Somadeva: Kathasaritsagara 16.3

इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे सुरतमञ्जरीलम्बके द्वितीयस् तरङ्गः । तृतीयस् तरङ्गः । एवं तत्रासितगिरौ साध्वीं सुरतमञ्जरीम् । इत्यकापहृतां तस्मात्स्यालादप्यपभर्त्सितात्

iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare suratamañjarīlambake dvitīyas taraṅgaḥ / tṛtīyas taraṅgaḥ / evaṃ tatrāsitagirau sādhvīṃ suratamañjarīm / ityakāpahṛtāṃ tasmātsyālādapyapabhartsitāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृत्वा समर्प्य भर्त्रे च मुनिमध्ये व्यवस्थितम् । नरवाहनदत्तं तं कश्यपर्षिर् अभाषत

hṛtvā samarpya bhartre ca munimadhye vyavasthitam / naravāhanadattaṃ taṃ kaśyaparṣir abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाभून्न भविता राजंश्चक्रवर्ती समस्तव । यस्य धर्भासनस्थस्य न रागादिवशा मतिः

nābhūnna bhavitā rājaṃścakravartī samastava / yasya dharbhāsanasthasya na rāgādivaśā matiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धन्यास्ते ऽपि च पश्यन्ति ये त्वां सुकृतिनं सदा । ईदृशे ऽपि हि साम्राज्ये नावद्यं किंचिदस्ति ते

dhanyāste 'pi ca paśyanti ye tvāṃ sukṛtinaṃ sadā / īdṛśe 'pi hi sāmrājye nāvadyaṃ kiṃcidasti te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसन्नृषभकाद्या हि पुरान्ये चक्रवर्तिनः । नानाविधैश् च दोषैस्ते ग्रस्ता नष्टाः श्रियश्च्युताः

āsannṛṣabhakādyā hi purānye cakravartinaḥ / nānāvidhaiś ca doṣaiste grastā naṣṭāḥ śriyaścyutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषभः सर्वदमनस्तृतीयो बन्धुजीवकः । अतिदर्पेण ते सर्वे शक्रान्निग्रहमागताः

ṛṣabhaḥ sarvadamanastṛtīyo bandhujīvakaḥ / atidarpeṇa te sarve śakrānnigrahamāgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीमूतवाहनो ऽप्येत्य पृष्टो विद्याधरेश्वरः । चक्रवर्तिपदप्राप्तिकारणं नारदर्षिणा

jīmūtavāhano 'pyetya pṛṣṭo vidyādhareśvaraḥ / cakravartipadaprāptikāraṇaṃ nāradarṣiṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आचख्यौ कल्पवृक्षस्य दानं निजतनोस् तथा । तेनाभ्रश्यत्पदात्स्वस्मात्सुकृतोदीरणेन सः

ācakhyau kalpavṛkṣasya dānaṃ nijatanos tathā / tenābhraśyatpadātsvasmātsukṛtodīraṇena saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वान्तराख्यो यश्चासीच्चक्रवर्तीह सो ऽपि च । इन्द्रीवराक्षे तनये हते चेदिमहीभृता

viśvāntarākhyo yaścāsīccakravartīha so 'pi ca / indrīvarākṣe tanaye hate cedimahībhṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसन्ततिलकाख्येन तद्दारध्वंसकारिणी । कुपुत्रशोकमोहेन धैर् यहीनो व्यपद्यत

vasantatilakākhyena taddāradhvaṃsakāriṇī / kuputraśokamohena dhair yahīno vyapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकसारावलोकस्तु भूत्वा राजेन्द्र मानुषः । विद्याधराणां संप्राप्य सुकृतैश्चक्रवर्तिताम्

ekasārāvalokastu bhūtvā rājendra mānuṣaḥ / vidyādharāṇāṃ saṃprāpya sukṛtaiścakravartitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनासादितदोषः संश्चिरं साम्राज्यसंपदम् । भुक्त्वावसाने वैराग्यात्स्वयं त्यक्त्वा वनं गतः

