Library·Somadeva: Kathasaritsagara·4·4.3
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे नरवाहनदत्तजननलम्बके द्वितीयस् तरङ्गः । तृतीयस् तरङ्गः । ततो वासवदत्ता सा वत्सराजं समीपगम् । विजने सचिवैर् युक्तम् अन्येद्युर् इदम् अब्रवीत्
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare naravāhanadattajananalambake dvitīyas taraṅgaḥ / tṛtīyas taraṅgaḥ / tato vāsavadattā sā vatsarājaṃ samīpagam / vijane sacivair yuktam anyedyur idam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतः प्रभृति गर्भो ऽयम् आर्यपुत्र धृतो मया । ततः प्रभृति तद्रक्षा तीव्रा मां हृदि बाधते
yataḥ prabhṛti garbho 'yam āryaputra dhṛto mayā / tataḥ prabhṛti tadrakṣā tīvrā māṃ hṛdi bādhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य तच्चिन्तया चाहं सुप्ता निशि कथंचन । जाने दृष्टवती कंचित् स्वप्ने पुरुषम् आगतम्
adya taccintayā cāhaṃ suptā niśi kathaṃcana / jāne dṛṣṭavatī kaṃcit svapne puruṣam āgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भस्माङ्गरागसितया शेखरीकृतचन्द्रया । पिशङ्गजटया मूर्त्या शोभितं शूलहस्तया
bhasmāṅgarāgasitayā śekharīkṛtacandrayā / piśaṅgajaṭayā mūrtyā śobhitaṃ śūlahastayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च माम् अभ्युपेत्यैव सानुकम्प इवावदत् । पुत्रि गर्भकृते चिन्ता न कार्या काचन त्वया
sa ca mām abhyupetyaiva sānukampa ivāvadat / putri garbhakṛte cintā na kāryā kācana tvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं तवैनं रक्षामि दत्तो ह्य् एष मयैव ते । किंचान्यच् छृणु वच्म्य् एव तव प्रत्ययकारणम्
ahaṃ tavainaṃ rakṣāmi datto hy eṣa mayaiva te / kiṃcānyac chṛṇu vacmy eva tava pratyayakāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वः कापि नारी विज्ञप्तिहेतोर् युष्मान् उपैष्यति । अवष्टभ्यैव साक्षेपम् आकर्षन्ती निजं पतिम् । पञ्चभिस् तनयैर् युक्ता बहुबन्धुजनावृता
śvaḥ kāpi nārī vijñaptihetor yuṣmān upaiṣyati / avaṣṭabhyaiva sākṣepam ākarṣantī nijaṃ patim / pañcabhis tanayair yuktā bahubandhujanāvṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा च दुश्चारिणी योषित् स्वबान्धवबलात् पतिम् । तं घातयितुम् इच्छन्ती सर्वं मिथ्या ब्रवीति तत्
sā ca duścāriṇī yoṣit svabāndhavabalāt patim / taṃ ghātayitum icchantī sarvaṃ mithyā bravīti tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं चात्र पुत्रि वत्सेशं पूर्वं विज्ञापयेस् तथा । तस्याः सकाशात् स यथा साधुर् मुच्येत कुस्त्रियः
tvaṃ cātra putri vatseśaṃ pūrvaṃ vijñāpayes tathā / tasyāḥ sakāśāt sa yathā sādhur mucyeta kustriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आदिश्य गते तस्मिन्न् अन्तर्धानं महात्मनि । प्रबुद्धा सहसैवाहं बिभाता च विभावरी
ity ādiśya gate tasminn antardhānaṃ mahātmani / prabuddhā sahasaivāhaṃ bibhātā ca vibhāvarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्ते तया देव्या शर्वानुग्रहवादिनः । तत्रासन् विस्मिताः सर्वे संवादापेक्षिमानसाः
