Library·Somadeva: Kathasaritsagara·3·3.2
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे लावाणकलम्बके प्रथमस् तरङ्गः । द्वितीयस् तरङ्गः । ततः पूर्वोक्तया युक्त्या वत्सराजं सवल्लभम् । यौगन्धरायणाद्यास् ते निन्युर् लावाणकं प्रति
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare lāvāṇakalambake prathamas taraṅgaḥ / dvitīyas taraṅgaḥ / tataḥ pūrvoktayā yuktyā vatsarājaṃ savallabham / yaugandharāyaṇādyās te ninyur lāvāṇakaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स राजा प्राप तं देशं सैन्यघोषेण मूर्च्छता । अभिवाञ्छितसंसिद्धिं वदन्तमिव मन्त्रिणाम्
sa rājā prāpa taṃ deśaṃ sainyaghoṣeṇa mūrcchatā / abhivāñchitasaṃsiddhiṃ vadantamiva mantriṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र प्राप्तं विधित्वा च वत्सेशं सपरिच्छदम् । अवस्कन्दभयाशङ्की चकम्पे मगधेश्वरः
tatra prāptaṃ vidhitvā ca vatseśaṃ saparicchadam / avaskandabhayāśaṅkī cakampe magadheśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यौगन्धरायणोपान्तं सद्बुद्धिर्विससर्ज च । स दूतं सो ऽपि सन्मन्त्री कार्यज्ञो ऽभिननन्द तम्
yaugandharāyaṇopāntaṃ sadbuddhirvisasarja ca / sa dūtaṃ so 'pi sanmantrī kāryajño 'bhinananda tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वत्सेश्वरो ऽपि निवसंस्तस्मिन्देशे दवीयसीम् । आखेटकार्थमटवीमटति स्म दिने दिने
vatseśvaro 'pi nivasaṃstasmindeśe davīyasīm / ākheṭakārthamaṭavīmaṭati sma dine dine
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस्मिन्दिवसे तस्मिन्राजन्याखेटकं गते । कर्तव्यसंविदं कृत्वा गोपालकसमन्वितः
ekasmindivase tasminrājanyākheṭakaṃ gate / kartavyasaṃvidaṃ kṛtvā gopālakasamanvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यौगन्धरायणो धीमान्सरुमण्वद्वसन्तकः । देव्या वासवदत्ताया विजने निकटं ययौ
yaugandharāyaṇo dhīmānsarumaṇvadvasantakaḥ / devyā vāsavadattāyā vijane nikaṭaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तां राजकार्ये ऽत्र साहाय्ये ततदुक्तिभिः । प्रह्वाम् अभ्यर्थयाम् आस भ्रात्रा पूर्वं प्रबोधिताम्
tatra tāṃ rājakārye 'tra sāhāyye tataduktibhiḥ / prahvām abhyarthayām āsa bhrātrā pūrvaṃ prabodhitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सानुमेने च विरहक्लेशदायि तदामनः । किं नाम न सहन्ते हि भर्तृभक्ताः कुलाङ्गनाः
sānumene ca virahakleśadāyi tadāmanaḥ / kiṃ nāma na sahante hi bhartṛbhaktāḥ kulāṅganāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तां ब्राह्मणीरूपां देवीं यौगन्धरायणः । स चकार कृती दत्त्वा योगं रूपविवर्तनम्
tatastāṃ brāhmaṇīrūpāṃ devīṃ yaugandharāyaṇaḥ / sa cakāra kṛtī dattvā yogaṃ rūpavivartanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसन्तकं च कृतवान् काणं बटुकरूपिणम् । आत्मना च तथैवाभूत् स्थविरब्राह्मणाकृतिः
vasantakaṃ ca kṛtavān kāṇaṃ baṭukarūpiṇam / ātmanā ca tathaivābhūt sthavirabrāhmaṇākṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथारूपां गृहीत्वाथ तां देवीं स महामतिः । वसन्तकसखः स्वैरं प्रतस्थे मगधान् प्रति
tathārūpāṃ gṛhītvātha tāṃ devīṃ sa mahāmatiḥ / vasantakasakhaḥ svairaṃ pratasthe magadhān prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा वासवदत्ता सा स्वगृहान्निर्गता सती । अगाच्चित्तेन भर्तारं पन्थानं वपुषा पुनः
tathā vāsavadattā sā svagṛhānnirgatā satī / agāccittena bhartāraṃ panthānaṃ vapuṣā punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मन्दिरमथादीप्य दहनेन रुमण्वता । हा हा वसन्तकयुता देवी दग्धेत्यघोष्यत