anāsāditadoṣaḥ saṃściraṃ sāmrājyasaṃpadam / bhuktvāvasāne vairāgyātsvayaṃ tyaktvā vanaṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं विद्याधराः प्रायः स्वपदप्राप्तिमोहिताः । नोचिते पथि तिष्ठन्ति रागाद्यन्धाः पतन्ति च

itthaṃ vidyādharāḥ prāyaḥ svapadaprāptimohitāḥ / nocite pathi tiṣṭhanti rāgādyandhāḥ patanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्त्वं न्याय्यात्पथः शश्वद्रक्षेः स्खलितमात्मनः । विद्याधरप्रजा चेयं रक्ष्या धर्मव्यतिक्रमात्

tattvaṃ nyāyyātpathaḥ śaśvadrakṣeḥ skhalitamātmanaḥ / vidyādharaprajā ceyaṃ rakṣyā dharmavyatikramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कश्यपेनैवमुक्तस्तु सम्राट् श्रद्धिततद्वचः । नरवाहनदत्तस् तमिदं पप्रच्छ सादरम्

kaśyapenaivamuktastu samrāṭ śraddhitatadvacaḥ / naravāhanadattas tamidaṃ papraccha sādaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं तारावलोकेन मानुषेण सता पुरा । प्राप्तं विद्याधरैश्वर्यं भगवन्वर्णयस्व नः

kathaṃ tārāvalokena mānuṣeṇa satā purā / prāptaṃ vidyādharaiśvaryaṃ bhagavanvarṇayasva naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा कश्यपो ऽवादीच्छ्रूयतां कथयामि वः । चन्द्रावलोक इत्यासीन्नाम्ना शिबिषु भूपतिः

tac chrutvā kaśyapo 'vādīcchrūyatāṃ kathayāmi vaḥ / candrāvaloka ityāsīnnāmnā śibiṣu bhūpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्येश्वरस्या मूर्धन्या चन्द्रलेखेत्यभूत्प्रिया । दुग्धाब्धिनिर्मलकुला शुद्धा गङ्गासमस्थितिः

tasyeśvarasyā mūrdhanyā candralekhetyabhūtpriyā / dugdhābdhinirmalakulā śuddhā gaṅgāsamasthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभूच् च वारणस् तस्य परसेनाविमर्दनः । महान् कुवलयापीड इति ख्यातो महीतले

abhūc ca vāraṇas tasya parasenāvimardanaḥ / mahān kuvalayāpīḍa iti khyāto mahītale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्प्रभावेण भूपालो बलिनापि न शत्रुणा । स पौरस्वामिके राज्ये पर्यभूयत केनचित्

tatprabhāveṇa bhūpālo balināpi na śatruṇā / sa paurasvāmike rājye paryabhūyata kenacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यौवनापगमे चास्य पुत्र एको महीपतेः । उत्पेदे चन्द्रलेखायां देव्यां कल्याणलक्षणः

yauvanāpagame cāsya putra eko mahīpateḥ / utpede candralekhāyāṃ devyāṃ kalyāṇalakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तारावलोकनामा च क्रमाद्वृद्धिं जगाम सः । दानधर्मविवेकाद्यैः सहजातैर् गुणैः सह

tārāvalokanāmā ca kramādvṛddhiṃ jagāma saḥ / dānadharmavivekādyaiḥ sahajātair guṇaiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशिक्षत च निःशेषं वाङ्मयार्थं महामतिः । नाशिक्षत न शब्दार्थमेकं कामप्रदो ऽर्थिषु

aśikṣata ca niḥśeṣaṃ vāṅmayārthaṃ mahāmatiḥ / nāśikṣata na śabdārthamekaṃ kāmaprado 'rthiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमाद्युवापि वयसा स्थविरः स विचेष्टितैः । तेजसा सूर्यसंकाशो ऽप्य् अत्यर्थं सौम्यदर्शनः

kramādyuvāpi vayasā sthaviraḥ sa viceṣṭitaiḥ / tejasā sūryasaṃkāśo 'py atyarthaṃ saumyadarśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राकाचन्द्र इवाशेषकलासंदोहसुन्दरः । कंदर्प इव विश्वस्य लोकस्यौत्सुक्यदायकः