evam ukte tayā devyā śarvānugrahavādinaḥ / tatrāsan vismitāḥ sarve saṃvādāpekṣimānasāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्न् एव क्षणे चात्र प्रविश्यार्तानुकम्पिनम् । वत्सराजं प्रतीहारमुख्यो ऽकस्माद् व्यजिज्ञपत्
tasminn eva kṣaṇe cātra praviśyārtānukampinam / vatsarājaṃ pratīhāramukhyo 'kasmād vyajijñapat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगता देव विज्ञप्त्यै कापि स्त्री बान्धवैर् वृता । पञ्चपुत्रान् गृहीत्वा स्वम् आक्षिप्य विवशं पतिम्
āgatā deva vijñaptyai kāpi strī bāndhavair vṛtā / pañcaputrān gṛhītvā svam ākṣipya vivaśaṃ patim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा नृपतिर् देवीस्वप्नसंवादविस्मितः । प्रवेश्यताम् इहैवेति प्रतीहारं तम् आदिशत्
tac chrutvā nṛpatir devīsvapnasaṃvādavismitaḥ / praveśyatām ihaiveti pratīhāraṃ tam ādiśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वप्नसत्यत्वसंजातसत्पुत्रप्राप्तिनिश्चयः । देवी वासवदत्तापि सा संप्राप परां मुदम्
svapnasatyatvasaṃjātasatputraprāptiniścayaḥ / devī vāsavadattāpi sā saṃprāpa parāṃ mudam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ द्वारोन्मुखैः सर्वैर् वीक्ष्यमाणा सकौतुकम् । प्रतीहाराज्ञया योषिद् भर्तृयुक्ता विवेश सा
atha dvāronmukhaiḥ sarvair vīkṣyamāṇā sakautukam / pratīhārājñayā yoṣid bhartṛyuktā viveśa sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविश्याश्रितदैन्या च यथाक्रमकृतानतिः । अथ संसदि राजानं सदेवीकं व्यजिज्ञपत्
praviśyāśritadainyā ca yathākramakṛtānatiḥ / atha saṃsadi rājānaṃ sadevīkaṃ vyajijñapat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं निरपराधाया मम भर्ता भवन्न् अपि । न प्रयच्छत्य् अनाथाया भोजनाच्छादनादिकम्
ayaṃ niraparādhāyā mama bhartā bhavann api / na prayacchaty anāthāyā bhojanācchādanādikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तवत्यां तस्यां च स तद्भर्ता व्यजिज्ञपत् । देव मिथ्या वदत्य् एषा सबन्धुर् मद्वधैषिणी
ity uktavatyāṃ tasyāṃ ca sa tadbhartā vyajijñapat / deva mithyā vadaty eṣā sabandhur madvadhaiṣiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आ वत्सरान्तं सर्वं हि दत्तम् अस्या मयाग्रतः । एतद्बन्धव एवान्ये तटस्था मे ऽत्र साक्षिणः
ā vatsarāntaṃ sarvaṃ hi dattam asyā mayāgrataḥ / etadbandhava evānye taṭasthā me 'tra sākṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं विज्ञापितस् तेन राजा स्वयम् अभाषत । देवीस्वप्ने कृतं साक्ष्यं देवेनैवात्र शूलिना
evaṃ vijñāpitas tena rājā svayam abhāṣata / devīsvapne kṛtaṃ sākṣyaṃ devenaivātra śūlinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् किं साक्षिभिर् एषैव निग्राह्या स्त्री सबन्धवा । इति राज्ञोदिते ऽवादीद् धीमान् यौगन्धरायणः
tat kiṃ sākṣibhir eṣaiva nigrāhyā strī sabandhavā / iti rājñodite 'vādīd dhīmān yaugandharāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथापि साक्षिवचनात् कार्यं देव यथोचितम् । लोको ह्य् एतद् अजानानो न प्रतीयात् कथंचन
tathāpi sākṣivacanāt kāryaṃ deva yathocitam / loko hy etad ajānāno na pratīyāt kathaṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा साक्षिणो राज्ञा तथेत्य् आनाय्य तत्क्षणम् । पृष्टाः शशंसुस् ते चात्र तां मिथ्यावादिनीं स्त्रियम्