tanmandiramathādīpya dahanena rumaṇvatā / hā hā vasantakayutā devī dagdhetyaghoṣyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च दहनाक्रन्दौ समं तत्रोदतिष्ठताम् । शनैः शशाम दहनो न पुनः क्रन्दितध्वनिः
tathā ca dahanākrandau samaṃ tatrodatiṣṭhatām / śanaiḥ śaśāma dahano na punaḥ kranditadhvaniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यौगन्धरायणः सो ऽथ सह वासवदत्तया । वसन्तकेन च प्राप मगधाधिपतेः पुरम्
yaugandharāyaṇaḥ so 'tha saha vāsavadattayā / vasantakena ca prāpa magadhādhipateḥ puram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रोद्यानगतां दृष्ट्वा समं ताभ्यामुपाययौ । पद्मावतीं राजसुतां वार्यमाणो ऽपि रक्षिभिः
tatrodyānagatāṃ dṛṣṭvā samaṃ tābhyāmupāyayau / padmāvatīṃ rājasutāṃ vāryamāṇo 'pi rakṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्मावत्याश्च दृष्टैव ब्राह्मणीरूपधारिणिम् । देवीं वासवदत्तां तां दृशोः प्रीतिरजायत
padmāvatyāśca dṛṣṭaiva brāhmaṇīrūpadhāriṇim / devīṃ vāsavadattāṃ tāṃ dṛśoḥ prītirajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा रक्षिणो निषिध्यैव ततो यौगन्धरायणम् । आनाययद् राजकन्या ब्राह्मणाकृतिमन्तिकम्
sā rakṣiṇo niṣidhyaiva tato yaugandharāyaṇam / ānāyayad rājakanyā brāhmaṇākṛtimantikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पप्रच्छ च महाब्रह्मन् का ते बाला भवत्य् असौ । किम् अर्थम् आगतो ऽसीति सो ऽपि तां प्रयभाषत
papraccha ca mahābrahman kā te bālā bhavaty asau / kim artham āgato 'sīti so 'pi tāṃ prayabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यमावन्तिका नाम राजपुत्री सुता मम । अस्याश्च भर्ता व्यसनी त्यक्त्वेमां कुत्रचिद्गतः
ityamāvantikā nāma rājaputrī sutā mama / asyāśca bhartā vyasanī tyaktvemāṃ kutracidgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एतां स्थापयाम्य् अद्य तव हस्ते यशस्विनि । यावत्तमानयाम्यस्या गत्वान्विष्याचिरात्पतिम्
tad etāṃ sthāpayāmy adya tava haste yaśasvini / yāvattamānayāmyasyā gatvānviṣyācirātpatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्राता काणबटुश्चायमिहैवास्याः समीपगा । तिष्ठत्वेकाकिनीभावदुःखं येन न यात्यसौ
bhrātā kāṇabaṭuścāyamihaivāsyāḥ samīpagā / tiṣṭhatvekākinībhāvaduḥkhaṃ yena na yātyasau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा राजतनयामङ्गीकृतवचास्तया । तामामन्त्र्य स सन्मन्त्री द्रुतं लावाणकं ययौ
ityuktvā rājatanayāmaṅgīkṛtavacāstayā / tāmāmantrya sa sanmantrī drutaṃ lāvāṇakaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वासवदत्तां तां स्थितामावन्तिकाख्यया । वसन्तकं चानुगतं तं काणबटुरूपिणम्
tato vāsavadattāṃ tāṃ sthitāmāvantikākhyayā / vasantakaṃ cānugataṃ taṃ kāṇabaṭurūpiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहादाय कृतोदारसत्कारा स्नेहशालिनी । पद्मावती स्वभवनं विवेश बहुकौतुकम्
sahādāya kṛtodārasatkārā snehaśālinī / padmāvatī svabhavanaṃ viveśa bahukautukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र वासवदत्ता च प्रविष्टा चित्रभित्तिषु । पश्यन्ती रामचरिते सीतां सेहे निजव्यथाम्
tatra vāsavadattā ca praviṣṭā citrabhittiṣu / paśyantī rāmacarite sītāṃ sehe nijavyathām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकृत्या सौकुमार्येण शयनासनसौष्ठवैः । शरीरसौरभेणापि नीलोत्पलसुगन्धिना
ākṛtyā saukumāryeṇa śayanāsanasauṣṭhavaiḥ / śarīrasaurabheṇāpi nīlotpalasugandhinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तामुत्तमां विनिश्चित्य महार्हैरात्मनः समैः । पद्मावती यथाकामम् उपचारैर् उपाचरत्
tāmuttamāṃ viniścitya mahārhairātmanaḥ samaiḥ / padmāvatī yathākāmam upacārair upācarat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अचिन्तयच्च काप्येषा छन्ना नूनमिह स्थिता । गूढा किं द्रौपदी नासीद्विराटवसताविति
