Library·Somadeva: Kathasaritsagara·8·8.4
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे सूर्यप्रभलम्बके तृतीयस् तरङ्गः । चतुर्थस् तरङ्गः । ततः प्रातः समं सैन्यैः स सुमेरुतपोवनात् । तस्मात् सूर्यप्रभः प्रायाच् छ्रुतशर्मजिगीषया
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare sūryaprabhalambake tṛtīyas taraṅgaḥ / caturthas taraṅgaḥ / tataḥ prātaḥ samaṃ sainyaiḥ sa sumerutapovanāt / tasmāt sūryaprabhaḥ prāyāc chrutaśarmajigīṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्निवासस्य निकटं त्रिकूटाद्रेर् अवाप्य च । आवासितो ऽभूत् तत्रस्थं बलेनोत्सार्य तद्बलम्
tannivāsasya nikaṭaṃ trikūṭādrer avāpya ca / āvāsito 'bhūt tatrasthaṃ balenotsārya tadbalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवासिते च तत्रास्मिन् ससुमेरुमयादिके । आस्थानस्थे त्रिकूटेशसंबन्धी दूत आययौ
āvāsite ca tatrāsmin sasumerumayādike / āsthānasthe trikūṭeśasaṃbandhī dūta āyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चागत्य जगादैवं सुमेरुं खेचरेश्वरम् । श्रुतशर्मपिता राजा तव संदिष्टवान् इदम्
sa cāgatya jagādaivaṃ sumeruṃ khecareśvaram / śrutaśarmapitā rājā tava saṃdiṣṭavān idam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूरस्थस्य न ते ऽस्माभिर् आचारो जातुचित् कृतः । अद्यास्मद्विषयं प्राप्तः स त्वं प्राघुणिकैः सह
dūrasthasya na te 'smābhir ācāro jātucit kṛtaḥ / adyāsmadviṣayaṃ prāptaḥ sa tvaṃ prāghuṇikaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् आतिथ्यम् इदानीं वो विधास्यामो यथोचितम् । श्रुत्वैतं शत्रुसंदेशं सुमेरुः प्रत्युवाच तम्
tad ātithyam idānīṃ vo vidhāsyāmo yathocitam / śrutvaitaṃ śatrusaṃdeśaṃ sumeruḥ pratyuvāca tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधु नास्मत्समं पात्रम् अतिथिं प्राप्स्यथापरम् । आतिथ्यं न परे लोके दास्यतीहैव तत्फलम्
sādhu nāsmatsamaṃ pātram atithiṃ prāpsyathāparam / ātithyaṃ na pare loke dāsyatīhaiva tatphalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् इमे वयम् आतिथ्यं क्रियताम् इत्य् उदाहृते । सुमेरुणा तथैवागात् स दूतः स्वं प्रभुं प्रति
tad ime vayam ātithyaṃ kriyatām ity udāhṛte / sumeruṇā tathaivāgāt sa dūtaḥ svaṃ prabhuṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोन्नतप्रदेशस्थास् ते तु सूर्यप्रभादयः । सैन्यानि ददृशुः स्वानि निविष्टानि पृथक् पृथक्
athonnatapradeśasthās te tu sūryaprabhādayaḥ / sainyāni dadṛśuḥ svāni niviṣṭāni pṛthak pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सुनीथः पितरं स्वम् उवाच मयासुरम् । प्रविभागं रथादीनाम् अस्मत्सैन्ये ऽत्र शंस नः
tataḥ sunīthaḥ pitaraṃ svam uvāca mayāsuram / pravibhāgaṃ rathādīnām asmatsainye 'tra śaṃsa naḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं करोमि शृणुतेत्य् उक्त्वाङ्गुल्या निदर्शयन् । दानवेन्द्रः स सर्वज्ञो वक्तुम् एवं प्रचक्रमे
evaṃ karomi śṛṇutety uktvāṅgulyā nidarśayan / dānavendraḥ sa sarvajño vaktum evaṃ pracakrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असौ सुबाहुर् निर्घातो मुष्टिको गोहरस् तथा । प्रलम्बश् च प्रमाथश् च कङ्कटः पिङ्गलो ऽपि च
asau subāhur nirghāto muṣṭiko goharas tathā / pralambaś ca pramāthaś ca kaṅkaṭaḥ piṅgalo 'pi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसुदत्तादयश् चैते राजानो ऽर्धरथा इमे । अङ्कुरी सुविशालश् च दण्डिभूषणसोमिलाः
vasudattādayaś caite rājāno 'rdharathā ime / aṅkurī suviśālaś ca daṇḍibhūṣaṇasomilāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उन्मत्तको देवशर्मा पितृशर्मा कुमारकः । एते सहरिदत्ताद्याः सर्वे पूर्णरथा मताः
unmattako devaśarmā pitṛśarmā kumārakaḥ / ete saharidattādyāḥ sarve pūrṇarathā matāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकम्पनो दर्पितश् च कुम्भीरो मातृपालितः । महाभटः सोग्रभटो वीरस्वामी सुराधरः