tac chrutvā sākṣiṇo rājñā tathety ānāyya tatkṣaṇam / pṛṣṭāḥ śaśaṃsus te cātra tāṃ mithyāvādinīṃ striyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रख्यातसद्भर्तृद्रोहाम् एतां सबान्धवाम् । सपुत्रां च स वत्सेशः स्वदेशान् निरवासयत्
tataḥ prakhyātasadbhartṛdrohām etāṃ sabāndhavām / saputrāṃ ca sa vatseśaḥ svadeśān niravāsayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विससर्ज च तं साधुं तद्भर्तारं दयार्द्रधीः । विवाहान्तरपर्याप्तं वितीर्य विपुलं वसु
visasarja ca taṃ sādhuṃ tadbhartāraṃ dayārdradhīḥ / vivāhāntaraparyāptaṃ vitīrya vipulaṃ vasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुमांसम् आकुलं क्रूरा पतितं दुर्दशावटे । जीवन्तम् एव कुष्णाति काकीव कुकुटुम्बिनी
pumāṃsam ākulaṃ krūrā patitaṃ durdaśāvaṭe / jīvantam eva kuṣṇāti kākīva kukuṭumbinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्निग्धा कुलीना महती गृहिणी तापहारिणी । तरुच्छायेव मर्गस्था पुण्यैः कस्यापि जायते
snigdhā kulīnā mahatī gṛhiṇī tāpahāriṇī / tarucchāyeva margasthā puṇyaiḥ kasyāpi jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति चैतत्प्रसङ्गेन वदन्तं तं महीपतिम् । वसन्तकः स्थितः पार्श्वे कथापटुर् अवोचत
iti caitatprasaṅgena vadantaṃ taṃ mahīpatim / vasantakaḥ sthitaḥ pārśve kathāpaṭur avocata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं च देव विरोधो वा स्नेहो वापीह देहिनाम् । प्राग्जन्मवासनाभ्यासवशात् प्रायेण जायते
kiṃ ca deva virodho vā sneho vāpīha dehinām / prāgjanmavāsanābhyāsavaśāt prāyeṇa jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च श्रूयताम् अत्र कथेयं वर्ण्यते मया । आसीद् विक्रमचण्डाख्यो वाराणस्यां महीपतिः
tathā ca śrūyatām atra katheyaṃ varṇyate mayā / āsīd vikramacaṇḍākhyo vārāṇasyāṃ mahīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याभूद् वल्लभो भृत्यो नाम्ना सिंहपराक्रमः । यो रणेष्व् इव सर्वेषु द्यूतेष्व् अप्य् असमो जयी
tasyābhūd vallabho bhṛtyo nāmnā siṃhaparākramaḥ / yo raṇeṣv iva sarveṣu dyūteṣv apy asamo jayī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याभवच् च विकृता वपुषीवाशये ऽप्य् अलम् । ख्याता कलहकारीति नाम्नान्वर्थेन गेहिनी
tasyābhavac ca vikṛtā vapuṣīvāśaye 'py alam / khyātā kalahakārīti nāmnānvarthena gehinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तस्याः सततं भूरि राजतो द्यूततस् तथा । प्राप्य प्राप्य धनं धीरः सर्वम् एव समर्पयत्
sa tasyāḥ satataṃ bhūri rājato dyūtatas tathā / prāpya prāpya dhanaṃ dhīraḥ sarvam eva samarpayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा तु तस्य समुत्पन्नपुत्रत्रययुता शठा । तथापि क्षणम् अप्य् एकं न तस्थौ कलहं विना
sā tu tasya samutpannaputratrayayutā śaṭhā / tathāpi kṣaṇam apy ekaṃ na tasthau kalahaṃ vinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहिः पिबसि भुङ्क्षे च नैव किंचिद् ददासि नः । इत्य् आरटन्ती ससुता सा तं नित्यम् अतापयत्