rākācandra ivāśeṣakalāsaṃdohasundaraḥ / kaṃdarpa iva viśvasya lokasyautsukyadāyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संजज्ञे पितृशुश्रूषाजितजीमूतवाहनः । अभिव्यक्तमहाचक्रवर्तिलक्षणलाञ्छितः

saṃjajñe pitṛśuśrūṣājitajīmūtavāhanaḥ / abhivyaktamahācakravartilakṣaṇalāñchitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तस्य कृते सूनोः कन्या मद्रेश्वरात्मजा । चन्द्रावलोकेनाजह्रे माद्रीनाम महीभृता

tatas tasya kṛte sūnoḥ kanyā madreśvarātmajā / candrāvalokenājahre mādrīnāma mahībhṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतोद्वाहं पिता तं च तद्गुणोत्कर्षतोषितः । यौवराज्ये महाराजस्तदैवाभिषिषेच सः

kṛtodvāhaṃ pitā taṃ ca tadguṇotkarṣatoṣitaḥ / yauvarājye mahārājastadaivābhiṣiṣeca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिषिक्तश् च पित्रात्र युवराजस्तदाज्ञया । तारावलोकः सो ऽन्नादिदानसत्त्राण्यकारयत्

abhiṣiktaś ca pitrātra yuvarājastadājñayā / tārāvalokaḥ so 'nnādidānasattrāṇyakārayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शय्योत्थायं च पात्राणि तानि स्वयम् अवेक्षितुम् । सदा कुवलयापीडम् आरुह्य गजम् अभ्रमीत्

śayyotthāyaṃ ca pātrāṇi tāni svayam avekṣitum / sadā kuvalayāpīḍam āruhya gajam abhramīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो यदर्थितवांस् तस्मै तद् ददाव् अपि जीवितम् । तेन तस्य यशो दिक्षु युवराजस्य पप्रथे

yo yadarthitavāṃs tasmai tad dadāv api jīvitam / tena tasya yaśo dikṣu yuvarājasya paprathe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तस्य सुतौ माद्र्यां जायेते स्म यमावुभौ । तौ च नाम्ना करोति स्म स पिता रामलक्ष्मणौ

atha tasya sutau mādryāṃ jāyete sma yamāvubhau / tau ca nāmnā karoti sma sa pitā rāmalakṣmaṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवर्धेतां च तौ पित्रोः स्नेहानन्दाविवार्भकौ । स्वपितामहयोश्चैव प्राणेभ्यो ऽप्य् अधिकप्रियौ

avardhetāṃ ca tau pitroḥ snehānandāvivārbhakau / svapitāmahayoścaiva prāṇebhyo 'py adhikapriyau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरोपितगुनावेतौ तत्कोदण्डाविवानतौ । तारावलोको माद्री च न पश्यन्तावतृप्यताम्

āropitagunāvetau tatkodaṇḍāvivānatau / tārāvaloko mādrī ca na paśyantāvatṛpyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कुवलयापीडं गजं दातृयशः सुतौ । दृष्ट्वा तारावलोकस्य विप्रान्स्वान्रिपवो ऽब्रुवन्

tataḥ kuvalayāpīḍaṃ gajaṃ dātṛyaśaḥ sutau / dṛṣṭvā tārāvalokasya viprānsvānripavo 'bruvan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा कुवलयापीडं गजं तारावलोकतः । याचध्वं यदि तावत्तं युष्मभ्यं स प्रदास्यति

gatvā kuvalayāpīḍaṃ gajaṃ tārāvalokataḥ / yācadhvaṃ yadi tāvattaṃ yuṣmabhyaṃ sa pradāsyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिष्यामस्ततो राज्यं तद्विहीनस्य तस्य तत् । न दास्यत्यथ दातृत्वयशस् तस्य विनङ्क्ष्यति

hariṣyāmastato rājyaṃ tadvihīnasya tasya tat / na dāsyatyatha dātṛtvayaśas tasya vinaṅkṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तास्तैस् तथेत्य् उक्त्वा गत्वा ते ब्राह्मणास् ततः । राज्ञस्तारावलोकात्तं दानवीराद्ययाचिरे

