Somadeva: Kathasaritsagara 5.1

धृतकार्पटिकाकारै राजपुत्रापदेशिभिः । वृतः पार्श्वचरैर् आत्तकाष्ठखण्डकलाञ्छनैः

dhṛtakārpaṭikākārai rājaputrāpadeśibhiḥ / vṛtaḥ pārśvacarair āttakāṣṭhakhaṇḍakalāñchanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरोगावेदितश् चैनम् अभ्यगात् स पुरोहितम् । तेनाप्य् अभ्युद्गमानन्दस्वागतैर् अभ्यनन्द्यत

purogāveditaś cainam abhyagāt sa purohitam / tenāpy abhyudgamānandasvāgatair abhyanandyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तेन सह स्थित्वा कथालापैः क्षणं च सः । आययौ तदनुज्ञातो माधवो वसतिं निजाम्

tatas tena saha sthitvā kathālāpaiḥ kṣaṇaṃ ca saḥ / āyayau tadanujñāto mādhavo vasatiṃ nijām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीये ऽह्नि पुनः प्रेष्य प्राभृतं वस्त्रयोर् युगम् । भूयो ऽपि तम् उपागच्छत् पुरोहितम् उवाच च

dvitīye 'hni punaḥ preṣya prābhṛtaṃ vastrayor yugam / bhūyo 'pi tam upāgacchat purohitam uvāca ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिवारानुरोधेन किल सेवार्थिनो वयम् । तेन त्वम् आश्रितो ऽस्माभिर् अर्थमात्रास्ति नः पुनः

parivārānurodhena kila sevārthino vayam / tena tvam āśrito 'smābhir arthamātrāsti naḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा प्राप्तिम् आशङ्क्य तस्मात् सो ऽथ पुरोहितः । प्रतिशुश्राव तत् तस्मै माधवाय समीहितम्

tac chrutvā prāptim āśaṅkya tasmāt so 'tha purohitaḥ / pratiśuśrāva tat tasmai mādhavāya samīhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणाच् च गत्वा राजानम् एतदर्थं व्यजिज्ञपत् । तद्गौरवेण राजापि तत् तथा प्रत्यपद्यत

kṣaṇāc ca gatvā rājānam etadarthaṃ vyajijñapat / tadgauraveṇa rājāpi tat tathā pratyapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपरे ऽह्नि च नीत्वा तं माधवं सपरिच्छदम् । नृपायादर्शयत् तस्मै स पुरोधाः सगौरवम्

apare 'hni ca nītvā taṃ mādhavaṃ saparicchadam / nṛpāyādarśayat tasmai sa purodhāḥ sagauravam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृपो ऽपि माधवं दृष्ट्वा राजपुत्रोपमाकृतिम् । आदरेणानुजग्राह वृत्तिं चास्य प्रदिष्टवान्

nṛpo 'pi mādhavaṃ dṛṣṭvā rājaputropamākṛtim / ādareṇānujagrāha vṛttiṃ cāsya pradiṣṭavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽत्र सेवमानस् तं नृपं तस्थौ स माधवः । रात्रौ रात्रौ च मन्त्राय शिवेन समगच्छत

tato 'tra sevamānas taṃ nṛpaṃ tasthau sa mādhavaḥ / rātrau rātrau ca mantrāya śivena samagacchata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इहैव वस मद्गेहे इति तेन पुरोधसा । सो ऽर्थितश् चाभवल् लोभाद् उपचारोपजीविना

ihaiva vasa madgehe iti tena purodhasā / so 'rthitaś cābhaval lobhād upacāropajīvinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सहचरैः साकं तस्यैवाशिश्रियद् गृहम् । विनाशहेतुर् वासाय मद्गुः स्कन्धं तरोर् इव

tataḥ sahacaraiḥ sākaṃ tasyaivāśiśriyad gṛham / vināśahetur vāsāya madguḥ skandhaṃ taror iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा कृत्रिममाणिक्यमयैर् आभरणैर् भृतम् । भाण्डं च स्थापयाम् आस तदीये कोषवेश्मनि

kṛtvā kṛtrimamāṇikyamayair ābharaṇair bhṛtam / bhāṇḍaṃ ca sthāpayām āsa tadīye koṣaveśmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तरा च तद् उद्घाट्य तैस् तैर् व्याजार्धदर्शितैः । जहाराभरणैस् तस्य शष्पैर् इव पशोर् मनः

antarā ca tad udghāṭya tais tair vyājārdhadarśitaiḥ / jahārābharaṇais tasya śaṣpair iva paśor manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वस्ते च ततस् तस्मिन् पुरोधसि चकार सः । मान्द्यम् अल्पतराहारकृशीकृततनुर् मृषा

