrāntasya jagajjitvā kāmasyeva dhanurlatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अत्र रुचिरोद्याने देव मन्दाकिनीतटे । मधूत्सवमिमं तावदेहि गत्वोपभुञ्ज्महे
tad atra rucirodyāne deva mandākinītaṭe / madhūtsavamimaṃ tāvadehi gatvopabhuñjmahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तः सचिवैः सो ऽथ सावरोधवधूजनः । नरवाहनदत्तस् तद्ययौ मन्दाकिनीतटम्
ity uktaḥ sacivaiḥ so 'tha sāvarodhavadhūjanaḥ / naravāhanadattas tadyayau mandākinītaṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र चिक्रीड चोद्याने नानाविहगनादिते । एलालवङ्गबकुलाशोकमन्दारमण्डिते
tatra cikrīḍa codyāne nānāvihaganādite / elālavaṅgabakulāśokamandāramaṇḍite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपविष्टश् च विपुले चन्द्रकान्तशिलातले । पार्श्वे कृत्वा महादेवीं वामे मदनमञ्चुकाम्
upaviṣṭaś ca vipule candrakāntaśilātale / pārśve kṛtvā mahādevīṃ vāme madanamañcukām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यावरोधसहितस्तैस्तैर् विद्याधरेश्वरैः । चण्डसिंहामितगतिप्रमुखैः परिवारितः
anyāvarodhasahitastaistair vidyādhareśvaraiḥ / caṇḍasiṃhāmitagatipramukhaiḥ parivāritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपानं सेवमानो ऽत्र तास् ताः कुर्वन् कथास् तथा । विचार्य तम् ऋतुं सम्राट् सचिवान् स्वान् उवाच सः
āpānaṃ sevamāno 'tra tās tāḥ kurvan kathās tathā / vicārya tam ṛtuṃ samrāṭ sacivān svān uvāca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखस्पर्शो मृदुर्वातो दक्षिणो विमला दिशः । पुष्पितानि सुगन्धीनि काननानि पदे पदे
sukhasparśo mṛdurvāto dakṣiṇo vimalā diśaḥ / puṣpitāni sugandhīni kānanāni pade pade
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुराः कोकिलालापाः पानलीलासुखानि च । सुखं किं न मधौ प्रेयोवियोगस्त्वत्र दुःसहः
madhurāḥ kokilālāpāḥ pānalīlāsukhāni ca / sukhaṃ kiṃ na madhau preyoviyogastvatra duḥsahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यस्यास्तां तिरश्चाम् अप्य् अत्र कष्टा वियोगिता । तथा च विरहक्लान्तामेतां पश्यत कोकिलाम्
anyasyāstāṃ tiraścām apy atra kaṣṭā viyogitā / tathā ca virahaklāntāmetāṃ paśyata kokilām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषा हि नष्टमन्विष्य कूजन्ती सुचिरं प्रियम् । अप्राप्य तं स्थिता चूते मृतेवालीय निःस्वना
eṣā hi naṣṭamanviṣya kūjantī suciraṃ priyam / aprāpya taṃ sthitā cūte mṛtevālīya niḥsvanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तवन्तं सम्राजं मन्त्री तं गोमुखो ऽब्रवीत् । सत्यं काले ऽत्र विरहो दुःसहः सर्वदेहिनाम्
ity uktavantaṃ samrājaṃ mantrī taṃ gomukho 'bravīt / satyaṃ kāle 'tra viraho duḥsahaḥ sarvadehinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथाहि देव श्रावस्यां यद्वृत्तं वच्मि तच् छृणु । तत्रैको राजपुत्रो ऽभूद्ग्रामभुग्राजसेवकः
tathāhi deva śrāvasyāṃ yadvṛttaṃ vacmi tac chṛṇu / tatraiko rājaputro 'bhūdgrāmabhugrājasevakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूरसेनाभिधानस्य तस्य मालवदेशजा । अनुरूपा सुषेणेति भार्याभूज्जीविताधिका
śūrasenābhidhānasya tasya mālavadeśajā / anurūpā suṣeṇeti bhāryābhūjjīvitādhikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स जातु भूपेनाहूतः कटकं गन्तुम् उद्यतः । शूरसेनो ऽनुरागिण्या जगदे भार्यया तया