acintayacca kāpyeṣā channā nūnamiha sthitā / gūḍhā kiṃ draupadī nāsīdvirāṭavasatāviti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वासवदत्तास्याश्चक्रे देव्याः प्रसङ्गतः । अम्लानमालातिलकौ वत्सेशात्पूर्वशिक्षितौ
atha vāsavadattāsyāścakre devyāḥ prasaṅgataḥ / amlānamālātilakau vatseśātpūrvaśikṣitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्भूषितां च दृष्ट्वा तां माता पद्मावतीं रहः । पप्रच्छ मालातिलकौ केनेमौ निर्मिताविति
tadbhūṣitāṃ ca dṛṣṭvā tāṃ mātā padmāvatīṃ rahaḥ / papraccha mālātilakau kenemau nirmitāviti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊचे पद्मावती चैनामत्र मन्मन्दिरे स्थिता । काचिदावन्तिका नाम तया कृतमिदं मम
ūce padmāvatī caināmatra manmandire sthitā / kācidāvantikā nāma tayā kṛtamidaṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छ्रुत्वा सा बभाषे तां माता पुत्रि न तर्हि सा । मानुषी कापि देवी सा यस्या विज्ञानम् ईदृशम्
tacchrutvā sā babhāṣe tāṃ mātā putri na tarhi sā / mānuṣī kāpi devī sā yasyā vijñānam īdṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवता मुनयश्चापि वञ्चनार्थं सतां गृहे । तिष्ठन्त्येव तथा चैतामन्त्र पुत्रि कथां शृणु
devatā munayaścāpi vañcanārthaṃ satāṃ gṛhe / tiṣṭhantyeva tathā caitāmantra putri kathāṃ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बभूव कुन्तिभोजाख्यो राजा तस्यापि वेश्मनि । आगत्य तस्थौ दुर्वासा वञ्चनैकरसो मुनिः
babhūva kuntibhojākhyo rājā tasyāpi veśmani / āgatya tasthau durvāsā vañcanaikaraso muniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तस्य परिचर्यार्थं राजा कुन्तीं निजां सुताम् । आदिदेश मुनिं सापि यत्नेनोपचचार तम्
sa tasya paricaryārthaṃ rājā kuntīṃ nijāṃ sutām / ādideśa muniṃ sāpi yatnenopacacāra tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा स मुनिः कुन्तीं जिज्ञासुः सन्नभाषत । परमान्नं पचेः शीघ्रं स्नात्वा यावदुपैम्यहम्
ekadā sa muniḥ kuntīṃ jijñāsuḥ sannabhāṣata / paramānnaṃ paceḥ śīghraṃ snātvā yāvadupaimyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा त्वरितं स्नात्व स चर्षिर्भोक्तुमाययौ । कुन्ती तदन्नपूर्णां च तस्मै पात्रीमढौकयत्
ityuktvā tvaritaṃ snātva sa carṣirbhoktumāyayau / kuntī tadannapūrṇāṃ ca tasmai pātrīmaḍhaukayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतितप्तेन चान्नेन ज्वलन्तीम् इव तां मुनिः । मवा हस्तग्रहायोग्यां कुन्त्या पृष्थे दृशं ददौ
atitaptena cānnena jvalantīm iva tāṃ muniḥ / mavā hastagrahāyogyāṃ kuntyā pṛṣthe dṛśaṃ dadau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सापि पृष्ठेन तां पात्रीं दधौ लब्धाशया मुनेः । ततः स बुभुजे स्वेच्छं कुन्तीपृष्ठं त्वदह्यत
sāpi pṛṣṭhena tāṃ pātrīṃ dadhau labdhāśayā muneḥ / tataḥ sa bubhuje svecchaṃ kuntīpṛṣṭhaṃ tvadahyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दह्यमानापि गाढं सा यत्तस्थावविकारिणी । तेन तुष्टो मुनिर्भुक्त्वा ददौ तस्यास्ततो वरम्
dahyamānāpi gāḍhaṃ sā yattasthāvavikāriṇī / tena tuṣṭo munirbhuktvā dadau tasyāstato varam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यासीत्स मुनिस्तत्र तदेषावन्तिकापि ते । तद्वदेव स्थिता कापि तत्त्वमाराधयेरिमाम्
ityāsītsa munistatra tadeṣāvantikāpi te / tadvadeva sthitā kāpi tattvamārādhayerimām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति मातुर्मुखाच्छ्रुत्वा पद्मावत्यन्यरूपिणीम् । तत्र वासवदत्तां तां सुतरां बह्वमन्यत