bahiḥ pibasi bhuṅkṣe ca naiva kiṃcid dadāsi naḥ / ity āraṭantī sasutā sā taṃ nityam atāpayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसाद्यमानाप्य् आहारपानवस्त्रैर् अहर्निशम् । दुरन्ता भोगतृष्णेव भृशं जज्वाल तस्य सा
prasādyamānāpy āhārapānavastrair aharniśam / durantā bhogatṛṣṇeva bhṛśaṃ jajvāla tasya sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः क्रमेण तन्मन्युखिन्नस् त्यक्त्वैव तद्गृहम् । स विन्ध्यवासिनीं द्रष्टुम् अगात् सिंहपराक्रमः
tataḥ krameṇa tanmanyukhinnas tyaktvaiva tadgṛham / sa vindhyavāsinīṃ draṣṭum agāt siṃhaparākramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा तं स्वप्ने निराहारस्थितं देवी समादिशत् । उत्तिष्ठ पुत्र ताम् एव गच्छ वाराणसीं पुरीम्
sā taṃ svapne nirāhārasthitaṃ devī samādiśat / uttiṣṭha putra tām eva gaccha vārāṇasīṃ purīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सर्वमहान् एको यो ऽस्ति न्यग्रोधपादपः । तन्मूलात् खन्यमानात् त्वं स्वैरं निधिम् अवाप्स्यसि
tatra sarvamahān eko yo 'sti nyagrodhapādapaḥ / tanmūlāt khanyamānāt tvaṃ svairaṃ nidhim avāpsyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मध्याल् लप्स्यसे चैकं नभःखण्डम् इव च्युतम् । पात्रं गरुडमाणिक्यमयं निस्त्रिंशनिर्मलम्
tanmadhyāl lapsyase caikaṃ nabhaḥkhaṇḍam iva cyutam / pātraṃ garuḍamāṇikyamayaṃ nistriṃśanirmalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रार्पितेक्षणो द्रक्ष्यस्य् अन्तः प्रतिमिताम् इव । सर्वस्य जन्तोः प्राग्जातिं या स्याज् जिज्ञासिता तव
tatrārpitekṣaṇo drakṣyasy antaḥ pratimitām iva / sarvasya jantoḥ prāgjātiṃ yā syāj jijñāsitā tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनैव बुद्ध्वा भार्यायाः पूर्वजातिं तथात्मनः । अवाप्तार्थः सुखी तत्र गतखेदो निवत्स्यसि
tenaiva buddhvā bhāryāyāḥ pūrvajātiṃ tathātmanaḥ / avāptārthaḥ sukhī tatra gatakhedo nivatsyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तश् च देव्या स प्रबुद्धः कृतपारणः । वाराणसीं प्रति प्रायात् प्रातः सिंहपराक्रमः
evam uktaś ca devyā sa prabuddhaḥ kṛtapāraṇaḥ / vārāṇasīṃ prati prāyāt prātaḥ siṃhaparākramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा च तां पुरीं प्राप्य तस्मान् न्यग्रोधमूलतः । लेभे निधानं तन्मध्यात् पात्रं मणिमयं महत्
gatvā ca tāṃ purīṃ prāpya tasmān nyagrodhamūlataḥ / lebhe nidhānaṃ tanmadhyāt pātraṃ maṇimayaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपश्यच् चात्र जिज्ञासुः पात्रे पूर्वत्र जन्मनि । घोराम् ऋक्षीं स्वभार्यां ताम् आत्मानं च मृगाधिपम्
apaśyac cātra jijñāsuḥ pātre pūrvatra janmani / ghorām ṛkṣīṃ svabhāryāṃ tām ātmānaṃ ca mṛgādhipam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वजातिमहावैरवासनानिश्चलं ततः । बुद्ध्वा भार्यात्मनोर् द्वेषं शोकमोहौ मुमोच सः
pūrvajātimahāvairavāsanāniścalaṃ tataḥ / buddhvā bhāryātmanor dveṣaṃ śokamohau mumoca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ बह्वीः परिज्ञातास् तत्र पात्रप्रभावतः । प्राग्जन्मभिन्नजातीयाः परिहृत्यैव कन्यकाः