ity uktāstais tathety uktvā gatvā te brāhmaṇās tataḥ / rājñastārāvalokāttaṃ dānavīrādyayācire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को नामार्थो गजेन्द्रेण याचितेन द्विजन्मनाम् । तज्जाने निश्चितमिमे प्रयुक्ता मम केनचित्

ko nāmārtho gajendreṇa yācitena dvijanmanām / tajjāne niścitamime prayuktā mama kenacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यदस्तु मया तावद्दातव्यो ऽयं गजोत्तमः । अप्राप्तकामो ह्य् अर्थी मे कथं यास्यति जीवतः

tadyadastu mayā tāvaddātavyo 'yaṃ gajottamaḥ / aprāptakāmo hy arthī me kathaṃ yāsyati jīvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संचिन्त्य तेभ्यस्तं द्विजेभ्यो वारणोत्तमम् । तारावलोकः स ददौ निष्कम्पेनैव चेतसा

iti saṃcintya tebhyastaṃ dvijebhyo vāraṇottamam / tārāvalokaḥ sa dadau niṣkampenaiva cetasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तैर् नीयमानं तं दृष्ट्वा करिवरं द्विजैः । पौराश्चन्द्रावलोकस्य क्रुद्धा राज्ञो ऽन्तिकं ययुः

tatas tair nīyamānaṃ taṃ dṛṣṭvā karivaraṃ dvijaiḥ / paurāścandrāvalokasya kruddhā rājño 'ntikaṃ yayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊचुश् च ते सुतेनेदं राज्यं त्यक्तं तवाधुना । मुनिधर्मो गृहीतश् च सर्वसंन्यासकारिणा

ūcuś ca te sutenedaṃ rājyaṃ tyaktaṃ tavādhunā / munidharmo gṛhītaś ca sarvasaṃnyāsakāriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदेतेन श्रियो मूलं गन्धभग्नान्यवारणः । दत्तः कुवलयापीडः पश्यार्थिभ्यो महागजः

yadetena śriyo mūlaṃ gandhabhagnānyavāraṇaḥ / dattaḥ kuvalayāpīḍaḥ paśyārthibhyo mahāgajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेतं तपसे पुत्रं वनं प्रस्थापयाथवा । गजं प्रत्याहरान्यं वा राजानं कुर्महे वयम्

tadetaṃ tapase putraṃ vanaṃ prasthāpayāthavā / gajaṃ pratyāharānyaṃ vā rājānaṃ kurmahe vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति चन्द्रावलोकस् तैह् पौरैर् उक्तस् तथैव तत् । स पुत्रं श्रावयाम् आस प्रतीहारमुखेन तम्

iti candrāvalokas taih paurair uktas tathaiva tat / sa putraṃ śrāvayām āsa pratīhāramukhena tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि तारावलोकस्तच् छ्रुत्वा तत्तनयो ऽब्रवीत् । हस्ती तावन्मया दत्तो नास्त्यदेयं च मे ऽर्थिषु

so 'pi tārāvalokastac chrutvā tattanayo 'bravīt / hastī tāvanmayā datto nāstyadeyaṃ ca me 'rthiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईदृशेन तु राज्येन पौरायत्तेन किं मम । किं चान्यानुपयोगिन्या लक्ष्म्या विद्युद्विलोलया

īdṛśena tu rājyena paurāyattena kiṃ mama / kiṃ cānyānupayoginyā lakṣmyā vidyudvilolayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मे श्रेयो वने वासः सर्वभोज्यफलश्रियाम् । मध्ये तरूनां न पुनर्नृपशूनामिहेदृशाम्

tanme śreyo vane vāsaḥ sarvabhojyaphalaśriyām / madhye tarūnāṃ na punarnṛpaśūnāmihedṛśām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा तुल्यसंकल्पधीरया भार्ययान्वितः । पित्रोः पादावनुध्याय दत्त्वार्थिभ्यो ऽर्थसंचयम्

ity uktvā tulyasaṃkalpadhīrayā bhāryayānvitaḥ / pitroḥ pādāvanudhyāya dattvārthibhyo 'rthasaṃcayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहीतवल्कलः साकं स पुत्राभ्यां निजात्पुरात् । तारावलोको निरगाद्रुदतः सान्त्वयन्द्विजान्