iti māturmukhācchrutvā padmāvatyanyarūpiṇīm / tatra vāsavadattāṃ tāṃ sutarāṃ bahvamanyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सापि वासवदत्तात्र निजनाथविनाकृता । तस्थौ विधुरविच्छाया निशीथस्थेव पद्मिनी
sāpi vāsavadattātra nijanāthavinākṛtā / tasthau vidhuravicchāyā niśīthastheva padminī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसन्तकविकाराश्च ते ते बालोचिता मुहुः । मुखे तस्या वियोगिन्याः स्मितस्यावसरं ददुः
vasantakavikārāśca te te bālocitā muhuḥ / mukhe tasyā viyoginyāḥ smitasyāvasaraṃ daduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रान्तरे ऽतिदूरासु भ्रान्त्वाखेटकभूमिषु । वत्सराजश्चिरादागात्सायं लावाणकं पुनः
atrāntare 'tidūrāsu bhrāntvākheṭakabhūmiṣu / vatsarājaścirādāgātsāyaṃ lāvāṇakaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भस्मीकृतमपश्यच्च तत्रान्तःपुरमग्निना । देवीं दग्धां च शुश्राव मन्त्रिभ्यः सवसन्तकाम्
bhasmīkṛtamapaśyacca tatrāntaḥpuramagninā / devīṃ dagdhāṃ ca śuśrāva mantribhyaḥ savasantakām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वैव चापतद्भूमौ मोहेन हृतचेतनः । तद्दुःखानुभवक्लेशमपाकर्तुमिवेच्छता
śrutvaiva cāpatadbhūmau mohena hṛtacetanaḥ / tadduḥkhānubhavakleśamapākartumivecchatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणाच्च लब्धसंज्ञः सञ्जज्वाल हृदये शुचा । आविष्ट इव तत्रस्थदेवीदाहेक्षणाग्निना
kṣaṇācca labdhasaṃjñaḥ sañjajvāla hṛdaye śucā / āviṣṭa iva tatrasthadevīdāhekṣaṇāgninā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विलपन्न् अथ दुःखार्तो देहत्यागैकसंमुखः । क्षणान्तरे स नृपतिः संस्मृत्यैतदचिन्तयत्
vilapann atha duḥkhārto dehatyāgaikasaṃmukhaḥ / kṣaṇāntare sa nṛpatiḥ saṃsmṛtyaitadacintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्याधराधिपः पुत्रो देव्यास्तस्या भविष्यति । एतन्मे नारदमुनिर्वक्ति स्म न च तन्मृषा
vidyādharādhipaḥ putro devyāstasyā bhaviṣyati / etanme nāradamunirvakti sma na ca tanmṛṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कंचित्कालं च दुःखं मे तेनैव मुनिनोदितम् । गोपालकस्य चैतस्य शोकः स्वल्प इवेक्ष्यते
kaṃcitkālaṃ ca duḥkhaṃ me tenaiva muninoditam / gopālakasya caitasya śokaḥ svalpa ivekṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यौगन्धरायणादीनां न चैषामतिदुःखिता । दृश्यते तेन जाने सा देवी जीवेत्कथंचन
yaugandharāyaṇādīnāṃ na caiṣāmatiduḥkhitā / dṛśyate tena jāne sā devī jīvetkathaṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयं किमपि नीतिस्तु प्रत्युक्ता मन्त्रिभिर्भवेत् । अतो मम भवेज्जातु तया देव्य समागमः
iyaṃ kimapi nītistu pratyuktā mantribhirbhavet / ato mama bhavejjātu tayā devya samāgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्पश्याम्यत्र पर्यन्तमित्यालोच्य स भूपतिः । निदधे हृदये धैर्यं बोध्यमानश्च मन्त्रिभिः
tatpaśyāmyatra paryantamityālocya sa bhūpatiḥ / nidadhe hṛdaye dhairyaṃ bodhyamānaśca mantribhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोपालकश्च संदिश्य तद्यथावस्तु तत्क्षणम् । प्रजिघाय ततश्चारं धृतिहेतोरलक्षितम्
gopālakaśca saṃdiśya tadyathāvastu tatkṣaṇam / prajighāya tataścāraṃ dhṛtihetoralakṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं गते स्ववृत्तान्ते लावाणकगतैस्तदा । गत्वा मगधराजाय चारैः सर्वं निवेदितम्
evaṃ gate svavṛttānte lāvāṇakagataistadā / gatvā magadharājāya cāraiḥ sarvaṃ niveditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तद्बुद्ध्वैव कालज्ञो वत्सराजाय तां सुताम् । दातुं पद्मावतीमैच्छत्पूर्वं तन्मन्त्रिमार्गिताम्
sa tadbuddhvaiva kālajño vatsarājāya tāṃ sutām / dātuṃ padmāvatīmaicchatpūrvaṃ tanmantrimārgitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दूतमुखेनैनमर्थं वत्सेश्वराय सः । यौगन्धरायणायापि संदिदेश यथेप्सितम्