viśvaste ca tatas tasmin purodhasi cakāra saḥ / māndyam alpatarāhārakṛśīkṛtatanur mṛṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याते कतिपयाह्ने च तं शय्योपान्तवर्तिनम् । पुरोहितं स वक्ति स्म धूर्तराजो ऽल्पया गिरा

yāte katipayāhne ca taṃ śayyopāntavartinam / purohitaṃ sa vakti sma dhūrtarājo 'lpayā girā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम तावच् छरीरे ऽस्मिन् वर्तते विषमा दशा । तद् विप्रवर कंचित् त्वं ब्राह्मणोत्तमम् आनय

mama tāvac charīre 'smin vartate viṣamā daśā / tad vipravara kaṃcit tvaṃ brāhmaṇottamam ānaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मै दास्यामि सर्वस्वम् इहामुत्र च शर्मणे । अस्थिरे जीविते ह्य् आस्था का धनेषु मनस्विनः

yasmai dāsyāmi sarvasvam ihāmutra ca śarmaṇe / asthire jīvite hy āsthā kā dhaneṣu manasvinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तः स पुरोधाश् च तेन दानोपजीवकः । एवं करोमीत्य् आह स्म सो ऽपतच् चास्य पादयोः

ity uktaḥ sa purodhāś ca tena dānopajīvakaḥ / evaṃ karomīty āha sma so 'patac cāsya pādayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स ब्राह्मणं यं यम् आनिनाय पुरोहितः । विशेषेच्छानिभात् तं तं श्रद्दधे न स माधवः

tataḥ sa brāhmaṇaṃ yaṃ yam ānināya purohitaḥ / viśeṣecchānibhāt taṃ taṃ śraddadhe na sa mādhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् दृष्ट्वा तस्य पार्श्वस्थो धूर्त एको ऽब्रवीद् इदम् । न तावद् अस्मै सामान्यो विप्रः प्रायेण रोचते

tad dṛṣṭvā tasya pārśvastho dhūrta eko 'bravīd idam / na tāvad asmai sāmānyo vipraḥ prāyeṇa rocate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् य एष शिवो नाम शिप्रातीरे महातपाः । स्थितः संप्रति भात्य् अस्य न वेत्य् एतन् निरूप्यताम्

tad ya eṣa śivo nāma śiprātīre mahātapāḥ / sthitaḥ saṃprati bhāty asya na vety etan nirūpyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा माधवो ऽवादीत् कृतार्तिस् तं पुरोहितम् । हन्त प्रसीदानय तं विप्रो नान्यो हि तादृशः

tac chrutvā mādhavo 'vādīt kṛtārtis taṃ purohitam / hanta prasīdānaya taṃ vipro nānyo hi tādṛśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तस् तेन च ययौ स शिवस्यान्तिकं ततः । पुरोधास् तम् अपश्यच् च रचितध्याननिश्चलम्

ity uktas tena ca yayau sa śivasyāntikaṃ tataḥ / purodhās tam apaśyac ca racitadhyānaniścalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपाविशच् च तस्याग्रे ततः कृत्वा प्रदक्षिणम् । तत्क्षणं सो ऽपि धूर्तो ऽभूच् छनैर् उत्मीलितेक्षणः

upāviśac ca tasyāgre tataḥ kṛtvā pradakṣiṇam / tatkṣaṇaṃ so 'pi dhūrto 'bhūc chanair utmīlitekṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रणम्य तं प्रह्वः स उवाच पुरोहितः । न चेत् कुप्यसि तत् किंचित् प्रभो विज्ञापयाम्य् अहम्

tataḥ praṇamya taṃ prahvaḥ sa uvāca purohitaḥ / na cet kupyasi tat kiṃcit prabho vijñāpayāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन् निशम्य च तेनोष्ठपुटोन्नमनसंज्ञया । अनुज्ञातः शिवेनैवं तम् अवादीत् पुरोहितः

tan niśamya ca tenoṣṭhapuṭonnamanasaṃjñayā / anujñātaḥ śivenaivaṃ tam avādīt purohitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह स्थितो दाक्षिणात्यो राजपुत्रो महाधनः । माधवाख्यः स चास्वस्थः सर्वस्वं दातुम् उद्यतः

iha sthito dākṣiṇātyo rājaputro mahādhanaḥ / mādhavākhyaḥ sa cāsvasthaḥ sarvasvaṃ dātum udyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्यसे यदि तत् तुभ्यं स सर्वं तत् प्रयच्छति । नानानर्घमहारत्नमयालंकरणोज्ज्वलम्

manyase yadi tat tubhyaṃ sa sarvaṃ tat prayacchati / nānānarghamahāratnamayālaṃkaraṇojjvalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा स शनैर् मुक्तमौनः किल शिवो ऽब्रवीत् । ब्रह्मन् भिक्षाशनस्यार्थैः को ऽर्थो मे ब्रह्मचारिणः