prakampano darpitaś ca kumbhīro mātṛpālitaḥ / mahābhaṭaḥ sograbhaṭo vīrasvāmī surādharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भण्डीरः सिंहदत्तश् च गुणवर्मा सकीटकः । भीमो भयंकरश् चेति सर्वे ऽमी द्विगुणा रथाः
bhaṇḍīraḥ siṃhadattaś ca guṇavarmā sakīṭakaḥ / bhīmo bhayaṃkaraś ceti sarve 'mī dviguṇā rathāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरोचनो वीरसेनो यज्ञसेनो ऽथ खुज्जरः । इन्द्रवर्मा शबरकः क्रूरकर्मा निरासकः
virocano vīraseno yajñaseno 'tha khujjaraḥ / indravarmā śabarakaḥ krūrakarmā nirāsakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवेयुस् त्रिगुणा एते रथा राजसुताः सुत । सुशर्मा बाहुशाली च विशाखः क्रोधनो ऽप्य् अयम्
bhaveyus triguṇā ete rathā rājasutāḥ suta / suśarmā bāhuśālī ca viśākhaḥ krodhano 'py ayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रचण्डश् चेत्य् अमी राजपुत्रा रथचतुर्गुणाः । जुञ्जरी वीरवर्मा च प्रवीरवर एव च
pracaṇḍaś cety amī rājaputrā rathacaturguṇāḥ / juñjarī vīravarmā ca pravīravara eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुप्रतिज्ञो ऽमरारामश् चण्डदत्तो ऽथ जालिकः । त्रयः सिंहभटव्याघ्रभटशत्रुभटा अपि
supratijño 'marārāmaś caṇḍadatto 'tha jālikaḥ / trayaḥ siṃhabhaṭavyāghrabhaṭaśatrubhaṭā api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजानो राजपुत्राश् च रथाः पञ्चगुणा अमी । उग्रवर्मा त्व् अयं राजपुत्रः स्यात् षड्गुणो रथः
rājāno rājaputrāś ca rathāḥ pañcaguṇā amī / ugravarmā tv ayaṃ rājaputraḥ syāt ṣaḍguṇo rathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजपुत्रो विशाखश् च सुतन्तुः सुगमो ऽपि च । नरेन्द्रशर्मा चेत्य् एते रथाः सप्तगुणा मताः
rājaputro viśākhaś ca sutantuḥ sugamo 'pi ca / narendraśarmā cety ete rathāḥ saptaguṇā matāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महारथः पुनर् अयं सहस्रायुनृपात्मजः । महारथानां यूथस्य शतानीकस् त्व् अयं पतिः
mahārathaḥ punar ayaṃ sahasrāyunṛpātmajaḥ / mahārathānāṃ yūthasya śatānīkas tv ayaṃ patiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुभासहर्षविमलाः सूर्यप्रभवयस्यकाः । महाबुद्ध्यचलाख्यौ च प्रियंकरशुभंकरौ
subhāsaharṣavimalāḥ sūryaprabhavayasyakāḥ / mahābuddhyacalākhyau ca priyaṃkaraśubhaṃkarau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते महारथा यज्ञरुचिधर्मरुची तथा । एवं विश्वरुचिर् भासः सिद्धार्थश् चेत्य् अमी त्रयः
ete mahārathā yajñarucidharmarucī tathā / evaṃ viśvarucir bhāsaḥ siddhārthaś cety amī trayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्यप्रभस्य सचिवाः स्युर् महारथयूथपाः । प्रहस्तश् च महार्थश् च तस्यातिरथयूथपौ
sūryaprabhasya sacivāḥ syur mahārathayūthapāḥ / prahastaś ca mahārthaś ca tasyātirathayūthapau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यूथपौ रथयूथानां प्रज्ञाढ्यस्थिरबुद्धिकौ । दानवः सर्वदमनस् तथा प्रमथनो ऽप्य् असौ
yūthapau rathayūthānāṃ prajñāḍhyasthirabuddhikau / dānavaḥ sarvadamanas tathā pramathano 'py asau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धूमकेतुः प्रवहणो वज्रपञ्जर एव च । कालचक्रो मरुद्वेगो रथातिरथपा अमी
dhūmaketuḥ pravahaṇo vajrapañjara eva ca / kālacakro marudvego rathātirathapā amī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकम्पनः सिंहनादो रथातिरथयूथपौ । महामायः काम्बलिकः कालकम्पनको ऽप्य् अयम्
prakampanaḥ siṃhanādo rathātirathayūthapau / mahāmāyaḥ kāmbalikaḥ kālakampanako 'py ayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रहृष्टरोमा चेत्य् एते चत्वारो ऽप्य् असुराधिपाः । पुत्र् आतिरथयूथाधिपतीनाम् अधिपा इमे
prahṛṣṭaromā cety ete catvāro 'py asurādhipāḥ / putr ātirathayūthādhipatīnām adhipā ime