atha bahvīḥ parijñātās tatra pātraprabhāvataḥ / prāgjanmabhinnajātīyāḥ parihṛtyaiva kanyakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुल्यां जन्मान्तरे सिंहीं परिणिन्ये विचिन्त्य सः । भार्यां द्वितीयां सिंहश्रीनाम्नीं सिंहपराक्रमः
tulyāṃ janmāntare siṃhīṃ pariṇinye vicintya saḥ / bhāryāṃ dvitīyāṃ siṃhaśrīnāmnīṃ siṃhaparākramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा कलहकारीं च तां स ग्रामैकभागिनीम् । निधानप्राप्तिसुखितस् तस्थौ नववधूसखः
kṛtvā kalahakārīṃ ca tāṃ sa grāmaikabhāginīm / nidhānaprāptisukhitas tasthau navavadhūsakhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं दारादयो ऽपीह भवन्ति भुवने नृणाम् । प्राक्संस्कारवशायातवैरस्नेहा महीपते
itthaṃ dārādayo 'pīha bhavanti bhuvane nṛṇām / prāksaṃskāravaśāyātavairasnehā mahīpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आकर्ण्य कथां चित्रां वत्सराजो वसन्तकात् । भृशं तुतोष सहितो देव्या वासवदत्तया
ity ākarṇya kathāṃ citrāṃ vatsarājo vasantakāt / bhṛśaṃ tutoṣa sahito devyā vāsavadattayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं दिनेषु गच्छत्सु राज्ञस् तस्य दिवानिशम् । अतृप्तस्य लसद्गर्भदेवीवक्त्रेन्दुदर्शने
evaṃ dineṣu gacchatsu rājñas tasya divāniśam / atṛptasya lasadgarbhadevīvaktrendudarśane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रिणाम् उदपद्यन्त सर्वेषां शुभलक्षणाः । क्रमेण तनयास् तत्र भाविकल्याणसूचकाः
mantriṇām udapadyanta sarveṣāṃ śubhalakṣaṇāḥ / krameṇa tanayās tatra bhāvikalyāṇasūcakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रथमं मन्त्रिमुख्यस्य जायते स्म किलात्मजः । यौगन्धरायणस्यैव मरुभूतिर् इति श्रुतः
prathamaṃ mantrimukhyasya jāyate sma kilātmajaḥ / yaugandharāyaṇasyaiva marubhūtir iti śrutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो रुमण्वतो जज्ञे सुतो हरिशिखाभिधः । वसन्तकस्याप्य् उत्पेदे तनयो ऽथ तपन्तकः
tato rumaṇvato jajñe suto hariśikhābhidhaḥ / vasantakasyāpy utpede tanayo 'tha tapantakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो नित्योदिताख्यस्य प्रतीहाराधिकारिणः । इत्यकापरसंज्ञस्य पुत्रो ऽजायत गोमुखः
tato nityoditākhyasya pratīhārādhikāriṇaḥ / ityakāparasaṃjñasya putro 'jāyata gomukhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वत्सराजसुतस्येह भाविनश् चक्रवर्तिनः । मन्त्रिणो ऽमी भविष्यन्ति वैरिवंशावमर्दिनः
vatsarājasutasyeha bhāvinaś cakravartinaḥ / mantriṇo 'mī bhaviṣyanti vairivaṃśāvamardinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तेषु च जातेषु वर्तमाने महोत्सवे । तत्राशरीरा नभसो निःससार सरस्वती
iti teṣu ca jāteṣu vartamāne mahotsave / tatrāśarīrā nabhaso niḥsasāra sarasvatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवसेष्व् अथ यातेषु वत्सराजस्य तस्य सा । देवी वासवदत्ताभूद् आसन्नप्रसवोदया
divaseṣv atha yāteṣu vatsarājasya tasya sā / devī vāsavadattābhūd āsannaprasavodayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्यास्त सा च तच् चित्रं पुत्रिणीभिः परिष्कृतम् । जातवासगृहं सार्कशमीगुप्तगवाक्षकम्