tato dūtamukhenainamarthaṃ vatseśvarāya saḥ / yaugandharāyaṇāyāpi saṃdideśa yathepsitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यौगन्धरायणोक्त्या च वत्सेशो ऽङ्गीचकार तत् । प्रच्छादितैतदर्थं स्याद्देवी जात्विति चिन्तयन्
yaugandharāyaṇoktyā ca vatseśo 'ṅgīcakāra tat / pracchāditaitadarthaṃ syāddevī jātviti cintayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो लग्नं विनिश्चित्य तूर्णं यौगन्धरायणः । तस्मै मगधराजाय प्रतिदूतं व्यसर्जयत्
tato lagnaṃ viniścitya tūrṇaṃ yaugandharāyaṇaḥ / tasmai magadharājāya pratidūtaṃ vyasarjayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वदिच्छाङ्गीकृतास्माभिस्तदितः सप्तमे दिने । पद्मावतीविवाहाय वत्सेशो ऽत्रागमिष्यति
tvadicchāṅgīkṛtāsmābhistaditaḥ saptame dine / padmāvatīvivāhāya vatseśo 'trāgamiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीघ्रं वासवदत्तां च येनासौ विस्मरिष्यति । इति चास्मै महामन्त्री संदिदेश स भूभृते
śīghraṃ vāsavadattāṃ ca yenāsau vismariṣyati / iti cāsmai mahāmantrī saṃdideśa sa bhūbhṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिदूतः स गत्वा च यथासंदिष्टमभ्यघात् । ततो मगधराजाय स चाप्यभिननन्द तम्
pratidūtaḥ sa gatvā ca yathāsaṃdiṣṭamabhyaghāt / tato magadharājāya sa cāpyabhinananda tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स दुहितृस्नेहनिजेच्छाविभवोचितम् । विवाहोत्सवसंभारं चकार मगधेश्वरः
tataḥ sa duhitṛsnehanijecchāvibhavocitam / vivāhotsavasaṃbhāraṃ cakāra magadheśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा चाभीष्टवरश्रुत्या मुदं पद्मावती ययौ । प्राप वासवदत्ता च तद्वार्ताकर्णनाच्छुचम्
sā cābhīṣṭavaraśrutyā mudaṃ padmāvatī yayau / prāpa vāsavadattā ca tadvārtākarṇanācchucam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा वार्ता कर्णमागत्य तस्या वैवर्ण्यदायिनी । प्रच्छन्नवासवैरूप्यसाहायकमिवाकरोत्
sā vārtā karṇamāgatya tasyā vaivarṇyadāyinī / pracchannavāsavairūpyasāhāyakamivākarot
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं मित्रीकृतः शत्रुर्न च भर्तान्यथा त्वयि । वसन्तकोक्तिरित्यस्याः सखीव विदधे धृतिम्
itthaṃ mitrīkṛtaḥ śatrurna ca bhartānyathā tvayi / vasantakoktirityasyāḥ sakhīva vidadhe dhṛtim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथासन्नविवाहायाः पद्मावत्या मनस्विनी । अम्लानमालातिलकौ दिव्यौ भूयश्चकार सा
athāsannavivāhāyāḥ padmāvatyā manasvinī / amlānamālātilakau divyau bhūyaścakāra sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वत्सेश्वरस्तत्र संप्राप्ते सप्तमे ऽहनि । ससैन्यो मन्त्रिभिः साकं परिणेतुं किलाययौ
tato vatseśvarastatra saṃprāpte saptame 'hani / sasainyo mantribhiḥ sākaṃ pariṇetuṃ kilāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनसापि तदुद्योगं विरही स कथं स्पृशेत् । देवीं लभेय तामेवमित्याशा न भवेद्यदि
manasāpi tadudyogaṃ virahī sa kathaṃ spṛśet / devīṃ labheya tāmevamityāśā na bhavedyadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्युद्ययौ च तं सद्यः सानन्दो मगधेश्वरः । प्रजानेत्रोत्सवं चन्द्रमुदयस्थमिवाम्बुधिः
pratyudyayau ca taṃ sadyaḥ sānando magadheśvaraḥ / prajānetrotsavaṃ candramudayasthamivāmbudhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवेशाथ स वत्सेशो मगधाधिपतेः पुरम् । समन्तात्पौरलोकस्य मानसं च महोत्सवः
viveśātha sa vatseśo magadhādhipateḥ puram / samantātpauralokasya mānasaṃ ca mahotsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरहक्षामवपुषं मनःसंमोहदायिनम् । ददृशुस्तत्र नार्यस्तं रतिहीनमिव स्मरम्