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्यप्रभसमश् चायं प्रभासः सैन्यनायकः । सुमेरुतनयश् चैष श्रीकुञ्जरकुमारकः
sūryaprabhasamaś cāyaṃ prabhāsaḥ sainyanāyakaḥ / sumerutanayaś caiṣa śrīkuñjarakumārakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वौ महारथयूथाधिपतियूथाधिपाव् इमौ । इत्य् एते ऽस्मद्बले ऽन्ये च शूराः स्वैः स्वैर् बलैर् वृताः
dvau mahārathayūthādhipatiyūthādhipāv imau / ity ete 'smadbale 'nye ca śūrāḥ svaiḥ svair balair vṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परसैन्ये ऽधिकाः सन्ति तथाप्य् अस्मद्बलस्य ते । न पर्याप्ता भविष्यन्ति सप्रसादे महेश्वरे
parasainye 'dhikāḥ santi tathāpy asmadbalasya te / na paryāptā bhaviṣyanti saprasāde maheśvare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति यावत् सुनीथं तं ब्रवीति स मयासुरः । श्रुतशर्मपितुः पार्श्वाद् दूतो ऽन्यस् तावद् आययौ
iti yāvat sunīthaṃ taṃ bravīti sa mayāsuraḥ / śrutaśarmapituḥ pārśvād dūto 'nyas tāvad āyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चोवाच त्रिकूटाधिपतिर् एवं ब्रवीति वः । सङ्ग्रामो नाम शूराणाम् उत्सवो हि महान् अयम्
sa covāca trikūṭādhipatir evaṃ bravīti vaḥ / saṅgrāmo nāma śūrāṇām utsavo hi mahān ayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यैषा संकटा भूमिस् तस्माद् आगम्यताम् इतः । यामः कलापग्रामाख्यं प्रदेशं विपुलान्तरम्
tasyaiṣā saṃkaṭā bhūmis tasmād āgamyatām itaḥ / yāmaḥ kalāpagrāmākhyaṃ pradeśaṃ vipulāntaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् छ्रुत्वा सुनीथाद्याः सैन्यैः सह तथेति ते । सर्वे कलापग्रामं तं सूर्यप्रभयुता ययुः
etac chrutvā sunīthādyāḥ sainyaiḥ saha tatheti te / sarve kalāpagrāmaṃ taṃ sūryaprabhayutā yayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुतशर्मादयस् ते ऽपि तथैव समरोन्मुखाः । तम् एव देशम् आजग्मुर् विद्याधरबलैर् वृताः
śrutaśarmādayas te 'pi tathaiva samaronmukhāḥ / tam eva deśam ājagmur vidyādharabalair vṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुतशर्मबले दृष्ट्वा गजान् सूर्यप्रभादयः । आनाययन् गजानीकं स्वं विमानाधिरोपितम्
śrutaśarmabale dṛṣṭvā gajān sūryaprabhādayaḥ / ānāyayan gajānīkaṃ svaṃ vimānādhiropitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सेनापतिश् चक्रे सेनायां श्रुतशर्मणः । दामोदरो महासूचिव्यूहं विद्याधरोत्तमः
tataḥ senāpatiś cakre senāyāṃ śrutaśarmaṇaḥ / dāmodaro mahāsūcivyūhaṃ vidyādharottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र पार्श्वे स्वयं तस्थौ श्रुतशर्मा समन्त्रिकः । अग्रे दामोदरश् चासीद् अन्यत्रान्ये महारथाः
tatra pārśve svayaṃ tasthau śrutaśarmā samantrikaḥ / agre dāmodaraś cāsīd anyatrānye mahārathāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैन्ये सूर्यप्रभस्यापि प्रभासो ऽनीकिनीपतिः । अर्धचन्द्रं व्यधाद् व्यूहं मध्ये तस्याभवत् स्वयम्
sainye sūryaprabhasyāpi prabhāso 'nīkinīpatiḥ / ardhacandraṃ vyadhād vyūhaṃ madhye tasyābhavat svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकुञ्जरकुमारश् च प्रहस्तश् चास्य कोणयोः । सूर्यप्रभसुनीथाद्यास् तस्थुः सर्वे ऽत्र पृष्ठतः
sakuñjarakumāraś ca prahastaś cāsya koṇayoḥ / sūryaprabhasunīthādyās tasthuḥ sarve 'tra pṛṣṭhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुमेरौ तत्समीपस्थे ससुवासकुमारके । आहन्यन्त रणातोद्यान्य् उभयोर् अपि सैन्ययोः
sumerau tatsamīpasthe sasuvāsakumārake / āhanyanta raṇātodyāny ubhayor api sainyayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावच् च गगनं देवैः सङ्ग्रामं द्रष्टुम् आगतैः । सेन्द्रैः सलोकपालैश् च साप्सरस्कैर् अपूर्यत
tāvac ca gaganaṃ devaiḥ saṅgrāmaṃ draṣṭum āgataiḥ / sendraiḥ salokapālaiś ca sāpsaraskair apūryata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आययौ चात्र विश्वेशः शंकरः पार्वतीयुतः । देवताभिर् गणैर् भूतैर् मातृभिश् चाप्य् अनुद्रुतः