tac chrutvā sa śanair muktamaunaḥ kila śivo 'bravīt / brahman bhikṣāśanasyārthaiḥ ko 'rtho me brahmacāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पुरोहितो ऽप्य् एवं स तं पुनर् अभाषत । मैवं वादीर् महाब्रह्मन् किं न वेत्स्य् आश्रमक्रमम्

tataḥ purohito 'py evaṃ sa taṃ punar abhāṣata / maivaṃ vādīr mahābrahman kiṃ na vetsy āśramakramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतदारो गृहे कुर्वन् देवपित्रतिथिक्रियाः । धनैस् त्रिवर्गं प्राप्नोति गृही ह्य् आश्रमिणां वरः

kṛtadāro gṛhe kurvan devapitratithikriyāḥ / dhanais trivargaṃ prāpnoti gṛhī hy āśramiṇāṃ varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सो ऽपि शिवो ऽवादीत् कुतो मे दारसंग्रहः । न ह्य् अहं परिणेष्यामि कुलाद् यादृशतादृशात्

tataḥ so 'pi śivo 'vādīt kuto me dārasaṃgrahaḥ / na hy ahaṃ pariṇeṣyāmi kulād yādṛśatādṛśāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा सुखभोग्यं च मत्वा तस्य तथा धनम् । स प्राप्तावसरो लुब्धः पुरोधास् तम् अभाषत

tac chrutvā sukhabhogyaṃ ca matvā tasya tathā dhanam / sa prāptāvasaro lubdhaḥ purodhās tam abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्ति तर्हि सुता कन्या विनयस्वामिनीति मे । अतिरूपवती सा च तां च तुभ्यं ददाम्य् अहम्

asti tarhi sutā kanyā vinayasvāminīti me / atirūpavatī sā ca tāṃ ca tubhyaṃ dadāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यच् च प्रतिग्रहधनं तस्मात् प्राप्नोषि माधवात् । तद् अहं तव रक्षामि तद् भजस्व गृहाश्रमम्

yac ca pratigrahadhanaṃ tasmāt prāpnoṣi mādhavāt / tad ahaṃ tava rakṣāmi tad bhajasva gṛhāśramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आकर्ण्य स संपन्नयथेष्टार्थः शिवो ऽब्रवीत् । ब्रह्मन् ग्रहस् तवायं चेत् तत् करोमि वचस् तव

ity ākarṇya sa saṃpannayatheṣṭārthaḥ śivo 'bravīt / brahman grahas tavāyaṃ cet tat karomi vacas tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेमरत्नस्वरूपे तु मुग्ध एवास्मि तापसः । त्वद्वाचैव प्रवर्ते ऽहं यथा वेत्सि तथा कुरु

hemaratnasvarūpe tu mugdha evāsmi tāpasaḥ / tvadvācaiva pravarte 'haṃ yathā vetsi tathā kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच् छिववचः श्रुत्वा परितुष्टस् तथेति तम् । मूढो निनाय गेहं स्वं तथैव स पुरोहितः

etac chivavacaḥ śrutvā parituṣṭas tatheti tam / mūḍho nināya gehaṃ svaṃ tathaiva sa purohitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संनिवेश्य च तत्रैनं शिवाख्यम् अशिवं ततः । यथाकृतं शशंसैतन् माधवायाभिनन्दते

saṃniveśya ca tatrainaṃ śivākhyam aśivaṃ tataḥ / yathākṛtaṃ śaśaṃsaitan mādhavāyābhinandate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदैव च ददौ तस्मै सुतां क्लेशविवर्धिताम् । निजां शिवाय संपत्तिम् इव मूढत्वहारिताम्

tadaiva ca dadau tasmai sutāṃ kleśavivardhitām / nijāṃ śivāya saṃpattim iva mūḍhatvahāritām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतोद्वाहं तृतीये ऽह्नि प्रतिग्रहकृते च तम् । निनाय व्याजमन्दस्य माधवस्य ततो ऽन्तिकम्

kṛtodvāhaṃ tṛtīye 'hni pratigrahakṛte ca tam / nināya vyājamandasya mādhavasya tato 'ntikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतर्क्यतपसं वन्दे त्वाम् इत्य् अवितथं वदन् । माधवो ऽप्य् अपतत् तस्य शिवस्योत्थाय पादयोः

atarkyatapasaṃ vande tvām ity avitathaṃ vadan / mādhavo 'py apatat tasya śivasyotthāya pādayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददौ च तस्मै विधिवत् कोषागारात् तदाहृतम् । भूरिकृत्रिममाणिक्यमयाभरणभाण्डकम्

dadau ca tasmai vidhivat koṣāgārāt tadāhṛtam / bhūrikṛtrimamāṇikyamayābharaṇabhāṇḍakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिवो ऽपि प्रतिगृह्यैतत् तस्य हस्ते पुरोधसः । नाहं वेद्मि त्वम् एवैतद् वेत्सीत्य् उक्त्वा समर्पयत्