gṛhītavalkalaḥ sākaṃ sa putrābhyāṃ nijātpurāt / tārāvaloko niragādrudataḥ sāntvayandvijān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं तथाप्रस्थितं दृष्ट्वा पशूनां पक्षिणामपि । करुणं क्रन्दतामश्रुधाराभिर् भूरसिच्यत

taṃ tathāprasthitaṃ dṛṣṭvā paśūnāṃ pakṣiṇāmapi / karuṇaṃ krandatāmaśrudhārābhir bhūrasicyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सून्वोर्वाहनमात्रैकरथशेषः पथि व्रजन् । सो ऽथ तारावलोको ऽन्यै रथाश्चान्याचितो द्विजैः

sūnvorvāhanamātraikarathaśeṣaḥ pathi vrajan / so 'tha tārāvaloko 'nyai rathāścānyācito dvijaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तानथ ददौ तेभ्यश्चकर्ष च रथं स्वयम् । सभार्यः सुकुमारौ तौ नेतुं बालौ तपोवनम्

sa tānatha dadau tebhyaścakarṣa ca rathaṃ svayam / sabhāryaḥ sukumārau tau netuṃ bālau tapovanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽअवीमध्यगतं परिश्रान्तम् उपेत्य तम् । निरश्वं रथम् अप्य् अत्र ययाचे ब्राह्मणो ऽपरः

tato 'avīmadhyagataṃ pariśrāntam upetya tam / niraśvaṃ ratham apy atra yayāce brāhmaṇo 'paraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मै तम् अपिनिःशङ्को दत्त्वा पद्भ्यां सपुत्रकः । सभार्यश् च कथंचित्स धीरः प्राप तपोवनम्

tasmai tam apiniḥśaṅko dattvā padbhyāṃ saputrakaḥ / sabhāryaś ca kathaṃcitsa dhīraḥ prāpa tapovanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र माद्र्या कृतोदारपरिचर्यः स्वभार्यया । तरुमूले कृतावासस्तस्थौ मृगपरिच्छदः

tatra mādryā kṛtodāraparicaryaḥ svabhāryayā / tarumūle kṛtāvāsastasthau mṛgaparicchadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाताहतिचलस्त्पुष्पमञ्जरीचारुचामरैः । पृथुच्छायातरुच्छत्त्रैः पत्त्रशय्याशिलासनैः

vātāhaticalastpuṣpamañjarīcārucāmaraiḥ / pṛthucchāyātarucchattraiḥ pattraśayyāśilāsanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गीतैर् भृङ्गाङ्गनानां च नानाफलरसासवैः । वीरं वैराग्यराज्यस्थं वनान्तास्तं सिषेविरे

gītair bhṛṅgāṅganānāṃ ca nānāphalarasāsavaiḥ / vīraṃ vairāgyarājyasthaṃ vanāntāstaṃ siṣevire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा चात्र तत्पत्न्यां माद्र्यां तस्य कृते स्वयम् । आहर्तुं फलपुष्पादि गतायामाश्रमाद्बहिः

ekadā cātra tatpatnyāṃ mādryāṃ tasya kṛte svayam / āhartuṃ phalapuṣpādi gatāyāmāśramādbahiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपेत्य ब्राह्मणो वृद्धः कश् चित्तमुटजस्थितम् । तारावलोकं तनयौ ययाचे रामलक्ष्मणौ

upetya brāhmaṇo vṛddhaḥ kaś cittamuṭajasthitam / tārāvalokaṃ tanayau yayāce rāmalakṣmaṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरं पुत्राविमौ नीतौ पारयिष्ये शिशू अपि । न पुनर्भग्नकामो ऽयं प्रेषितो ऽर्थी कथंचन

varaṃ putrāvimau nītau pārayiṣye śiśū api / na punarbhagnakāmo 'yaṃ preṣito 'rthī kathaṃcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधिर्वीक्षितुकामो हि धैर् यध्वंसं शठो मम । इति संचिन्त्य स ददौ तस्मै विप्राय तौ सुतौ

vidhirvīkṣitukāmo hi dhair yadhvaṃsaṃ śaṭho mama / iti saṃcintya sa dadau tasmai viprāya tau sutau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीयमानौ च तौ तेन विप्रेण ययतुर्न यत् । तत्स विप्रो लताभिस्तौ बद्धहस्तावताडयत्