virahakṣāmavapuṣaṃ manaḥsaṃmohadāyinam / dadṛśustatra nāryastaṃ ratihīnamiva smaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविश्य मगधेशस्य वत्सेशो ऽप्यथ मन्दिरम् । सनाथं पतिवत्नीभिः कौतुकागारमाययौ
praviśya magadheśasya vatseśo 'pyatha mandiram / sanāthaṃ pativatnībhiḥ kautukāgāramāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र पद्मावतीमन्तर्ददर्श कृतकौतुकाम् । स राजा पूर्णवक्त्रेन्दुजितपूर्णेन्दुमण्डलाम्
tatra padmāvatīmantardadarśa kṛtakautukām / sa rājā pūrṇavaktrendujitapūrṇendumaṇḍalām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याश्च मालातिलकौ दिव्यावालोक्य तौ निजौ । एतौ कुतो ऽस्या इत्येवं विममर्श स भूपतिः
tasyāśca mālātilakau divyāvālokya tau nijau / etau kuto 'syā ityevaṃ vimamarśa sa bhūpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स वेदीम् आरुह्य तस्या जग्राह यत्करम् । तद् एवारम्भतां प्राप तस्य पृथ्व्याः करग्रहे
tataḥ sa vedīm āruhya tasyā jagrāha yatkaram / tad evārambhatāṃ prāpa tasya pṛthvyāḥ karagrahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियवासवदत्तो ऽयमिदं शक्नोति नेक्षितुम् । इतीव वेदीधूमो ऽस्य वाष्पेण पिदधे दृशौ
priyavāsavadatto 'yamidaṃ śaknoti nekṣitum / itīva vedīdhūmo 'sya vāṣpeṇa pidadhe dṛśau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निप्रदक्षिणे ताम्रं तदा पद्मावतीमुखम् । विज्ञातभर्त्रभिप्रायं कोपाकुलमिवाबभौ
agnipradakṣiṇe tāmraṃ tadā padmāvatīmukham / vijñātabhartrabhiprāyaṃ kopākulamivābabhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुमोच स कृतोद्वाहः कराद्वत्सेश्वरो वधूम् । न तु वासवदत्तां तां तत्याज हृदयात्क्षणम्
mumoca sa kṛtodvāhaḥ karādvatseśvaro vadhūm / na tu vāsavadattāṃ tāṃ tatyāja hṛdayātkṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तथा ददौ तस्मै रत्नानि मगधाधिपः । निर्दुग्धरत्नरिक्तेव पृथिवी बुबुधे यथा
tatas tathā dadau tasmai ratnāni magadhādhipaḥ / nirdugdharatnarikteva pṛthivī bubudhe yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साक्षीकृत्य च तत्कालमग्निं यौगन्धरायणः । अद्रोहप्रत्ययं राज्ञो मगधेशमकारयत्
sākṣīkṛtya ca tatkālamagniṃ yaugandharāyaṇaḥ / adrohapratyayaṃ rājño magadheśamakārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रदत्तवस्त्राभरणः प्रगीतवरचारणः । प्रनृत्तवरनारीकः प्रससार महोत्सवः
pradattavastrābharaṇaḥ pragītavaracāraṇaḥ / pranṛttavaranārīkaḥ prasasāra mahotsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदयापेक्षिणी पत्युः सुप्तेवालक्षितस्थिता । तदा वासवदत्ताभूद्दिवा कान्तिरिवैन्दवी
udayāpekṣiṇī patyuḥ suptevālakṣitasthitā / tadā vāsavadattābhūddivā kāntirivaindavī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तःपुरमुपायाते राज्ञि वत्सेश्वरे ततः । देवीसंदर्शनाशङ्की कृती यौगन्धरायणः
antaḥpuramupāyāte rājñi vatseśvare tataḥ / devīsaṃdarśanāśaṅkī kṛtī yaugandharāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रभेदमयादेवं मगधेश्वरमभ्यधात् । अद्यैव नाह वत्सेशः प्रयाति त्वद्गृहादिति
mantrabhedamayādevaṃ magadheśvaramabhyadhāt / adyaiva nāha vatseśaḥ prayāti tvadgṛhāditi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथेत्यङ्गीकृतं तेन तमेवार्थं तदैव सः । व्यजिज्ञपद् वत्सराजं सो ऽपि तच्छ्रद्दधे तथा
tathetyaṅgīkṛtaṃ tena tamevārthaṃ tadaiva saḥ / vyajijñapad vatsarājaṃ so 'pi tacchraddadhe tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोच्चचाल वत्सेशो भुक्तपीतपरिच्छदः । मन्त्रिभिः सममादाय वधूं पद्मावतीं ततः