adhyāsta sā ca tac citraṃ putriṇībhiḥ pariṣkṛtam / jātavāsagṛhaṃ sārkaśamīguptagavākṣakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रत्नदीपप्रभासङ्गमङ्गलैर् विविधायुधैः । गर्भरक्षाक्षमं तेजो ज्वलयद्भिर् इवावृतम्
ratnadīpaprabhāsaṅgamaṅgalair vividhāyudhaiḥ / garbharakṣākṣamaṃ tejo jvalayadbhir ivāvṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रिभिस् तन्त्रितानेकमन्त्रतन्त्रादिरक्षितम् । जातं मातृगणस्येव दुर्गं दुरितदुर्जयम्
mantribhis tantritānekamantratantrādirakṣitam / jātaṃ mātṛgaṇasyeva durgaṃ duritadurjayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रासूत च सा काले कुमारं कान्तदर्शनम् । द्यौर् इन्दुम् इव निर्गच्छदच्छामृतमयद्युतिम्
tatrāsūta ca sā kāle kumāraṃ kāntadarśanam / dyaur indum iva nirgacchadacchāmṛtamayadyutim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन जातेन न परं मन्दिरं तत्प्रकाशितम् । यावद् धृदयम् अप्य् अस्या मातुर् निःशोकतामसम्
yena jātena na paraṃ mandiraṃ tatprakāśitam / yāvad dhṛdayam apy asyā mātur niḥśokatāmasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रमोदे प्रसरत्य् अत्रान्तःपुरवासिनाम् । वत्सेशः सुतजन्मैतच् छुश्रावाभ्यान्तराज् जनात्
tataḥ pramode prasaraty atrāntaḥpuravāsinām / vatseśaḥ sutajanmaitac chuśrāvābhyāntarāj janāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मै स राज्यम् अपि यत्प्रीतः प्रियनिवेदिने । न ददौ तदनौचित्यभयेन न तु तृष्णया
tasmai sa rājyam api yatprītaḥ priyanivedine / na dadau tadanaucityabhayena na tu tṛṣṇayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एत्य चान्तःपुरं सद्यो बद्धौत्सुक्येन चेतसा । चिरात् फलितसंकल्पः स ददर्श सुतं नृपः
etya cāntaḥpuraṃ sadyo baddhautsukyena cetasā / cirāt phalitasaṃkalpaḥ sa dadarśa sutaṃ nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तायताधरदलं चलोर्णाचारुकेसरम् । मुखं दधानं साम्राज्यलक्ष्मीलीलाम्बुजोपमम्
raktāyatādharadalaṃ calorṇācārukesaram / mukhaṃ dadhānaṃ sāmrājyalakṣmīlīlāmbujopamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राग् एवान्यनृपश्रीभिर् भित्येव निजलाञ्छनैः । उज्झितैर् अङ्कितं मृद्वोः पदयोश् छत्त्रचामरैः
prāg evānyanṛpaśrībhir bhityeva nijalāñchanaiḥ / ujjhitair aṅkitaṃ mṛdvoḥ padayoś chattracāmaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो हर्षभरापूरपीडनोत्फुल्लया दृशा । सास्रया स्रवतीवास्मिन् सुतस्नेहं महीपतौ
tato harṣabharāpūrapīḍanotphullayā dṛśā / sāsrayā sravatīvāsmin sutasnehaṃ mahīpatau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नन्दत्स्व् अपि च यौगन्धरायणादिषु मन्त्रिषु । गगनाद् उच्चचारैवं काले तस्मिन् सरस्वती
nandatsv api ca yaugandharāyaṇādiṣu mantriṣu / gaganād uccacāraivaṃ kāle tasmin sarasvatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामदेवावतारो ऽयं राजञ् जातस् तवात्मजः । नरवाहनदत्तं च जानीह्य् एनम् इहाख्यया