nīyamānau ca tau tena vipreṇa yayaturna yat / tatsa vipro latābhistau baddhahastāvatāḍayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निनाय चैतौ क्रन्दन्तौ नृशंसो जननीं मुहुः । विवृत्य पितरं तं च पश्यन्तौ साश्रुलोचनौ

nināya caitau krandantau nṛśaṃso jananīṃ muhuḥ / vivṛtya pitaraṃ taṃ ca paśyantau sāśrulocanau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वत्स तारावलोको ऽत्र पश्यन्नपि न चुक्षुभे । चुक्षुभे त्वस्य धैर् येण भूतग्रामाश्चराचरः

vatsa tārāvaloko 'tra paśyannapi na cukṣubhe / cukṣubhe tvasya dhair yeṇa bhūtagrāmāścarācaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाहृत्य शनैः पुष्पफलमूलादि सा सती । वनन्तादाययौ माद्री श्रान्ता तं पत्युराश्रमम्

athāhṛtya śanaiḥ puṣpaphalamūlādi sā satī / vanantādāyayau mādrī śrāntā taṃ patyurāśramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददर्शाधोमुखं तं च भर्तारं न तु तौ सुतौ । विप्रकीर्णस्थितक्रीडामृण्मयाश्वरथद्विपौ

dadarśādhomukhaṃ taṃ ca bhartāraṃ na tu tau sutau / viprakīrṇasthitakrīḍāmṛṇmayāśvarathadvipau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिष्टाशङ्किहृदया हा हतास्मि क्व तौ मम । पुत्रकाविति पप्रच्छ संभान्ता तं पतिं च सा

aniṣṭāśaṅkihṛdayā hā hatāsmi kva tau mama / putrakāviti papraccha saṃbhāntā taṃ patiṃ ca sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽप्य् अवादीच्छनैर् एतामनघे तनयौ मया । याचमानाय तौ दत्तौ दरिद्राय द्विजन्मने

so 'py avādīcchanair etāmanaghe tanayau mayā / yācamānāya tau dattau daridrāya dvijanmane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छ्रुवा त्यक्तमोहा सा साध्वी तमवदत्पतिम् । तर्हि युक्तं कृतं यातु कथमर्थी पराङ्मुखः

tacchruvā tyaktamohā sā sādhvī tamavadatpatim / tarhi yuktaṃ kṛtaṃ yātu kathamarthī parāṅmukhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं तयोक्ते दंपत्योस् तुल्यसत्त्वतया तया । तयोश् चकम्पे भुवनं चचालेन्द्रस्य चासनम्

evaṃ tayokte daṃpatyos tulyasattvatayā tayā / tayoś cakampe bhuvanaṃ cacālendrasya cāsanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथेन्द्रः प्रणिधानेन माद्रीतारावलोकयोः । दानसत्त्वप्रभावेण कम्पितं जगदैक्षत

athendraḥ praṇidhānena mādrītārāvalokayoḥ / dānasattvaprabhāveṇa kampitaṃ jagadaikṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स ब्राह्मणो भूत्वा गत्वा जिज्ञासुराश्रमम् । तारावलोकं माद्रीं तामेकपत्नीमयाचत

tataḥ sa brāhmaṇo bhūtvā gatvā jijñāsurāśramam / tārāvalokaṃ mādrīṃ tāmekapatnīmayācata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तारावलोको ऽप्येतस्मै दातुं हस्तोदकेन ताम् । निर्विकल्पः प्रववृते वनान्तसहचारिणीम्

tārāvaloko 'pyetasmai dātuṃ hastodakena tām / nirvikalpaḥ pravavṛte vanāntasahacāriṇīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं साधयसि राजर्षे दत्त्वा दारान् अपीदृशान् । इत्य् उक्तो द्विजरूपेण तेन शक्रेण सो ऽब्रवीत्

kiṃ sādhayasi rājarṣe dattvā dārān apīdṛśān / ity ukto dvijarūpeṇa tena śakreṇa so 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न मे साध्यं किम् अप्य् अस्ति वाञ्छा त्वेतावती मम । प्राणानपि सदा दद्यां ब्राह्मणेभ्य इति द्विज

na me sādhyaṃ kim apy asti vāñchā tvetāvatī mama / prāṇānapi sadā dadyāṃ brāhmaṇebhya iti dvija