śivo 'pi pratigṛhyaitat tasya haste purodhasaḥ / nāhaṃ vedmi tvam evaitad vetsīty uktvā samarpayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गीकृतम् इदं पूर्वं मया चिन्ता तवात्र का । इत्य् उक्त्वा तच् च जग्राह तत्क्षणं स पुरोहितः

aṅgīkṛtam idaṃ pūrvaṃ mayā cintā tavātra kā / ity uktvā tac ca jagrāha tatkṣaṇaṃ sa purohitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृताशिषि ततो याते स्ववधूवासकं शिवे । नीत्वा स स्थापयाम् आस तन् निजे कोषवेश्मनि

kṛtāśiṣi tato yāte svavadhūvāsakaṃ śive / nītvā sa sthāpayām āsa tan nije koṣaveśmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माधवो ऽपि तद् अन्येद्युर् मान्द्यव्याजं शनैस् त्यजन् । रोगोपशान्तिं वक्ति स्म महादानप्रभावतः

mādhavo 'pi tad anyedyur māndyavyājaṃ śanais tyajan / rogopaśāntiṃ vakti sma mahādānaprabhāvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वया धर्मसहायेन समुत्तिर्णो ऽहम् आपदः । इति चान्तिकम् आयान्तं प्रशशंस पुरोहितम्

tvayā dharmasahāyena samuttirṇo 'ham āpadaḥ / iti cāntikam āyāntaṃ praśaśaṃsa purohitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत्प्रभावाद् एतन् मे शरीरम् इति कीर्तयन् । प्रकाशम् एव चक्रे च शिवेन सह मित्रताम्

etatprabhāvād etan me śarīram iti kīrtayan / prakāśam eva cakre ca śivena saha mitratām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिवो ऽपि यातेषु दिनेष्व् अवादीत् तं पुरोहितम् । एवम् एव भवद्गेहे भोक्ष्यते च कियन् मया

śivo 'pi yāteṣu dineṣv avādīt taṃ purohitam / evam eva bhavadgehe bhokṣyate ca kiyan mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् किं त्वम् एव मूल्येन गृह्णास्य् आभरणं न तत् । महार्घम् इति चेन् मूल्यं यथासंभवि देहि मे

tat kiṃ tvam eva mūlyena gṛhṇāsy ābharaṇaṃ na tat / mahārgham iti cen mūlyaṃ yathāsaṃbhavi dehi me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा तद् अनर्घं च मत्वा तन्निष्क्रयं ददौ । तथेति तस्मै सर्वस्वं शिवाय स पुरोहितः

tac chrutvā tad anarghaṃ ca matvā tanniṣkrayaṃ dadau / tatheti tasmai sarvasvaṃ śivāya sa purohitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदर्थं च स्वहस्तेन जीवं लेख्यम् अकारयत् । स्वयं चाप्य् अकरोद् बुद्ध्वा तद् धनं स्वधनाधिकम्

tadarthaṃ ca svahastena jīvaṃ lekhyam akārayat / svayaṃ cāpy akarod buddhvā tad dhanaṃ svadhanādhikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्योन्यलिखितं हस्ते गृहीत्वा स पुरोहितः । पृथग् आसीत् पृथक् सो ऽपि शिवो भेजे गृहस्थितिम्

anyonyalikhitaṃ haste gṛhītvā sa purohitaḥ / pṛthag āsīt pṛthak so 'pi śivo bheje gṛhasthitim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश् च स शिवः सो ऽपि माधवः संगताव् उभौ । पुरोहितार्थान् भुञ्जानौ यथेच्छं तत्र तस्थतुः

tataś ca sa śivaḥ so 'pi mādhavaḥ saṃgatāv ubhau / purohitārthān bhuñjānau yathecchaṃ tatra tasthatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गते काले च मूल्यार्थी स पुरोधाः किलापणे । ततो ऽलंकारणाद् एकं विक्रेतुं कटकं ययौ

gate kāle ca mūlyārthī sa purodhāḥ kilāpaṇe / tato 'laṃkāraṇād ekaṃ vikretuṃ kaṭakaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रैतद् रत्नतत्त्वज्ञाः परीक्ष्य वणिजो ऽब्रुवन् । अहो कस्यास्ति विज्ञानं येनैतत् कृत्रिमं कृतम्

tatraitad ratnatattvajñāḥ parīkṣya vaṇijo 'bruvan / aho kasyāsti vijñānaṃ yenaitat kṛtrimaṃ kṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काचस्फटिकखण्डा हि नानारागोपरञ्जिताः । रीतिबद्धा इमे नैते मणयो न च काञ्चनम्