kāmadevāvatāro 'yaṃ rājañ jātas tavātmajaḥ / naravāhanadattaṃ ca jānīhy enam ihākhyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन भवितव्यं च दिव्यं कल्पम् अतन्द्रिणा । सर्वविद्याधरेन्द्राणाम् अचिराच् चक्रवर्तिना
anena bhavitavyaṃ ca divyaṃ kalpam atandriṇā / sarvavidyādharendrāṇām acirāc cakravartinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा विरतं वाचा तत्क्षणं नभसः क्रमात् । पुष्पवर्षैर् निपतितं प्रसृतं दुन्दुभिस्वनैः
ity uktvā virataṃ vācā tatkṣaṇaṃ nabhasaḥ kramāt / puṣpavarṣair nipatitaṃ prasṛtaṃ dundubhisvanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सुरकृतारम्भजनिताभ्यधिकादरम् । स राजा सुतरां हृष्टश् चकार परम् उत्सवम्
tataḥ surakṛtārambhajanitābhyadhikādaram / sa rājā sutarāṃ hṛṣṭaś cakāra param utsavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बभ्रमुस् तूर्यनिनदा नभस्तो मन्दिरोद्गताः । विद्याधरेभ्यः सर्वेभ्यो राजजन्मेव शंसितुम्
babhramus tūryaninadā nabhasto mandirodgatāḥ / vidyādharebhyaḥ sarvebhyo rājajanmeva śaṃsitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौधाग्रेष्व् अनिलोद्धूताः शोणरागाः स्वकान्तिभिः । पताका अपि सिन्दूरम् अन्योन्यम् अकिरन्न् इव
saudhāgreṣv aniloddhūtāḥ śoṇarāgāḥ svakāntibhiḥ / patākā api sindūram anyonyam akirann iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुवि साङ्गस्मरोत्पत्तितोषाद् इव सुराङ्गनाः । समागताः प्रतिपदं ननृतुर् वारयोषितः
bhuvi sāṅgasmarotpattitoṣād iva surāṅganāḥ / samāgatāḥ pratipadaṃ nanṛtur vārayoṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदृश्यत च सर्वा सा समानविभवा पुरी । राज्ञो बद्धोत्सवात् प्राप्तैर् नववस्त्रविभूषणैः
adṛśyata ca sarvā sā samānavibhavā purī / rājño baddhotsavāt prāptair navavastravibhūṣaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा ह्य् अर्थान् नृपे तस्मिन् वर्षत्य् अर्थ्यनुजीविषु । कोषाद् ऋते न तत्रत्यो दधौ कश्चन रिक्तताम्
tadā hy arthān nṛpe tasmin varṣaty arthyanujīviṣu / koṣād ṛte na tatratyo dadhau kaścana riktatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मङ्गल्यपूर्वाः स्वाचारदक्षिणा नर्तितापराः । सत्प्राभृतोत्तरास् तैस् तैः सुरक्षिभिर् अधिष्ठिताः
maṅgalyapūrvāḥ svācāradakṣiṇā nartitāparāḥ / satprābhṛtottarās tais taiḥ surakṣibhir adhiṣṭhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसृतातोद्यनिर्ह्रादाः साक्षाद् दिश इवाखिलाः । समन्ताद् आययुश् चात्र सामन्तान्तःपुराङ्गनाः
prasṛtātodyanirhrādāḥ sākṣād diśa ivākhilāḥ / samantād āyayuś cātra sāmantāntaḥpurāṅganāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चेष्टा नृत्तमयी तत्र पूर्णपात्रमयं वचः । व्यवहारो महात्यागमयस् तूर्यमयो ध्वनिः
ceṣṭā nṛttamayī tatra pūrṇapātramayaṃ vacaḥ / vyavahāro mahātyāgamayas tūryamayo dhvaniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चीनपिष्टमयो लोकश् चारणैकमयी च भूः । आनन्दमय्यां सर्वस्याम् अपि तस्याम् अभूत् पुरि
cīnapiṣṭamayo lokaś cāraṇaikamayī ca bhūḥ / ānandamayyāṃ sarvasyām api tasyām abhūt puri