āyayau cātra viśveśaḥ śaṃkaraḥ pārvatīyutaḥ / devatābhir gaṇair bhūtair mātṛbhiś cāpy anudrutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगाच् च भगवान् ब्रह्मा सावित्र्यादिभिर् अन्वितः । मूर्तैर् वेदैश् च शास्त्रैश् च निखिलैश् च महर्षिभिः
āgāc ca bhagavān brahmā sāvitryādibhir anvitaḥ / mūrtair vedaiś ca śāstraiś ca nikhilaiś ca maharṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आजगाम च देवीभिर् लक्ष्मीकीर्तिजयादिभिः । धृतचक्रायुधो देवः पक्षिराजरथो हरिः
ājagāma ca devībhir lakṣmīkīrtijayādibhiḥ / dhṛtacakrāyudho devaḥ pakṣirājaratho hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सभार्यः कश्यपो ऽप्य् आगाद् आदित्या वसवो ऽपि च । यक्षराक्षसनागेन्द्राः प्रह्लादाद्यास् तथासुराः
sabhāryaḥ kaśyapo 'py āgād ādityā vasavo 'pi ca / yakṣarākṣasanāgendrāḥ prahlādādyās tathāsurāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैर् आवृते नभोभागे शस्त्रसंपातदारुणः । प्रावर्तत महानादः सङ्ग्रामः सेनयोस् तयोः
tair āvṛte nabhobhāge śastrasaṃpātadāruṇaḥ / prāvartata mahānādaḥ saṅgrāmaḥ senayos tayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिक्चक्रे बाणजालेन घनेनाच्छादिते तदा । अन्योन्यशरसंघर्षजातानलतडिल्लते
dikcakre bāṇajālena ghanenācchādite tadā / anyonyaśarasaṃgharṣajātānalataḍillate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शस्त्रक्षतगजाश्वौघरक्तधारावपूरिताः । वीरकायवहद्ग्राहा निर्ययुः शोणितापगाः
śastrakṣatagajāśvaugharaktadhārāvapūritāḥ / vīrakāyavahadgrāhā niryayuḥ śoṇitāpagāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृत्यतां तरतां रक्ते नदतां चोत्सवाय सः । शूराणां फेरवाणां च भूतानं चाभवद् रणः
nṛtyatāṃ taratāṃ rakte nadatāṃ cotsavāya saḥ / śūrāṇāṃ pheravāṇāṃ ca bhūtānaṃ cābhavad raṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्ते तुमुलसङ्ग्रामे निहतासंख्यसैनिके । लक्ष्यमाणे विभागे च शनैः स्वपरसैन्ययोः
śānte tumulasaṅgrāme nihatāsaṃkhyasainike / lakṣyamāṇe vibhāge ca śanaiḥ svaparasainyayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिपक्षप्रवीराणां प्रयुद्धानां सुमेरुतः । नामादौ श्रूयमाणे च क्रमात् सूर्यप्रभादिभिः
pratipakṣapravīrāṇāṃ prayuddhānāṃ sumerutaḥ / nāmādau śrūyamāṇe ca kramāt sūryaprabhādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वं सुबाहोर् नृपतेर् विद्याधरपतेस् तथा । अट्टहासाभिधानस्य द्वन्द्वयुद्धम् अभूद् द्वयोः
pūrvaṃ subāhor nṛpater vidyādharapates tathā / aṭṭahāsābhidhānasya dvandvayuddham abhūd dvayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुचिरं युध्यमानस्य तस्य विद्धस्य सायकैः । अट्टहासो ऽर्धचन्द्रेण सुबाहोर् अच्छिनच् छिरः
suciraṃ yudhyamānasya tasya viddhasya sāyakaiḥ / aṭṭahāso 'rdhacandreṇa subāhor acchinac chiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा सुबाहुं निहतं मुष्टिको ऽभ्यापतत् क्रुधा । सो ऽपि तेनाट्टहासेन हृदि बाणहतो ऽपतत्
dṛṣṭvā subāhuṃ nihataṃ muṣṭiko 'bhyāpatat krudhā / so 'pi tenāṭṭahāsena hṛdi bāṇahato 'patat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुष्टिके निहते क्रुद्धः प्रलम्बो नाम भूपतिः । अभिधाव्याट्टहासं तं शरवर्षैर् अयोधयत्
muṣṭike nihate kruddhaḥ pralambo nāma bhūpatiḥ / abhidhāvyāṭṭahāsaṃ taṃ śaravarṣair ayodhayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अट्टहासो ऽपि तत्सैन्यं हत्वा हत्वा च मर्मणि । प्रलम्बम् अपि तं वीरं रथपृष्ठे न्यपातयत्
aṭṭahāso 'pi tatsainyaṃ hatvā hatvā ca marmaṇi / pralambam api taṃ vīraṃ rathapṛṣṭhe nyapātayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीक्ष्य प्रलम्बं निहतं मोहनो नाम भूपतिः । संनिपत्याट्टहासं तं ताडयाम् आस सायकैः