kācasphaṭikakhaṇḍā hi nānārāgoparañjitāḥ / rītibaddhā ime naite maṇayo na ca kāñcanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा विह्वलो गत्वा स पुरोधास् तदैव तत् । आनीयाभरणं गेहात् कृत्स्नं तेषाम् अदर्शयत्

tac chrutvā vihvalo gatvā sa purodhās tadaiva tat / ānīyābharaṇaṃ gehāt kṛtsnaṃ teṣām adarśayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते दृष्ट्वा तद्वद् एवास्य सर्वं कृत्रिमम् एव तत् । ऊचिरे च स तच् छ्रुत्वा वज्राहत इवाभवत्

te dṛṣṭvā tadvad evāsya sarvaṃ kṛtrimam eva tat / ūcire ca sa tac chrutvā vajrāhata ivābhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश् च गत्वा तत्कालं स मूढः शिवम् अभ्यधात् । गृह्णीष्व स्वान् अलंकारांस् तन् मे देहि निजं धनम्

tataś ca gatvā tatkālaṃ sa mūḍhaḥ śivam abhyadhāt / gṛhṇīṣva svān alaṃkārāṃs tan me dehi nijaṃ dhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुतो ममाद्यापि धनं तद् ध्य् अशेषं गृहे मया । कालेन भुक्तम् इति तं शिवो ऽपि प्रत्यभाषत

kuto mamādyāpi dhanaṃ tad dhy aśeṣaṃ gṛhe mayā / kālena bhuktam iti taṃ śivo 'pi pratyabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विवदमानौ तौ पार्श्वावस्थितमाधवम् । पुरोधश् च शिवश् चोभौ राजानम् उपजग्मतुः

tato vivadamānau tau pārśvāvasthitamādhavam / purodhaś ca śivaś cobhau rājānam upajagmatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काचस्फटिकयोः खण्डै रीतिबद्धैः सुरञ्जितैः । रचितं देव दत्त्वैव व्याजालंकरणं महत्

kācasphaṭikayoḥ khaṇḍai rītibaddhaiḥ surañjitaiḥ / racitaṃ deva dattvaiva vyājālaṃkaraṇaṃ mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिवेन मम सर्वस्वम् अजानानस्य भक्षितम् । इति विज्ञापयाम् आस नृपतिं स पुरोहितः

śivena mama sarvasvam ajānānasya bhakṣitam / iti vijñāpayām āsa nṛpatiṃ sa purohitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः शिवो ऽब्रवीद् राजन्न् आ बाल्यात् तापसो ऽभवम् । अनेनैव तद् अभ्यर्थ्य ग्राहितो ऽहं प्रतिग्रहम्

tataḥ śivo 'bravīd rājann ā bālyāt tāpaso 'bhavam / anenaiva tad abhyarthya grāhito 'haṃ pratigraham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदैव भाषितं चास्य मुग्धेनापि सता मया । रत्नादिष्व् अनभिज्ञस्य प्रमाणं मे भवान् इति

tadaiva bhāṣitaṃ cāsya mugdhenāpi satā mayā / ratnādiṣv anabhijñasya pramāṇaṃ me bhavān iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं स्थितस् तवात्रेति प्रत्यपद्यत चैष तत् । प्रतिगृह्य च तत् सर्वं हस्ते ऽस्यैव मयार्पितम्

ahaṃ sthitas tavātreti pratyapadyata caiṣa tat / pratigṛhya ca tat sarvaṃ haste 'syaiva mayārpitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽनेन गृहीतं तत् स्वेच्छं मूल्येन मे प्रभो । विद्यते चावयोर् अत्र स्वहस्तलिखितं मिथः

tato 'nena gṛhītaṃ tat svecchaṃ mūlyena me prabho / vidyate cāvayor atra svahastalikhitaṃ mithaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदानीं चैव साहाय्यं परं जानात्य् अतः प्रभुः । एवं शिवे समाप्तोक्ताव् उवाच स च माधवः

idānīṃ caiva sāhāyyaṃ paraṃ jānāty ataḥ prabhuḥ / evaṃ śive samāptoktāv uvāca sa ca mādhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मैवम् आदिश मान्यस् त्वम् अपराधो ममात्र कः । न गृहीतं मया किंचिद् भवतो वा शिवस्य वा

maivam ādiśa mānyas tvam aparādho mamātra kaḥ / na gṛhītaṃ mayā kiṃcid bhavato vā śivasya vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पैतृकं धनम् अन्यत्र चिरं न्यासीकृतं स्थितम् । तदा तद् एव चानीतं मया दत्तं द्विजन्मने

paitṛkaṃ dhanam anyatra ciraṃ nyāsīkṛtaṃ sthitam / tadā tad eva cānītaṃ mayā dattaṃ dvijanmane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यं यदि न तत् स्वर्णं न च रत्नानि तानि तत् । रीतिस्फटिककाचानां प्रदानाद् अस्तु मे फलम्