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा निजरूपस्थो भूत्वा शक्रो जगाद तम् । तुष्टो ऽस्मि कृतजिज्ञासस्तव तेन वदामि ते

tac chrutvā nijarūpastho bhūtvā śakro jagāda tam / tuṣṭo 'smi kṛtajijñāsastava tena vadāmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ते देया पुनः पत्नी चक्रवर्ती च भाव्यसि । विद्याधराणामचिरादित्य् उक्त्वान्तर्दधे च सः

na te deyā punaḥ patnī cakravartī ca bhāvyasi / vidyādharāṇāmacirādity uktvāntardadhe ca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे स वृद्धो ऽपि ब्राह्मणो दक्षिणार्जितौ । तारावलोकतनयौ गृहीत्वा मार्गमोहतः

atrāntare sa vṛddho 'pi brāhmaṇo dakṣiṇārjitau / tārāvalokatanayau gṛhītvā mārgamohataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रमंश्चन्द्रावलोकस्य दैवात्तस्य पुरं प्रभोः । प्राप्यापणे तौ विक्रेतुं राजपुत्रौ प्रचक्रमे

bhramaṃścandrāvalokasya daivāttasya puraṃ prabhoḥ / prāpyāpaṇe tau vikretuṃ rājaputrau pracakrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तौ प्रत्यभिज्ञाय गत्वैवावेद्य भूपतेः । पौराश्चन्द्रावलोकस्य सद्विजौ निन्युरन्तिकम्

tatra tau pratyabhijñāya gatvaivāvedya bhūpateḥ / paurāścandrāvalokasya sadvijau ninyurantikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तौ दृष्ट्वा निजौ पौत्रौ साश्रुः पृष्ट्वा च तं द्विजम् । अभूत्तदुक्तवृत्तान्तः सुखदुःखमयश्चिरम्

sa tau dṛṣṭvā nijau pautrau sāśruḥ pṛṣṭvā ca taṃ dvijam / abhūttaduktavṛttāntaḥ sukhaduḥkhamayaściram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स निजपुत्रस्य सत्त्वोत्कर्षं विभाव्य तम् । त्यक्तराज्यस्पृहः पौरैर् अर्थ्यमानो ऽपि तौ द्विजात्

tataḥ sa nijaputrasya sattvotkarṣaṃ vibhāvya tam / tyaktarājyaspṛhaḥ paurair arthyamāno 'pi tau dvijāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रीत्वा तस्माद्धनैः पौत्रौ गृहीत्वा सपरिग्रहः । सूनोस्तारावलोकस्य तस्याश्रमपदं ययौ

krītvā tasmāddhanaiḥ pautrau gṛhītvā saparigrahaḥ / sūnostārāvalokasya tasyāśramapadaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रापश्यच तं बद्धजटं वल्कलधारिणम् । आशागतैर् महावृक्षम् इव भुक्तश्रियं द्विजैः

tatrāpaśyaca taṃ baddhajaṭaṃ valkaladhāriṇam / āśāgatair mahāvṛkṣam iva bhuktaśriyaṃ dvijaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूरादाधाव्य पतितं पुत्रं तं पादयोश् च सः । यदारोपयदुत्सङ्गमभिषिच्याश्रुवारिणा

dūrādādhāvya patitaṃ putraṃ taṃ pādayoś ca saḥ / yadāropayadutsaṅgamabhiṣicyāśruvāriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्याधराधिराज्यार्थमभिषेकपुरःसरे । तस्य सिंहासनारोहे तदेवारम्भतां ययौ

vidyādharādhirājyārthamabhiṣekapuraḥsare / tasya siṃhāsanārohe tadevārambhatāṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैतत्तनयौ राजा तौ ददौ रामलक्ष्मणौ । सो ऽस्मै तारावलोकाय क्रीतावेताविति ब्रुवन्