sa jātu bhūpenāhūtaḥ kaṭakaṃ gantum udyataḥ / śūraseno 'nurāgiṇyā jagade bhāryayā tayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आर्यपुत्र न मुक्त्वा माम् एककां गन्तुम् अर्हसि । नहि शक्ष्याम्य् अहं स्थातुं क्षणम् अत्र त्वया विना
āryaputra na muktvā mām ekakāṃ gantum arhasi / nahi śakṣyāmy ahaṃ sthātuṃ kṣaṇam atra tvayā vinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं तयोक्तः प्रियया शूरसेनो जगाद ताम् । राजाहूतो न गच्छामि कथं तन्वि न वेत्सि किम्
evaṃ tayoktaḥ priyayā śūraseno jagāda tām / rājāhūto na gacchāmi kathaṃ tanvi na vetsi kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजपुत्रः परायत्तवृत्तिरस्मि हि सेवकः । तच् छ्रुत्वा साश्रुनयना सा भार्या तम् अभाषत
rājaputraḥ parāyattavṛttirasmi hi sevakaḥ / tac chrutvā sāśrunayanā sā bhāryā tam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्तव्यं यद्यवश्यं ते सत्सहिष्ये कथंचन । दिनम् अप्य् अनतिक्रामन्नुपैष्यसि मधौ यदि
gantavyaṃ yadyavaśyaṃ te satsahiṣye kathaṃcana / dinam apy anatikrāmannupaiṣyasi madhau yadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वैतत्सो ऽप्य् अवादीत्तामन्ततो निश्चितं प्रिये । त्यक्त्वापि कार्यमेष्यामि चैत्रस्य प्रथमे ऽहनि
śrutvaitatso 'py avādīttāmantato niścitaṃ priye / tyaktvāpi kāryameṣyāmi caitrasya prathame 'hani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तवान् कथम् अपि प्रिययानुमतस् तया । राज्ञः समीपं कटकं शूरसेनो जगाम सः
ity uktavān katham api priyayānumatas tayā / rājñaḥ samīpaṃ kaṭakaṃ śūraseno jagāma saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्भार्याप्याशया तस्थौ गणयन्ती दिनानि सा । तदागमावधिमधुप्रारम्भदिवसेक्षिणी
tadbhāryāpyāśayā tasthau gaṇayantī dināni sā / tadāgamāvadhimadhuprārambhadivasekṣiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गतेष्व् अथ दिनेष्वागात्स मधूत्सववासरः । मन्मथाह्वानमन्त्राभविलसत्कोकिलध्वनिः
gateṣv atha dineṣvāgātsa madhūtsavavāsaraḥ / manmathāhvānamantrābhavilasatkokiladhvaniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुश्रुवे कुसुमामोदमाद्यन्मधुकरारवः । कामेनारोप्यमाणस्य कार्मुकस्येव निःस्वनः
śuśruve kusumāmodamādyanmadhukarāravaḥ / kāmenāropyamāṇasya kārmukasyeva niḥsvanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽयं मधूत्सवः प्राप्तो ध्रुवमद्यैष्यति प्रियः । इति तस्मिन्दिने तस्य शूरसेनस्य सा वधूः
so 'yaṃ madhūtsavaḥ prāpto dhruvamadyaiṣyati priyaḥ / iti tasmindine tasya śūrasenasya sā vadhūḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचिन्त्य विहितस्नाना सुषेणाभ्यर्चितस्मरा । उद्वीक्ष्यमाणा तन्मार्गं तस्थौ रचितमण्डना
vicintya vihitasnānā suṣeṇābhyarcitasmarā / udvīkṣyamāṇā tanmārgaṃ tasthau racitamaṇḍanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिनात्यये ऽपि न यदा स तस्याः पतिराययौ । तदा सा निशि नैर् आश्यविधुरा समचिन्तयत्
dinātyaye 'pi na yadā sa tasyāḥ patirāyayau / tadā sā niśi nair āśyavidhurā samacintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृत्योः कालो ऽयम् आयातो न त्वायातः पतिः स मे । परसेवैकसक्तानां को हि स्नेहो निजे जने
mṛtyoḥ kālo 'yam āyāto na tvāyātaḥ patiḥ sa me / parasevaikasaktānāṃ ko hi sneho nije jane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवं चिन्तयन्त्याश् च तस्यास्तद्गतचेतसः । निर्ययुः स्मरदावाग्निदह्यमाना इवासवः