satyaṃ yadi na tat svarṇaṃ na ca ratnāni tāni tat / rītisphaṭikakācānāṃ pradānād astu me phalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्व्याजहृदयत्वेन दाने च प्रत्ययो मम । दृष्ट एवावतीर्णो ऽस्मि यद् रोगम् अतिदुस्तरम्

nirvyājahṛdayatvena dāne ca pratyayo mama / dṛṣṭa evāvatīrṇo 'smi yad rogam atidustaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् अभिन्नमुखच्छायम् उक्तवत्य् अत्र माधवे । जहास मन्त्रिसहितो राजा तस्मै तुतोष च

ity abhinnamukhacchāyam uktavaty atra mādhave / jahāsa mantrisahito rājā tasmai tutoṣa ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैवम् अन्यायतः किंचिन् माधवस्य शिवस्य वा । इति तत्र सभासद्भिः सान्तर्हासम् उदीरिते

naivam anyāyataḥ kiṃcin mādhavasya śivasya vā / iti tatra sabhāsadbhiḥ sāntarhāsam udīrite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरोहितः सो ऽथ ययौ हारितार्थो विलज्जितः । कासां हि नापदां हेतुर् अतिलोभान्धबुद्धिता

purohitaḥ so 'tha yayau hāritārtho vilajjitaḥ / kāsāṃ hi nāpadāṃ hetur atilobhāndhabuddhitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ च धूर्तौ ततस् तत्र तस्थतुः शिवमाधवौ । परितुष्टनृपावाप्तप्रसादसुखितौ चिरम्

tau ca dhūrtau tatas tatra tasthatuḥ śivamādhavau / parituṣṭanṛpāvāptaprasādasukhitau ciram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं सूत्रशतैस् तैस् तैर् जिह्वाजालानि तन्वते । जालोपजीविनो धूर्ता धारायां धीवरा इव

evaṃ sūtraśatais tais tair jihvājālāni tanvate / jālopajīvino dhūrtā dhārāyāṃ dhīvarā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् तात मिथ्या कनकपुरीं दृष्टाम् इव ब्रुवन् । एषो ऽपि वञ्चयित्वा त्वां विप्रो मत्प्राप्तिम् इच्छति

tat tāta mithyā kanakapurīṃ dṛṣṭām iva bruvan / eṣo 'pi vañcayitvā tvāṃ vipro matprāptim icchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः संप्रति मा भूत् ते मद्विवाहकृते त्वरा । स्थितास्मि तावत् कन्यैव पश्यामो भवितात्र किम्

ataḥ saṃprati mā bhūt te madvivāhakṛte tvarā / sthitāsmi tāvat kanyaiva paśyāmo bhavitātra kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तः सुतया राजा तया कनकरेखया । परोपकारी स तदा ताम् एवं प्रत्यभाषत

ity uktaḥ sutayā rājā tayā kanakarekhayā / paropakārī sa tadā tām evaṃ pratyabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यौवने कन्यकाभावश् चिरं पुत्रि न युज्यते । मिथ्या वदन्ति दोषं हि दुर्जना गुणमत्सराः

yauvane kanyakābhāvaś ciraṃ putri na yujyate / mithyā vadanti doṣaṃ hi durjanā guṇamatsarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तमस्य विशेषेण कलङ्कोत्पादको जनः । हरस्वामिकथाम् अत्र शृण्व् एतां कथयामि ते

uttamasya viśeṣeṇa kalaṅkotpādako janaḥ / harasvāmikathām atra śṛṇv etāṃ kathayāmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गङ्गोपकण्ठे कुसुमपुरं नामास्ति यत् पुरम् । हरस्वामीति को ऽप्य् आसीत् तीर्थार्थी तत्र तापसः

gaṅgopakaṇṭhe kusumapuraṃ nāmāsti yat puram / harasvāmīti ko 'py āsīt tīrthārthī tatra tāpasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स भैक्षवृत्तिर् विप्रो ऽत्र गङ्गातीरकृतोटजः । तपःप्रकर्षाल् लोकस्य गौरवास्पदतां ययौ

sa bhaikṣavṛttir vipro 'tra gaṅgātīrakṛtoṭajaḥ / tapaḥprakarṣāl lokasya gauravāspadatāṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदाचिच् चात्र तं दृष्ट्वा दूराद् भिक्षाविनिर्गतम् । जनमध्ये जगादैकस् तद्गुणासहनः खलः

kadācic cātra taṃ dṛṣṭvā dūrād bhikṣāvinirgatam / janamadhye jagādaikas tadguṇāsahanaḥ khalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि जानीथ जातो ऽयं कीदृक् कपटतापसः । अनेनैवार्भकाः सर्वे नगरे ऽमुत्र भक्षिताः