athoccacāla vatseśo bhuktapītaparicchadaḥ / mantribhiḥ samamādāya vadhūṃ padmāvatīṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्मावत्या विसृष्टं च सुखमारुह्य वाहनम् । तयैव च समादिष्टैस्तन्महत्तरकैः सह
padmāvatyā visṛṣṭaṃ ca sukhamāruhya vāhanam / tayaiva ca samādiṣṭaistanmahattarakaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगाद्वासवदत्तापि गुप्तं सैन्यस्य पृष्ठतः । कृतरूपविवर्तं तं पुरस्कृत्य वसन्तकम्
āgādvāsavadattāpi guptaṃ sainyasya pṛṣṭhataḥ / kṛtarūpavivartaṃ taṃ puraskṛtya vasantakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमाल्लावाणकं प्राप्य वत्सेशो वसतिं निजाम् । प्रविवेश समं वध्वा देवीचित्तस्तु केवलः
kramāllāvāṇakaṃ prāpya vatseśo vasatiṃ nijām / praviveśa samaṃ vadhvā devīcittastu kevalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एत्य वासवदत्तापि सा गोपालकमन्दिरम् । विवेशाथ निशीथे च परिस्थाप्य महत्तरान्
etya vāsavadattāpi sā gopālakamandiram / viveśātha niśīthe ca paristhāpya mahattarān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र गोपालकं दृष्ट्वा भ्रातरं दर्शितादरम् । कण्ठे जग्राह रुदती बाष्पव्याकुललोचनम्
tatra gopālakaṃ dṛṣṭvā bhrātaraṃ darśitādaram / kaṇṭhe jagrāha rudatī bāṣpavyākulalocanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्क्षणे स्थितसंविच्च तत्र यौगन्धरायणः । आययौ सरुमण्वत्कस् तया देव्या कृतादरः
tatkṣaṇe sthitasaṃvicca tatra yaugandharāyaṇaḥ / āyayau sarumaṇvatkas tayā devyā kṛtādaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽस्याः प्रोत्साहविश्लेषदुःखं यावद्व्यपोहति । तावत्पद्मावतीपार्श्वं प्रययुस्ते महत्तराः
so 'syāḥ protsāhaviśleṣaduḥkhaṃ yāvadvyapohati / tāvatpadmāvatīpārśvaṃ prayayuste mahattarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगतावन्तिका देवि किमप्यस्मान्विहाय तु । प्रविष्टा राजपुत्रस्य गृहं गोपालकस्य सा
āgatāvantikā devi kimapyasmānvihāya tu / praviṣṭā rājaputrasya gṛhaṃ gopālakasya sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति पद्मावती सा तैर्विज्ञप्ता स्वमहत्तरैः । वत्सेश्वराग्रे साशङ्का तनेवं प्रत्यभाषत
iti padmāvatī sā tairvijñaptā svamahattaraiḥ / vatseśvarāgre sāśaṅkā tanevaṃ pratyabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छतावन्तिकां ब्रूथ निक्षेपस्त्वं हि मे स्थिता । तदत्र किं ते यत्राहं तत्त्रैवागम्यतामिति
gacchatāvantikāṃ brūtha nikṣepastvaṃ hi me sthitā / tadatra kiṃ te yatrāhaṃ tattraivāgamyatāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छ्रुत्वा तेषु यातेषु राजा पद्मावतीं रहः । पप्रच्छ मालातिलकौ केनेमौ ते कृताविति
tacchrutvā teṣu yāteṣu rājā padmāvatīṃ rahaḥ / papraccha mālātilakau kenemau te kṛtāviti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सावोचदथ मद्गेहे न्यस्ता विप्रेण केनचित् । आवन्तिकाभिधा यैषा तस्याः शिल्पमिदं महत्
sāvocadatha madgehe nyastā vipreṇa kenacit / āvantikābhidhā yaiṣā tasyāḥ śilpamidaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छ्रुत्वैव चवत्सेशो गोपालगृहमाययौ । नूनं वासवदत्ता सा भवेदत्रेति चिन्तयन्
tacchrutvaiva cavatseśo gopālagṛhamāyayau / nūnaṃ vāsavadattā sā bhavedatreti cintayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविवेश च गत्वा तद्द्वारस्थितमहत्तरम् । अन्तस्थदेवीगोपालमन्त्रिद्वयवसन्तकम्
praviveśa ca gatvā taddvārasthitamahattaram / antasthadevīgopālamantridvayavasantakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र वासवदत्तां तां ददर्श प्रोषितागताम् । उपप्लवविनिर्मुक्तां मूर्तिं चान्द्रमसीमिव