ityevaṃ cintayantyāś ca tasyāstadgatacetasaḥ / niryayuḥ smaradāvāgnidahyamānā ivāsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावच् च भूपात्कथम् अप्य् आत्मानं प्रतिमोच्य सः । शूरसेनो ऽनतिक्रामन्दिनं तद्दयितोत्सुकः
tāvac ca bhūpātkatham apy ātmānaṃ pratimocya saḥ / śūraseno 'natikrāmandinaṃ taddayitotsukaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरुह्य करभश्रेष्ठमुल्लङ्घ्याध्वानमायतम् । आगतः पश्चिमे यामे रात्रेः प्राप निजं गृहम्
āruhya karabhaśreṣṭhamullaṅghyādhvānamāyatam / āgataḥ paścime yāme rātreḥ prāpa nijaṃ gṛham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रापश्यद्गतप्राणां प्रियां तां कृतमण्डनाम् । लतामुत्फुल्लकुसुमां वातेनोन्मूलितामिव
tatrāpaśyadgataprāṇāṃ priyāṃ tāṃ kṛtamaṇḍanām / latāmutphullakusumāṃ vātenonmūlitāmiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वैव विह्वलस्यैतां कुर्वतो ऽङ्के विनिर्ययुः । प्रलापैः सह तस्यापि प्राणा विरहिणः क्षणात्
dṛṣṭvaiva vihvalasyaitāṃ kurvato 'ṅke viniryayuḥ / pralāpaiḥ saha tasyāpi prāṇā virahiṇaḥ kṣaṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा विपन्नौ दृष्ट्वा तौ दंपती कुलदेवता । कृपया जीवयाम् आस देवी चण्डी वरप्रदा
tathā vipannau dṛṣṭvā tau daṃpatī kuladevatā / kṛpayā jīvayām āsa devī caṇḍī varapradā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रत्यागतप्राणौ ततः प्रभृति तावुभौ । दृष्टानुरागाव् अन्योन्यम् अवियुक्तौ बभूवतुः
tataḥ pratyāgataprāṇau tataḥ prabhṛti tāvubhau / dṛṣṭānurāgāv anyonyam aviyuktau babhūvatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं वसन्तसमये मलयानिलवीजितः । केषां न देहिनां देव दुःसहो विरहानलः
itthaṃ vasantasamaye malayānilavījitaḥ / keṣāṃ na dehināṃ deva duḥsaho virahānalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवं गोमुखेनोक्ते तद् एव किल भावयन् । नरवाहनदत्तो ऽभूत् सो ऽकस्माद् विमना इव
ityevaṃ gomukhenokte tad eva kila bhāvayan / naravāhanadatto 'bhūt so 'kasmād vimanā iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महात्मनां विना हेतोर्दुःस्थितः सुस्थितो ऽपि वा । सूचयन्त्यन्तरात्मा हि पुरो भावि शुभाशुभम्
mahātmanāṃ vinā hetorduḥsthitaḥ susthito 'pi vā / sūcayantyantarātmā hi puro bhāvi śubhāśubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दिने ह्य् अवसिते सम्राट् संध्याम् उपास्य सः । वासवेश्मनि विश्रान्तः प्रविश्य शयनीयके
tato dine hy avasite samrāṭ saṃdhyām upāsya saḥ / vāsaveśmani viśrāntaḥ praviśya śayanīyake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वप्ने निशवसाने स्वं पितरं कृष्णया स्त्रिया । आकृष्य दक्षिणामाशां नीयमानमवैक्षत
svapne niśavasāne svaṃ pitaraṃ kṛṣṇayā striyā / ākṛṣya dakṣiṇāmāśāṃ nīyamānamavaikṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्दृष्ट्वैव प्रबुद्धः संस्तातस्यानिष्टशङ्कया । ध्याताम् उपस्थितां विद्यां प्रज्ञप्तिं नाम पृष्टवान्
taddṛṣṭvaiva prabuddhaḥ saṃstātasyāniṣṭaśaṅkayā / dhyātām upasthitāṃ vidyāṃ prajñaptiṃ nāma pṛṣṭavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रूहि तातस्य वृत्तान्तो वत्सराजस्य को मम । तन्निमित्तं हि दुःस्वप्नदर्शनादस्मि शङ्कितः