vīkṣya pralambaṃ nihataṃ mohano nāma bhūpatiḥ / saṃnipatyāṭṭahāsaṃ taṃ tāḍayām āsa sāyakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽट्टहासस् तं छिन्नकोदण्डं हतसारथिम् । दृढप्रहाराभिहतं पातयाम् आस मोहनम्
tato 'ṭṭahāsas taṃ chinnakodaṇḍaṃ hatasārathim / dṛḍhaprahārābhihataṃ pātayām āsa mohanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वाट्टहासेन हतांश् चतुरश् चतुरेण तान् । श्रुतशर्मबलं हर्षाद् उन्ननाद जयोन्मुखम्
dṛṣṭvāṭṭahāsena hatāṃś caturaś catureṇa tān / śrutaśarmabalaṃ harṣād unnanāda jayonmukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् दृष्ट्वा कुपितो हर्षः सूर्यप्रभवयस्यकः । ससैन्यम् अभ्यधावत् तम् अट्टहासं ससैनिकः
tad dṛṣṭvā kupito harṣaḥ sūryaprabhavayasyakaḥ / sasainyam abhyadhāvat tam aṭṭahāsaṃ sasainikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवार्य च शरैस् तस्य शरान् सैन्यं निहत्य च । व्यापाद्य सारथिं द्विस् त्रिर् धनुश् छित्त्वा च सध्वजम्
nivārya ca śarais tasya śarān sainyaṃ nihatya ca / vyāpādya sārathiṃ dvis trir dhanuś chittvā ca sadhvajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हर्षो यद् अट्टहासस्य निर्बिभेद शरैः शिरः । तेनासौ रुधिरोद्गारी निपपात रथाद् भुवि
harṣo yad aṭṭahāsasya nirbibheda śaraiḥ śiraḥ / tenāsau rudhirodgārī nipapāta rathād bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अट्टहासे हते तादृक् क्षोभो ऽभूद् अत्र संयुगे । क्षणाद् अर्धावशेषं तद् येन जज्ञे बलद्वयम्
aṭṭahāse hate tādṛk kṣobho 'bhūd atra saṃyuge / kṣaṇād ardhāvaśeṣaṃ tad yena jajñe baladvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निपेतुर् एव निहतास् तत्राश्वगजपत्तयः । रणमूर्धनि चोत्तस्थुः कबन्धा एव केवलम्
nipetur eva nihatās tatrāśvagajapattayaḥ / raṇamūrdhani cottasthuḥ kabandhā eva kevalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो विकृतदंष्ट्राख्यो हर्षं विद्याधरेश्वरः । एत्याट्टहासनिधनक्रुद्धो बाणैर् अवाकिरत्
tato vikṛtadaṃṣṭrākhyo harṣaṃ vidyādhareśvaraḥ / etyāṭṭahāsanidhanakruddho bāṇair avākirat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हर्षो ऽपि तस्य निर्धूय शरान् सध्वजसारथीन् । हत्वा रथाश्वांश् चिच्छेद शिरो ललितकुण्डलम्
harṣo 'pi tasya nirdhūya śarān sadhvajasārathīn / hatvā rathāśvāṃś ciccheda śiro lalitakuṇḍalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हते विकृतदंष्ट्रे तु चक्रवाल इति श्रुतः । राजा विद्याधरो हर्षम् अभ्यधावद् अमर्षितः
hate vikṛtadaṃṣṭre tu cakravāla iti śrutaḥ / rājā vidyādharo harṣam abhyadhāvad amarṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स युध्यमानम् अवधीद् असकृच्छिन्नकार्मुकम् । चक्रवालो युधि श्रान्तं हर्षं शीर्णापरायुधम्
sa yudhyamānam avadhīd asakṛcchinnakārmukam / cakravālo yudhi śrāntaṃ harṣaṃ śīrṇāparāyudham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्क्रोधाद् एत्य नृपतिः प्रमाथस् तम् अयोधयत् । सो ऽप्य् अहन्यत तेनाथ चक्रवालेन संयुगे
tatkrodhād etya nṛpatiḥ pramāthas tam ayodhayat / so 'py ahanyata tenātha cakravālena saṃyuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव तेन चात्रान्ये ऽप्य् एकशो धाविताः क्रमात् । चत्वारश् चक्रवालेन राजमुख्या निपातिताः
tathaiva tena cātrānye 'py ekaśo dhāvitāḥ kramāt / catvāraś cakravālena rājamukhyā nipātitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कङ्कटश् च विशालश् च प्रचण्डश् चाङ्कुरी तथा । तद् दृष्ट्वाभ्यपतत् क्रोधान् निर्घातो नाम तं नृपः
kaṅkaṭaś ca viśālaś ca pracaṇḍaś cāṅkurī tathā / tad dṛṣṭvābhyapatat krodhān nirghāto nāma taṃ nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तौ चक्रवालनिर्घातौ युध्यमानौ चिरं क्रमात् । अन्योन्यचूर्णितरथाव् अभूतां पादचारिणौ