tatra vāsavadattāṃ tāṃ dadarśa proṣitāgatām / upaplavavinirmuktāṃ mūrtiṃ cāndramasīmiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पपाताथ महीपृष्ठे स शोकविषविह्वलः । कम्पो वासवदत्ताया हृदये तूदपद्यत
papātātha mahīpṛṣṭhe sa śokaviṣavihvalaḥ / kampo vāsavadattāyā hṛdaye tūdapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः साप्यपतद्भूमौ गात्रैर्विरहपाण्डुरैः । विललाप च निन्दन्ती तदाचरितमात्मनः
tataḥ sāpyapatadbhūmau gātrairvirahapāṇḍuraiḥ / vilalāpa ca nindantī tadācaritamātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तौ दंपती शोकदीनौ रुरुदतुस्तथा । यौगन्धरायणो ऽप्यासीद्वाष्पधौतमुखो यथा
atha tau daṃpatī śokadīnau rurudatustathā / yaugandharāyaṇo 'pyāsīdvāṣpadhautamukho yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथाविधं च तच्छ्रुत्वा काले कोलाहलं तदा । पद्मावत्यपि तत्रैव साकुला तमुपाययौ
tathāvidhaṃ ca tacchrutvā kāle kolāhalaṃ tadā / padmāvatyapi tatraiva sākulā tamupāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमाद् अवगतार्था च राजवासवदत्तयोः । तुल्यावस्थैव साप्यासीत्स्निग्धमुग्धा हि सत्स्त्रियः
kramād avagatārthā ca rājavāsavadattayoḥ / tulyāvasthaiva sāpyāsītsnigdhamugdhā hi satstriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं जीवितेन मे कार्यं भर्तृदुःखप्रदायिना । इति वासवदत्ता च जगाद रुदती मुहुः
kiṃ jīvitena me kāryaṃ bhartṛduḥkhapradāyinā / iti vāsavadattā ca jagāda rudatī muhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मगधेशसुतालाभात्तव साम्राज्यकाङ्क्षिणा । कृतमेतन्मया देव देव्या दोषो न कश्चन
magadheśasutālābhāttava sāmrājyakāṅkṣiṇā / kṛtametanmayā deva devyā doṣo na kaścana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयं त्वस्याः सपत्न्येव प्रवासे शीलसाक्षिणी । इत्युवाचाथ वत्सेशं धीरो यौगन्धरायणः
iyaṃ tvasyāḥ sapatnyeva pravāse śīlasākṣiṇī / ityuvācātha vatseśaṃ dhīro yaugandharāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहमत्र विशाम्यग्नावस्याः शुद्धिप्रकाशने । इति पद्मावती तत्र जगादामत्सराशया
ahamatra viśāmyagnāvasyāḥ śuddhiprakāśane / iti padmāvatī tatra jagādāmatsarāśayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहमेवापराध्यामि यत्कृते सुमहानयम् । सोढो देव्यापि हि क्लेश इति राजाप्यभाषत
ahamevāparādhyāmi yatkṛte sumahānayam / soḍho devyāpi hi kleśa iti rājāpyabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निप्रवेशः कार्यो मे राज्ञो हृदयशुद्धये । इति वासवदत्ता च बभाषे बद्धनिश्चया
agnipraveśaḥ kāryo me rājño hṛdayaśuddhaye / iti vāsavadattā ca babhāṣe baddhaniścayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स कृतिनां धुर्यो धीमान्यौगन्धरायणः । आचम्य प्राङ्मुखः शुद्ध इति वाचमुदैरयत्
tataḥ sa kṛtināṃ dhuryo dhīmānyaugandharāyaṇaḥ / ācamya prāṅmukhaḥ śuddha iti vācamudairayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्यहं हितकृद्राज्ञो देवी शुद्धिमती यदि । ब्रूत भो लोकपालास्तन्न चेद्देहं त्यजाम्यहम्
yadyahaṃ hitakṛdrājño devī śuddhimatī yadi / brūta bho lokapālāstanna ceddehaṃ tyajāmyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा विरते तस्मिन्दिव्या वागुदभूदियम् । धन्यस्त्वं नृपते यस्य मन्त्री यौगन्धरायणः
ityuktvā virate tasmindivyā vāgudabhūdiyam / dhanyastvaṃ nṛpate yasya mantrī yaugandharāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य वासवदत्ता च भार्या प्राग्जन्मदेवता । न दोषः कश्चिद् एतस्या इत्य् उक्त्वा वाग् उपारमत्
yasya vāsavadattā ca bhāryā prāgjanmadevatā / na doṣaḥ kaścid etasyā ity uktvā vāg upāramat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.