brūhi tātasya vṛttānto vatsarājasya ko mama / tannimittaṃ hi duḥsvapnadarśanādasmi śaṅkitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्ता तेन विद्या सा रूपिणी तम् अभाषत । शृणु यद्वत्सराजस्य वृत्तं देव पितुस्तव
ity uktā tena vidyā sā rūpiṇī tam abhāṣata / śṛṇu yadvatsarājasya vṛttaṃ deva pitustava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कौशाम्बीस्थितो ऽकस्मादुज्जयिन्याः समागतात् । दूताच्चण्डमहासेनं विपन्नमशृणोन्नृपम्
sa kauśāmbīsthito 'kasmādujjayinyāḥ samāgatāt / dūtāccaṇḍamahāsenaṃ vipannamaśṛṇonnṛpam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याङ्गारवतीं देवीं कृतानुगमनां तथा । तस्मादेव स शुश्राव मोहाद्भूमौ पपात च
tasyāṅgāravatīṃ devīṃ kṛtānugamanāṃ tathā / tasmādeva sa śuśrāva mohādbhūmau papāta ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लब्धसंज्ञश् चिरं चैतौ समं वासवदत्तया । देव्या शुशोच श्वशुरौ स्वर्गतौ सपरिच्छदः
labdhasaṃjñaś ciraṃ caitau samaṃ vāsavadattayā / devyā śuśoca śvaśurau svargatau saparicchadaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भङ्गुरे ऽस्मिन् भवे कस्य स्थिरता स च भूपतिः । अशोच्यो यस्य जामाता भवान् गोपालकः सुतः
bhaṅgure 'smin bhave kasya sthiratā sa ca bhūpatiḥ / aśocyo yasya jāmātā bhavān gopālakaḥ sutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरवाहनदत्तश् च दौहित्र इति मन्त्रिभिः । प्रबोध्योत्थापितः सो ऽथ ददौ श्वशुरयोर् जलम्
naravāhanadattaś ca dauhitra iti mantribhiḥ / prabodhyotthāpitaḥ so 'tha dadau śvaśurayor jalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः श्वशूर्यं शोकार्तं स्नेहात् पार्श्वस्थितं तदा । गोपालकं स वत्सेशो वाष्पकण्ठो ऽभ्यभाषत
tataḥ śvaśūryaṃ śokārtaṃ snehāt pārśvasthitaṃ tadā / gopālakaṃ sa vatseśo vāṣpakaṇṭho 'bhyabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तिष्ठोज्जयिनीं गच्छ राज्यं पालय पैतृकम् । प्रतीक्षन्ते प्रजा हि त्वामिति दूतमुखाच् छ्रुतम्
uttiṣṭhojjayinīṃ gaccha rājyaṃ pālaya paitṛkam / pratīkṣante prajā hi tvāmiti dūtamukhāc chrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा स रुदन्वत्सराजं गोपालको ऽब्रवीत् । न देव गन्तुं शक्नोमि त्यक्त्वा त्वां भगिनीं तथा
tac chrutvā sa rudanvatsarājaṃ gopālako 'bravīt / na deva gantuṃ śaknomi tyaktvā tvāṃ bhaginīṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चोत्सहे तातशून्यां स्वपुरीं द्रष्टुम् अप्य् अहम् । तत्पालको ऽनुजो मे ऽत्र राजास्तु मदनुज्ञया
na cotsahe tātaśūnyāṃ svapurīṃ draṣṭum apy aham / tatpālako 'nujo me 'tra rājāstu madanujñayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं वदन्यदा नैच्छद्राज्यं गोपालकस्तदा । सेनापतिं रुमण्वन्तं विसृज्योज्जयिनीं पुरीम्
evaṃ vadanyadā naicchadrājyaṃ gopālakastadā / senāpatiṃ rumaṇvantaṃ visṛjyojjayinīṃ purīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वत्सेश्वरः कनिष्ठं तं श्वशुर्यं पालकाभिधम् । दत्ताभ्यनुज्ञं ज्येष्ठेन तस्यां राज्ये भ्यषेचयत्
vatseśvaraḥ kaniṣṭhaṃ taṃ śvaśuryaṃ pālakābhidham / dattābhyanujñaṃ jyeṣṭhena tasyāṃ rājye bhyaṣecayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलोक्य चास्थिरं सर्वं विरक्तो विषयेषु सः । यौगन्धरायणादिभ्यः सचिवेभ्यो ऽब्रवीदिदम्