api jānītha jāto 'yaṃ kīdṛk kapaṭatāpasaḥ / anenaivārbhakāḥ sarve nagare 'mutra bhakṣitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा च द्वितीयो ऽत्र तत्रावोचत तादृशः । सत्यं श्रुतं मयाप्य् एतद् उच्यमानं जनैर् इति

tac chrutvā ca dvitīyo 'tra tatrāvocata tādṛśaḥ / satyaṃ śrutaṃ mayāpy etad ucyamānaṃ janair iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् एतद् इति स्माह तृतीयो ऽपि समर्थयन् । बध्नात्य् आर्यपरीवादं खलसंवादशृङ्खला

evam etad iti smāha tṛtīyo 'pi samarthayan / badhnāty āryaparīvādaṃ khalasaṃvādaśṛṅkhalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनैव च क्रमेणैव गतः कर्णपरंपराम् । प्रवादो बहुलीभावं सर्वत्रात्र पुरे ययौ

tenaiva ca krameṇaiva gataḥ karṇaparaṃparām / pravādo bahulībhāvaṃ sarvatrātra pure yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौराश् च सर्वे गेहेभ्यो बलाद् बालान् न तत्यजुः । हरस्वामी शिशून् नीत्वा भक्षयत्य् अखिलान् इति

paurāś ca sarve gehebhyo balād bālān na tatyajuḥ / harasvāmī śiśūn nītvā bhakṣayaty akhilān iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश् च ब्राह्मणास् तत्र संततिक्षयभीरवः । संभूय मन्त्रयाम् आसुः पुरात् तस्य प्रवासनम्

tataś ca brāhmaṇās tatra saṃtatikṣayabhīravaḥ / saṃbhūya mantrayām āsuḥ purāt tasya pravāsanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रसेत कुपितः सो ऽस्मान् इति साक्षाद् भयान् न ते । यदा तस्याशकन् वक्तुं दूतान् विससृजुस् तदा

graseta kupitaḥ so 'smān iti sākṣād bhayān na te / yadā tasyāśakan vaktuṃ dūtān visasṛjus tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते च गत्वा तदा दूता दूराद् एव तम् अब्रुवन् । नगराद् गम्यताम् अस्माद् इत्य् आहुस् त्वां द्विजातयः

te ca gatvā tadā dūtā dūrād eva tam abruvan / nagarād gamyatām asmād ity āhus tvāṃ dvijātayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं निमित्तम् इति प्रोक्ता विस्मितेनाथ तेन ते । पुनर् ऊचुस् त्वम् अश्नासि बालदर्शम् इहेति तम्

kiṃ nimittam iti proktā vismitenātha tena te / punar ūcus tvam aśnāsi bāladarśam iheti tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा स हरस्वामी स्वयं प्रत्यायनेच्छया । विप्राणां निकटं तेषां भीतिनश्यज्जनो ययौ

tac chrutvā sa harasvāmī svayaṃ pratyāyanecchayā / viprāṇāṃ nikaṭaṃ teṣāṃ bhītinaśyajjano yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विप्राश् चारुरुहुस् त्रासात् तं दृष्ट्वैव मठोपरि । प्रवादमोहितः प्रायो न विचारक्षमो जनः

viprāś cāruruhus trāsāt taṃ dṛṣṭvaiva maṭhopari / pravādamohitaḥ prāyo na vicārakṣamo janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ द्विजान् हरस्वामी तान् एकैकम् अधः स्थितः । नामग्राहं समाहूय स जगादोपरि स्थितान्

atha dvijān harasvāmī tān ekaikam adhaḥ sthitaḥ / nāmagrāhaṃ samāhūya sa jagādopari sthitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को ऽयं मोहो ऽद्य वो विप्रा नावेक्षध्वं परस्परम् । कियन्तो बालकाः कस्य मया कुत्र च भक्षिताः

ko 'yaṃ moho 'dya vo viprā nāvekṣadhvaṃ parasparam / kiyanto bālakāḥ kasya mayā kutra ca bhakṣitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा यावद् अन्योन्यं विप्राः परिमृशन्ति ते । तावत् सर्वे ऽपि सर्वेषां जीवन्तो बालकाः स्थिताः

tac chrutvā yāvad anyonyaṃ viprāḥ parimṛśanti te / tāvat sarve 'pi sarveṣāṃ jīvanto bālakāḥ sthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमान् नियुक्ताश् चान्ये ऽपि पौरास् तत्र तथैव तत् । प्रत्यपद्यन्त सर्वे ऽपि सविप्रवणिजो ऽब्रुवन्

kramān niyuktāś cānye 'pi paurās tatra tathaiva tat / pratyapadyanta sarve 'pi savipravaṇijo 'bruvan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो विमूढैर् अस्माभिः साधुर् मिथ्यैव दूषितः । जीवन्ति बालाः सर्वेषां तत् कस्यानेन भक्षिताः