tau cakravālanirghātau yudhyamānau ciraṃ kramāt / anyonyacūrṇitarathāv abhūtāṃ pādacāriṇau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असिचक्रधरौ द्वाव् अप्य् आकोपमिलितौ च तौ । खड्गाहतिद्विधाभूतमूर्धानौ भुवि पेततुः
asicakradharau dvāv apy ākopamilitau ca tau / khaḍgāhatidvidhābhūtamūrdhānau bhuvi petatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपन्नौ वीक्ष्य तौ वीरौ विषण्णे ऽपि बलद्वये । रणाग्रम् आययौ विद्याधरेन्द्रः कालकम्पनः
vipannau vīkṣya tau vīrau viṣaṇṇe 'pi baladvaye / raṇāgram āyayau vidyādharendraḥ kālakampanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजपुत्रो ऽभ्यधावच् च तं प्रकम्पननामकः । स कालकम्पनेनात्र क्षणात् तेन न्यपात्यत
rājaputro 'bhyadhāvac ca taṃ prakampananāmakaḥ / sa kālakampanenātra kṣaṇāt tena nyapātyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् निपतिते तस्य पञ्चान्ये ऽभ्यपतन् रथाः । जालिकश् चण्डदत्तश् च गोपकः सोमिलो ऽपि च
tasmin nipatite tasya pañcānye 'bhyapatan rathāḥ / jālikaś caṇḍadattaś ca gopakaḥ somilo 'pi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितृशर्मा च सर्वे ते शरांस् तस्मिन् सहामुचन् । स तु पञ्चापि तान् कालकम्पनो विरथीकृतान्
pitṛśarmā ca sarve te śarāṃs tasmin sahāmucan / sa tu pañcāpi tān kālakampano virathīkṛtān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जघान युगपद् विध्यन् नाराचैर् हृदि पञ्चभिः । प्रणेदुः खेचरास् तेन व्यषीदन् मनुजासुराः
jaghāna yugapad vidhyan nārācair hṛdi pañcabhiḥ / praṇeduḥ khecarās tena vyaṣīdan manujāsurāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽभ्यधावन्न् अपरे चत्वारस् तं रथाः समम् । उन्मत्तकः प्रशस्तश् च विलम्बकधुरंधरौ
tato 'bhyadhāvann apare catvāras taṃ rathāḥ samam / unmattakaḥ praśastaś ca vilambakadhuraṃdharau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तान् अप्य् अवधीत् कालकम्पनो लीलयाखिलान् । तथैव धावितान् अन्यान् षड् रथान् निजघान सः
sa tān apy avadhīt kālakampano līlayākhilān / tathaiva dhāvitān anyān ṣaḍ rathān nijaghāna saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजिकं गेयिकं चैव वेगिलं शाखिलं तथा । भद्रंकरं दण्डिनं च भूरिसैन्यान् महारथान्
tejikaṃ geyikaṃ caiva vegilaṃ śākhilaṃ tathā / bhadraṃkaraṃ daṇḍinaṃ ca bhūrisainyān mahārathān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपरांश् च पुनः पञ्च सो ऽवधीन् मिलितान् युधि । भीमभीषणकुम्भीरविकटान् सविलोचनान्
aparāṃś ca punaḥ pañca so 'vadhīn militān yudhi / bhīmabhīṣaṇakumbhīravikaṭān savilocanān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् दृष्ट्वा कदनं कालकम्पनेन कृतं रणे । अधावत् सुगणो नाम राजपुत्रो ऽस्य संमुखः
tad dṛṣṭvā kadanaṃ kālakampanena kṛtaṃ raṇe / adhāvat sugaṇo nāma rājaputro 'sya saṃmukhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तेन तावद् विदधे समं युद्धम् उभाव् अपि । हताश्वसारथी यावद् विरथौ तौ बभूवतुः
sa tena tāvad vidadhe samaṃ yuddham ubhāv api / hatāśvasārathī yāvad virathau tau babhūvatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तं खड्गयुद्धेन सुगणं पादचारिणम् । स कालकम्पनः पादचार्य् एव भुवि जघ्निवान्
tatas taṃ khaḍgayuddhena sugaṇaṃ pādacāriṇam / sa kālakampanaḥ pādacāry eva bhuvi jaghnivān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावच् च मानुषैर् विद्याधराणां समम् आहवम् । असंभाव्यं विलोक्येव खिन्नो ऽस्तं प्रययौ रविः
tāvac ca mānuṣair vidyādharāṇāṃ samam āhavam / asaṃbhāvyaṃ vilokyeva khinno 'staṃ prayayau raviḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्ताम्बुपूरभरितं न परं समराङ्गणम् । यावत् संध्याकृतपदं ययौ व्योमापि शोणतम्