ālokya cāsthiraṃ sarvaṃ virakto viṣayeṣu saḥ / yaugandharāyaṇādibhyaḥ sacivebhyo 'bravīdidam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असारे ऽस्मिन् भवे तावद्भावाः पर्यन्तनीरसाः । कृतं च राज्यमस्माभिर् भुक्ता भोगा जिता द्विषः
asāre 'smin bhave tāvadbhāvāḥ paryantanīrasāḥ / kṛtaṃ ca rājyamasmābhir bhuktā bhogā jitā dviṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्याधराधिराजत्वं प्राप्तो दृष्टः सुतस् तथा । इदानीं च वयो ऽतीतमस्माकं बान्धवैः सह
vidyādharādhirājatvaṃ prāpto dṛṣṭaḥ sutas tathā / idānīṃ ca vayo 'tītamasmākaṃ bāndhavaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृत्यवे दातुमात्ताश् च केशेषु जरसा वयम् । क्लीबराज्यमिवाक्रान्तं शरीरं वलिभिश् च नः
mṛtyave dātumāttāś ca keśeṣu jarasā vayam / klībarājyamivākrāntaṃ śarīraṃ valibhiś ca naḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्कालंजरगिरौ गत्वा देहमशाश्वतम् । त्यक्त्वेमं साधयाम्यत्र यथोक्तं शाश्वतं पदम्
tasmātkālaṃjaragirau gatvā dehamaśāśvatam / tyaktvemaṃ sādhayāmyatra yathoktaṃ śāśvataṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तास्तेन सचिवा राज्ञा सर्वे विचार्य तत् । देवी वासवदत्ता च समचित्तास्तमब्रुवन्
ity uktāstena sacivā rājñā sarve vicārya tat / devī vāsavadattā ca samacittāstamabruvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाभिर् उचितं देव भवतस्त्वत्प्रसादतः । वयम् अप्य् उपयास्यामः परत्राप्युत्तमां गतिम्
yathābhir ucitaṃ deva bhavatastvatprasādataḥ / vayam apy upayāsyāmaḥ paratrāpyuttamāṃ gatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आत्मतुल्यैर् उक्तस् तैः स राजा कृतनिश्चयः । गोपालकं तं तत्रस्थं श्वशुर्यं धुर्यम् अभ्यधात्
ity ātmatulyair uktas taiḥ sa rājā kṛtaniścayaḥ / gopālakaṃ taṃ tatrasthaṃ śvaśuryaṃ dhuryam abhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरवाहनदत्तश् च त्वं च तुल्यौ सुतौ मम । तदेतां रक्ष कौशाम्बीं राज्य तुभ्यं मयार्पितम्
naravāhanadattaś ca tvaṃ ca tulyau sutau mama / tadetāṃ rakṣa kauśāmbīṃ rājya tubhyaṃ mayārpitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं वत्सेश्वरेणोक्तस्तं स गोपालको ऽब्रवीत् । युष्माकं या गतिः सा मे नाहं वस्त्यक्तुमुत्सहे
evaṃ vatseśvareṇoktastaṃ sa gopālako 'bravīt / yuṣmākaṃ yā gatiḥ sā me nāhaṃ vastyaktumutsahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतदेवानुबन्धेन स जल्पन्स्वसृवत्सलः । वत्सराजेन जगदे कोपं कृत्वैव कृत्रिमम्
etadevānubandhena sa jalpansvasṛvatsalaḥ / vatsarājena jagade kopaṃ kṛtvaiva kṛtrimam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्यैव त्वमनायत्तो जातो मिथ्यानुवृत्त मे । खपदाच् च्यवमानस्य कस्याज्ञां को हि मन्यते
adyaiva tvamanāyatto jāto mithyānuvṛtta me / khapadāc cyavamānasya kasyājñāṃ ko hi manyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तो ऽवाङ्मुखो राज्ञा रूक्षं गोपालको रुदन् । वनाय कृतबुद्धिः सन्संप्रत्यत्र न्यवर्तत
ity ukto 'vāṅmukho rājñā rūkṣaṃ gopālako rudan / vanāya kṛtabuddhiḥ sansaṃpratyatra nyavartata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो राजा गजारूढो देव्यावासवदत्तया । पदावत्या च सहितः स प्रतस्थे समन्त्रिकः
tato rājā gajārūḍho devyāvāsavadattayā / padāvatyā ca sahitaḥ sa pratasthe samantrikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौशाम्ब्या निर्गतं तस्याः साक्रन्दाः साश्रुदुर्दिनाः । सयोषिद्बालवृद्धाश् च पौरास्तमनु निर्ययुः