aho vimūḍhair asmābhiḥ sādhur mithyaiva dūṣitaḥ / jīvanti bālāḥ sarveṣāṃ tat kasyānena bhakṣitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तवत्सु सर्वेषु हरस्वामी तदैव सः । संपन्नशुद्धिर् नगराद् गन्तुं प्रववृते ततः

ity uktavatsu sarveṣu harasvāmī tadaiva saḥ / saṃpannaśuddhir nagarād gantuṃ pravavṛte tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्जनोत्पादितावद्यविरक्तीकृतचेतसि । अविवेकिनि दुर्देशे रतिः का हि मनस्विनः

durjanotpāditāvadyaviraktīkṛtacetasi / avivekini durdeśe ratiḥ kā hi manasvinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो वणिग्भिर् विप्रैश् च प्रार्थितश् चरणानतैः । कथंचित् स हरस्वामी तत्र वस्तुम् अमन्यत

tato vaṇigbhir vipraiś ca prārthitaś caraṇānataiḥ / kathaṃcit sa harasvāmī tatra vastum amanyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं सच्चरितावलोकनलसद्विद्वेषवाचालिता मिथ्यादूषणम् एवम् एव ददति प्रायः सतां दुर्जनाः । किंचित् किं पुनर् आप्नुवन्ति यदि ते तत्रावकाशं मनाग् द्रष्टुं तज्ज्वलिते ऽनले निपतितः प्राज्याज्यधारोत्करः

itthaṃ saccaritāvalokanalasadvidveṣavācālitā mithyādūṣaṇam evam eva dadati prāyaḥ satāṃ durjanāḥ / kiṃcit kiṃ punar āpnuvanti yadi te tatrāvakāśaṃ manāg draṣṭuṃ tajjvalite 'nale nipatitaḥ prājyājyadhārotkaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् विशल्ययितुम् इच्छसि मां यदि त्वं वत्से तद् उन्मिषति नूतनयौवने ऽस्मिन् । न स्वेच्छम् अर्हसि चिरं खलु कन्यकात्वम् आसेवितुं सुलभदुर्जनदुष्प्रवादम्

tasmād viśalyayitum icchasi māṃ yadi tvaṃ vatse tad unmiṣati nūtanayauvane 'smin / na sveccham arhasi ciraṃ khalu kanyakātvam āsevituṃ sulabhadurjanaduṣpravādam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्ता नरपतिना पित्रा प्रायेण कनकरेखा सा । निजगाद राजतनया तम् अवस्थितनिश्चया भूयः

ity uktā narapatinā pitrā prāyeṇa kanakarekhā sā / nijagāda rājatanayā tam avasthitaniścayā bhūyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टा कनकपुरी सा विप्रेण क्षत्रियेण वा येन । तर्हि तम् आसु गवेषय तस्मै मां देहि भाषितं हि मया

dṛṣṭā kanakapurī sā vipreṇa kṣatriyeṇa vā yena / tarhi tam āsu gaveṣaya tasmai māṃ dehi bhāṣitaṃ hi mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा दृढनिश्चयां विगणयञ् जातिस्मरां तां सुतां नास्याश् चान्यम् अभीष्टभर्तृघटने पश्यन्न् उपायक्रमम् । देशे तत्र ततः प्रभृत्य् अनुदिनं प्रष्टुं नवागन्तुकान् भूयो भूमिपतिः स नित्यपटहप्रोद्घोषणाम् आदिशत्

tac chrutvā dṛḍhaniścayāṃ vigaṇayañ jātismarāṃ tāṃ sutāṃ nāsyāś cānyam abhīṣṭabhartṛghaṭane paśyann upāyakramam / deśe tatra tataḥ prabhṛty anudinaṃ praṣṭuṃ navāgantukān bhūyo bhūmipatiḥ sa nityapaṭahaprodghoṣaṇām ādiśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो विप्रः क्षत्रियो वा ननु कनकपुरीं दृष्टवान् सो ऽभिधत्ताम् तस्मै राजा किल स्वां वितरति तनयां यौवराज्येन साकम् । सर्वत्राघोष्यतैवं पुनर् अपि पटहानन्तरं चात्र शश्वन् न त्व् एकः कोऽपि तावत् कृतकनकपुरीदर्शनो लभ्यते स्म

yo vipraḥ kṣatriyo vā nanu kanakapurīṃ dṛṣṭavān so 'bhidhattām tasmai rājā kila svāṃ vitarati tanayāṃ yauvarājyena sākam / sarvatrāghoṣyataivaṃ punar api paṭahānantaraṃ cātra śaśvan na tv ekaḥ ko'pi tāvat kṛtakanakapurīdarśano labhyate sma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.