raktāmbupūrabharitaṃ na paraṃ samarāṅgaṇam / yāvat saṃdhyākṛtapadaṃ yayau vyomāpi śoṇatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कबन्धैः सह भूतेषु संध्यानृत्तोद्यतेष्व् अथ । संहृत्य युद्धं ययतुः स्वनिवेशाय ते बले
kabandhaiḥ saha bhūteṣu saṃdhyānṛttodyateṣv atha / saṃhṛtya yuddhaṃ yayatuḥ svaniveśāya te bale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुतशर्मबले तस्मिन् दिने वीरा हतास् त्रयः । त्रयस्त्रिंशत् प्रवीरास् तु बले सौर्यप्रभे हताः
śrutaśarmabale tasmin dine vīrā hatās trayaḥ / trayastriṃśat pravīrās tu bale sauryaprabhe hatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन बान्धवमित्त्रादिनिधनेन सुदुर्मनाः । सूर्यप्रभस् त्रियामां ताम् आसीद् अन्तःपुरैर् विना
tena bāndhavamittrādinidhanena sudurmanāḥ / sūryaprabhas triyāmāṃ tām āsīd antaḥpurair vinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिद्र एव सचिवैः सह सङ्ग्रामसंकथाः । तास् ताः कुर्वन् निनायैतां पुनर्युद्धोन्मुखो निशाम्
anidra eva sacivaiḥ saha saṅgrāmasaṃkathāḥ / tās tāḥ kurvan nināyaitāṃ punaryuddhonmukho niśām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्भार्याश् च मिलन्ति स्म हतबान्धवदुःखिताः । एकत्र तस्यां रजनाव् अन्योन्याश्वासनागताः
tadbhāryāś ca milanti sma hatabāndhavaduḥkhitāḥ / ekatra tasyāṃ rajanāv anyonyāśvāsanāgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुदितावसरे ऽप्य् अत्र कथा नानाविधा व्यधुः । स्त्रीणां न स क्षणो यत्र न कथास्व् अपराश्रया
ruditāvasare 'py atra kathā nānāvidhā vyadhuḥ / strīṇāṃ na sa kṣaṇo yatra na kathāsv aparāśrayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्प्रसङ्गेन तत्रैका राजपुत्रीदम् अब्रवीत् । आश्चर्यम् आर्यपुत्रो ऽद्य कथं सुप्तो निरङ्गनः
tatprasaṅgena tatraikā rājaputrīdam abravīt / āścaryam āryaputro 'dya kathaṃ supto niraṅganaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा व्याजहारान्या सङ्ग्रामे स्वजनक्षयात् । दुःखितो ह्य् आर्यपुत्रो ऽद्य रमते स्त्रीजने कथम्
tac chrutvā vyājahārānyā saṅgrāme svajanakṣayāt / duḥkhito hy āryaputro 'dya ramate strījane katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽपरा ब्रवीति स्म प्राप्नोत्य् अभिनवां यदि । वरकन्यां स तद्दुःखं विस्मरत्य् अधुनैव तत्
tato 'parā bravīti sma prāpnoty abhinavāṃ yadi / varakanyāṃ sa tadduḥkhaṃ vismaraty adhunaiva tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथेतराब्रवीन् मैवं यद्य् अपि स्त्रीषु लम्पटः । तथापि न स दुःखे ऽस्मिन्न् ईदृशः स्यात् तथाविधः
athetarābravīn maivaṃ yady api strīṣu lampaṭaḥ / tathāpi na sa duḥkhe 'sminn īdṛśaḥ syāt tathāvidhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तासु वदन्तीषु जगादैका सविस्मयम् । ब्रूत स्त्रीलम्पटः कस्माद् आर्यपुत्रो बतेदृशः
iti tāsu vadantīṣu jagādaikā savismayam / brūta strīlampaṭaḥ kasmād āryaputro batedṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहृतास्व् अपि भार्यासु भूयसीषु नवा नवाः । अनिशं राजपुत्रीर् यत् स गृह्णन् नैव तुष्यति
āhṛtāsv api bhāryāsu bhūyasīṣu navā navāḥ / aniśaṃ rājaputrīr yat sa gṛhṇan naiva tuṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् छ्रुत्वा विदग्धैका तासु नाम्ना मनोवती । उवाच श्रूयतां येन राजानो बहुवल्लभाः
etac chrutvā vidagdhaikā tāsu nāmnā manovatī / uvāca śrūyatāṃ yena rājāno bahuvallabhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशरूपवयश्चेष्टाविज्ञानादिविभेदतः । भिन्ना गुणा वरस्त्रीणां नैका सर्वगुणान्विता
deśarūpavayaśceṣṭāvijñānādivibhedataḥ / bhinnā guṇā varastrīṇāṃ naikā sarvaguṇānvitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णाटलाटसौराष्ट्रमध्यदेशादिदेशजाः । योषा देशसमाचारै रञ्जयन्ति निजैर् निजैः