kauśāmbyā nirgataṃ tasyāḥ sākrandāḥ sāśrudurdināḥ / sayoṣidbālavṛddhāś ca paurāstamanu niryayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोपालको वः पातेति तानाश्वास्य कथंचन । निवर्त्य च स वत्सेशः प्रायात्कालंजरं गिरिम्
gopālako vaḥ pāteti tānāśvāsya kathaṃcana / nivartya ca sa vatseśaḥ prāyātkālaṃjaraṃ girim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्य तं च समारुह्य प्रणम्य च वृषध्वजम् । सर्वकालप्रियां वीणां कृत्वा घोषवतीं करे
prāpya taṃ ca samāruhya praṇamya ca vṛṣadhvajam / sarvakālapriyāṃ vīṇāṃ kṛtvā ghoṣavatīṃ kare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पार्श्वगाभ्यां स देवीभ्यामन्वितो मन्त्रिभिः सह । यौगन्धरायणाद्यैस्तैः पतितो ऽभूत्प्रपाततः
pārśvagābhyāṃ sa devībhyāmanvito mantribhiḥ saha / yaugandharāyaṇādyaistaiḥ patito 'bhūtprapātataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतन्नेव विमानेन भास्वरेण स भूपतिः । आगतेनानुगैः सार्धं द्योतमानो दिवं गतः
patanneva vimānena bhāsvareṇa sa bhūpatiḥ / āgatenānugaiḥ sārdhaṃ dyotamāno divaṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्विद्यामुखाच् छ्रुत्वा हा तातेत्यभिधाय सः । नरवाहनदत्तो ऽत्र पपात भुवि मूर्च्छितः
etadvidyāmukhāc chrutvā hā tātetyabhidhāya saḥ / naravāhanadatto 'tra papāta bhuvi mūrcchitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लब्धसंज्ञश् च पितरं मातरं पितृमन्त्रिणः । अन्वशोचन्निजामात्यैः प्रमीतपितृकैः सह
labdhasaṃjñaś ca pitaraṃ mātaraṃ pitṛmantriṇaḥ / anvaśocannijāmātyaiḥ pramītapitṛkaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वरूपज्ञो ऽपि संसारस्यैतस्य क्षणभङ्गिनः । इन्द्रजालोपमानस्य कथं देवि विमुह्यसि
svarūpajño 'pi saṃsārasyaitasya kṣaṇabhaṅginaḥ / indrajālopamānasya kathaṃ devi vimuhyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुशोचसि चाशोच्यान् कृतकृत्यान् पितॄन् कथम् । येषां विद्याधरेन्द्रैकचक्रवर्ती भवान् सुतः
anuśocasi cāśocyān kṛtakṛtyān pitṝn katham / yeṣāṃ vidyādharendraikacakravartī bhavān sutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति विद्याधराधीशैर् धनवत्या च बोधितः । स पितृभ्यो जलं दत्त्वा विद्यां पप्रच्छ तां पुनः
iti vidyādharādhīśair dhanavatyā ca bodhitaḥ / sa pitṛbhyo jalaṃ dattvā vidyāṃ papraccha tāṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातुलो मे स गोपालः क्वास्ते किमकरोदिति । ततो विद्यापि सा भूयः सम्राजं तम् अभाषत
mātulo me sa gopālaḥ kvāste kimakaroditi / tato vidyāpi sā bhūyaḥ samrājaṃ tam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गते महापथगिरिं वत्सराजे ऽनुशोच्य तम् । भगिनीं चाध्रुवं मत्वा सर्वं स्थित्वा बहिः पुरः
gate mahāpathagiriṃ vatsarāje 'nuśocya tam / bhaginīṃ cādhruvaṃ matvā sarvaṃ sthitvā bahiḥ puraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उज्जयिन्यास्तमानाय्य भ्रातरं पालकं च सः । प्रादाद्गोपालकस्तस्मै कौशाम्बीराज्यम् अप्य् अदः
ujjayinyāstamānāyya bhrātaraṃ pālakaṃ ca saḥ / prādādgopālakastasmai kauśāmbīrājyam apy adaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्यद्वयस्थे तस्मिंश् च सो ऽनुजे ऽथ तपोवनम् । वैर् आग्येणासितगिरिं प्रयातः कश्यपाश्रमम्