athaitattanayau rājā tau dadau rāmalakṣmaṇau / so 'smai tārāvalokāya krītāvetāviti bruvan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्वन्त्य् अन्योन्यवृत्तान्तकथा यावच् च तत्र ते । तावद् गजश् चतुर्दन्तो लक्ष्मीश् चावातरद् दिवः

kurvanty anyonyavṛttāntakathā yāvac ca tatra te / tāvad gajaś caturdanto lakṣmīś cāvātarad divaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवतीर्णेषु चान्येषु विद्याधरपतिष्वपि । लक्ष्मीस्तारावलोकं सा पद्महस्ता जगाद तम्

avatīrṇeṣu cānyeṣu vidyādharapatiṣvapi / lakṣmīstārāvalokaṃ sā padmahastā jagāda tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरुह्य वारणे ऽमुष्मिन्नेहि विद्याधरास्पदम् । तत्साम्राज्यश्रियं भुङ्क्ष्व जितां दानप्रभावतः

āruhya vāraṇe 'muṣminnehi vidyādharāspadam / tatsāmrājyaśriyaṃ bhuṅkṣva jitāṃ dānaprabhāvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तवत्या लक्ष्म्या स साकं भार्यासुतान्वितः । पितुः प्रणम्य चरणौ पश्यस्त्स्वाश्रमवासिषु

ity uktavatyā lakṣmyā sa sākaṃ bhāryāsutānvitaḥ / pituḥ praṇamya caraṇau paśyastsvāśramavāsiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरुह्य तं गजं दिव्यं वृतो विद्याधरेश्वरैः । तारावलोको नभसा ययौ वैद्याधरं पदम्

āruhya taṃ gajaṃ divyaṃ vṛto vidyādhareśvaraiḥ / tārāvaloko nabhasā yayau vaidyādharaṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रोपभुक्तसाम्राज्यश्चिरं विद्याभिर् आश्रितः । कालेनोत्पन्नवैर् आग्यस्तपोवनमशिश्रियत्

tatropabhuktasāmrājyaściraṃ vidyābhir āśritaḥ / kālenotpannavair āgyastapovanamaśiśriyat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं तारावलोकेन मानुषेण सता पुरा । निर्मलैः सुकृतैः प्रापि सर्वविद्याधरेन्द्रता

evaṃ tārāvalokena mānuṣeṇa satā purā / nirmalaiḥ sukṛtaiḥ prāpi sarvavidyādharendratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्ये तु तामवाप्यापि विभ्रष्टाः स्खलितैस् ततः । तद्रक्षेरपचारं त्वं स्वतो वा परतो ऽपि वा

anye tu tāmavāpyāpi vibhraṣṭāḥ skhalitais tataḥ / tadrakṣerapacāraṃ tvaṃ svato vā parato 'pi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति नरवाहनदत्तः कश्यपमुनिना कथां समाख्याय । अनुशिष्टः स तथेति प्रतिपेदे चक्रवर्ती तत्

iti naravāhanadattaḥ kaśyapamuninā kathāṃ samākhyāya / anuśiṣṭaḥ sa tatheti pratipede cakravartī tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्याधराः शृणुत यः कुरुते ममात्र धर्मव्यतिक्रममितः प्रभृति प्रजासु । वध्यः स मे नियतमित्यभितो हराद्रिम् उद्धोषणां च स ततो भ्रमयांचकार

vidyādharāḥ śṛṇuta yaḥ kurute mamātra dharmavyatikramamitaḥ prabhṛti prajāsu / vadhyaḥ sa me niyatamityabhito harādrim uddhoṣaṇāṃ ca sa tato bhramayāṃcakāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथावनतमस्तकैर् विधृतशासनः खेचरैर् उवास विलसद्यशाः सुरतमञ्जरीमोचनात् । स्वमातुलसमीपगो ऽसितगिरौ नयन्प्रावृषं स तत्र सपरिच्छदो मुनिवरस्य तस्याश्रमे

athāvanatamastakair vidhṛtaśāsanaḥ khecarair uvāsa vilasadyaśāḥ suratamañjarīmocanāt / svamātulasamīpago 'sitagirau nayanprāvṛṣaṃ sa tatra saparicchado munivarasya tasyāśrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.