karṇāṭalāṭasaurāṣṭramadhyadeśādideśajāḥ / yoṣā deśasamācārai rañjayanti nijair nijaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काश्चिद् धरन्ति सुदृशः शारदेन्दुनिभैर् मुखैः । अन्याः कनककुम्भाभैः स्तनैर् उन्नतसंहतैः
kāścid dharanti sudṛśaḥ śāradendunibhair mukhaiḥ / anyāḥ kanakakumbhābhaiḥ stanair unnatasaṃhataiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्मरसिंहासनप्रख्यैर् अपरा जघनस्थलैः । इतराश् चेतरैर् अङ्गैः स्वसौन्दर्यमनोरमैः
smarasiṃhāsanaprakhyair aparā jaghanasthalaiḥ / itarāś cetarair aṅgaiḥ svasaundaryamanoramaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काचित् काञ्चनगौराङ्गी प्रियङ्गुश्यामलापरा । अन्या रक्तावदाता च दृष्ट्वैव हरतीक्षणे
kācit kāñcanagaurāṅgī priyaṅguśyāmalāparā / anyā raktāvadātā ca dṛṣṭvaiva haratīkṣaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काचित् प्रत्यग्रसुभगा काचित् संपूर्णयौवना । काचित् प्रौढत्वसुरसा प्रसरद्विभ्रमोज्ज्वला
kācit pratyagrasubhagā kācit saṃpūrṇayauvanā / kācit prauḍhatvasurasā prasaradvibhramojjvalā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हसन्ती शोभते काचित् काचित् कोपे ऽपि हारिणी । व्रजन्ती गजवत् कापि हंसवत् कापि राजते
hasantī śobhate kācit kācit kope 'pi hāriṇī / vrajantī gajavat kāpi haṃsavat kāpi rājate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलपन्त्य् अमृतेनेव काचिद् आसिञ्चति श्रुतिम् । सभ्रूविलासं पश्यन्ती स्वभावाद् भाति काचन
ālapanty amṛteneva kācid āsiñcati śrutim / sabhrūvilāsaṃ paśyantī svabhāvād bhāti kācana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृत्तेन रोचते काचित् काचिद् गीतेन राजते । वीणादिवादनज्ञानेनान्या कान्ता च रोचते
nṛttena rocate kācit kācid gītena rājate / vīṇādivādanajñānenānyā kāntā ca rocate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काचिद् बाह्यरताभिज्ञा काचिद् आभ्यन्तरप्रिया । प्रसाधनोज्ज्वला काचित् काचिद् वैदग्ध्यशोभिता
kācid bāhyaratābhijñā kācid ābhyantarapriyā / prasādhanojjvalā kācit kācid vaidagdhyaśobhitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भर्तृचित्तग्रहाभिज्ञा चान्या सौभाग्यम् अश्रुते । कियद् वा वच्मि बहवो ऽप्य् अन्ये ऽन्यासां पृथग् गुणाः
bhartṛcittagrahābhijñā cānyā saubhāgyam aśrute / kiyad vā vacmi bahavo 'py anye 'nyāsāṃ pṛthag guṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एवम् इह कस्याश्चिद् गुणः कोऽपि वरस्त्रियः । न तु सर्वगुणाः सर्वास् त्रिलोक्याम् अपि काश्चन
tad evam iha kasyāścid guṇaḥ ko'pi varastriyaḥ / na tu sarvaguṇāḥ sarvās trilokyām api kāścana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो नानारसास्वादलब्धकक्ष्याः किलेश्वराः । आहृत्याप्य् आहरन्त्येव भार्या नवनवाः सदा
ato nānārasāsvādalabdhakakṣyāḥ kileśvarāḥ / āhṛtyāpy āharantyeva bhāryā navanavāḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तमास् तु न वाञ्छन्ति परदारान् कथंचन । तन्न् आर्यपुत्रस्यैष स्याद् दोषो नेर्ष्या च नः क्षमा
uttamās tu na vāñchanti paradārān kathaṃcana / tann āryaputrasyaiṣa syād doṣo nerṣyā ca naḥ kṣamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमाद्या मनोवत्या प्रोक्ताः सूर्यप्रभाङ्गनाः । अन्या मदनसेनाद्यास् तथैवोचुः कथाः क्रमात्
evamādyā manovatyā proktāḥ sūryaprabhāṅganāḥ / anyā madanasenādyās tathaivocuḥ kathāḥ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽतिरसतश् च ता विगतयन्त्रणानर्गलाः परस्परम् उपादिशन् सुरतकार्यतन्त्राण्य् अपि । प्रसङ्गमिलिताः कथाप्रसरसक्तचित्ता मिथस् तद् अस्ति न किम् अप्य् अहो यद् इह नोद्वमन्ति स्त्रियः
tato 'tirasataś ca tā vigatayantraṇānargalāḥ parasparam upādiśan suratakāryatantrāṇy api / prasaṅgamilitāḥ kathāprasarasaktacittā mithas tad asti na kim apy aho yad iha nodvamanti striyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.