rājyadvayasthe tasmiṃś ca so 'nuje 'tha tapovanam / vair āgyeṇāsitagiriṃ prayātaḥ kaśyapāśramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र वल्कलमादाय तपस्यन्मुनिमध्यगः । मातुलस्तिष्ठति स ते देव गोपालको ऽधुना
tatra valkalamādāya tapasyanmunimadhyagaḥ / mātulastiṣṭhati sa te deva gopālako 'dhunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वैतद्द्रष्टुमुत्कस्तं मातुलं सपरिच्छदः । नरवाहनदत्तो ऽगाद्विमानेनासिताचलम्
śrutvaitaddraṣṭumutkastaṃ mātulaṃ saparicchadaḥ / naravāhanadatto 'gādvimānenāsitācalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रावतीर्य गगनाद्वृतो विद्याधरेश्वरैः । अपश्यदाश्रमपदं स मुनेः कश्यपस्य तत्
tatrāvatīrya gaganādvṛto vidyādhareśvaraiḥ / apaśyadāśramapadaṃ sa muneḥ kaśyapasya tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्रेक्षितमिवानेककृष्णसारमृगभ्रमैः । सस्वागताचारम् इव क्वणितेन पतत्त्रिणाम्
saprekṣitamivānekakṛṣṇasāramṛgabhramaiḥ / sasvāgatācāram iva kvaṇitena patattriṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जुह्वताम् अग्निहोत्राणि धूमराजिसमुद्गमैः । प्रदर्शयदिवारोहमार्गं दिवि तपस्विनाम्
juhvatām agnihotrāṇi dhūmarājisamudgamaiḥ / pradarśayadivārohamārgaṃ divi tapasvinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुभूधरनागेन्द्रमाश्रितं कपिलोत्करैः । अपूर्वम् इव पातालमूर्ध्ववर्ति वितामसम्
bahubhūdharanāgendramāśritaṃ kapilotkaraiḥ / apūrvam iva pātālamūrdhvavarti vitāmasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र मध्ये जटालं तं तरुवल्कलवाससम् । मूर्तं शममिवाद्राक्षीन्मातुलं मुनिभिर् वृतम्
tatra madhye jaṭālaṃ taṃ taruvalkalavāsasam / mūrtaṃ śamamivādrākṣīnmātulaṃ munibhir vṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि गोपालको दृष्ट्वा भागिनेयम् उपागतम् । उत्थायाश्लिष्य चाङ्गे तं चकारोदश्रुलोचनः
so 'pi gopālako dṛṣṭvā bhāgineyam upāgatam / utthāyāśliṣya cāṅge taṃ cakārodaśrulocanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोभौ तौ नवीभूतशोकौ बन्धूनशोचताम् । स्वजनालोकवातेद्धो दुःखाग्निः कं न तापयेत्
athobhau tau navībhūtaśokau bandhūnaśocatām / svajanālokavāteddho duḥkhāgniḥ kaṃ na tāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्दुःखदर्शनार्तेषु तिर्यक्ष्वप्यत्र तौ ततः । उपेत्याश्वासयामासुर्मुनयः कश्यपादयः
tadduḥkhadarśanārteṣu tiryakṣvapyatra tau tataḥ / upetyāśvāsayāmāsurmunayaḥ kaśyapādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तस्मिन्नहनि गते प्रातर्गोपालकं स तं सम्राट् । एहि मदैश्वर्ये त्वं निवसेत्यभ्यर्थयामास
atha tasminnahani gate prātargopālakaṃ sa taṃ samrāṭ / ehi madaiśvarye tvaṃ nivasetyabhyarthayāmāsa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोपालको ऽपि तम् उवाच स किं न वत्स पर्याप्तम् एवममुना तव दर्शनेन । स्नेहस् तवास्ति मयि चेत् तद् इहैव वर्षाकालं समागतम् इमं निवसाश्रमे त्वम्
gopālako 'pi tam uvāca sa kiṃ na vatsa paryāptam evamamunā tava darśanena / snehas tavāsti mayi cet tad ihaiva varṣākālaṃ samāgatam imaṃ nivasāśrame tvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति नरवाहनदत्तस् तेनोक्तो मातुलेन तत्कालम् । सारिच्छदः स तस्मिन्नसितगिरौ कश्यपाश्रमे तस्थौ
iti naravāhanadattas tenokto mātulena tatkālam / sāricchadaḥ sa tasminnasitagirau kaśyapāśrame tasthau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.