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं महोत्सवस् तत्र भूरिवासरवर्धितः । निवर्तते स्म स समं पूर्णैः पौरमनोरथैः
evaṃ mahotsavas tatra bhūrivāsaravardhitaḥ / nivartate sma sa samaṃ pūrṇaiḥ pauramanorathaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि व्रजत्सु दिवसेष्व् अथ राजपुत्रो वृद्धिं शिशुः प्रतिपद् इन्दुर् इवाजगाम । पित्रा यथाविधिनिवेदितदिव्यवाणीनिर्दिष्टपूर्वनरवाहनदत्तनाम्ना
so 'pi vrajatsu divaseṣv atha rājaputro vṛddhiṃ śiśuḥ pratipad indur ivājagāma / pitrā yathāvidhiniveditadivyavāṇīnirdiṣṭapūrvanaravāhanadattanāmnā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यानि स्फुरन्मसृणमुग्धनखप्रभाणि द्वित्राणि यानि च खचद्दशनाङ्कुराणि । तानि स्खलन्ति ददतो वदतश् च तस्य दृष्ट्वा निशम्य च पदानि पिता तुतोष
yāni sphuranmasṛṇamugdhanakhaprabhāṇi dvitrāṇi yāni ca khacaddaśanāṅkurāṇi / tāni skhalanti dadato vadataś ca tasya dṛṣṭvā niśamya ca padāni pitā tutoṣa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तस्मै मन्त्रिवराः स्वसुतान् आनीय राजपुत्राय । शिशवे शिशून् महीपतिहृदयानन्दान् समर्पयाम् आसुः
atha tasmai mantrivarāḥ svasutān ānīya rājaputrāya / śiśave śiśūn mahīpatihṛdayānandān samarpayām āsuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यौगन्धरायणः प्राङ् मरुभूतिं हरिशिखं रुमण्वांश् च । गोमुखम् इत्यकनामा तपन्तकाख्यं वसन्तकश् च सुतम्
yaugandharāyaṇaḥ prāṅ marubhūtiṃ hariśikhaṃ rumaṇvāṃś ca / gomukham ityakanāmā tapantakākhyaṃ vasantakaś ca sutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्तिकरो ऽपि पुरोधा भ्रातृसुतं शान्तिसोमम् अपरं च । वैश्वानरम् अर्पितवान् पिङ्गलिकापुत्रकौ यमजौ
śāntikaro 'pi purodhā bhrātṛsutaṃ śāntisomam aparaṃ ca / vaiśvānaram arpitavān piṅgalikāputrakau yamajau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् क्षणे च नभसो निपपात दिव्या नान्दीनिनादसुभगा सुरपुष्पवृष्टिः । राजा ननन्द च तदा महिषीसमेतः सत्कृत्य तत्र सचिवात्मजमण्डलं तत्
tasmin kṣaṇe ca nabhaso nipapāta divyā nāndīninādasubhagā surapuṣpavṛṣṭiḥ / rājā nananda ca tadā mahiṣīsametaḥ satkṛtya tatra sacivātmajamaṇḍalaṃ tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाल्ये ऽपि तैर् अभिमतैर् अथ मन्त्रिपुत्रैः षड्भिस् तदेकनिरतैश् च स राजपुत्रः । युक्तः सदैव नरवाहनदत्त आसीद् युक्तो गुणैर् इव महोदयहेतुभूतैः
bālye 'pi tair abhimatair atha mantriputraiḥ ṣaḍbhis tadekanirataiś ca sa rājaputraḥ / yuktaḥ sadaiva naravāhanadatta āsīd yukto guṇair iva mahodayahetubhūtaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं च क्रीडाकलितललिताव्यक्तनर्माभिलाषं यान्तं प्रीतिप्रवणमनसाम् अङ्कतो ऽङ्कं नृपाणाम् । पुत्रं स्मेराननसरसिजं सादरं पश्यतस् ते बद्ध्वानन्दाः किम् अपि दिवसा वत्सराजस्य जग्मुः
taṃ ca krīḍākalitalalitāvyaktanarmābhilāṣaṃ yāntaṃ prītipravaṇamanasām aṅkato 'ṅkaṃ nṛpāṇām / putraṃ smerānanasarasijaṃ sādaraṃ paśyatas te baddhvānandāḥ kim api divasā vatsarājasya jagmuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.