Suśruta-saṃhitā 1.10

अथातो विशिखानुप्रवेशनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः

athāto viśikhānupraveśanīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिगततन्त्रेणोपासिततन्त्रार्थेन दृष्टकर्मणा कृतयोग्येन शास्त्रं निगदता रा-जानुज्ञातेन नीचनखरोम्णा शुचिना शुक्लवस्त्रपरिहितेन छत्रवता दण्डहस्तेन सोपानत्केनानुद्धतवेशेन सुमनसा कल्याणाभिव्याहारेणाकुहकेन बन्धुभूतेन भूतानां सुसहायवता वैद्येनविशिखाऽनुप्रवेष्टव्या

adhigatatantreṇopāsitatantrārthena dṛṣṭakarmaṇā kṛtayogyena śāstraṃ nigadatā rā-jānujñātena nīcanakharomṇā śucinā śuklavastraparihitena chatravatā daṇḍahastena sopānatkenānuddhataveśena sumanasā kalyāṇābhivyāhāreṇākuhakena bandhubhūtena bhūtānāṃ susahāyavatā vaidyenaviśikhā'nupraveṣṭavyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो दूतनिमित्तशकुनमङ्गलानुलोम्येनातुरगृहमभिगम्य उपविश्य आतुरमभिपश्येत् स्पृशेत् पृच्छेच्च त्रिभिरेतैर्विज्ञानोपायै रोगाः प्रायशो वेदितव्या इत्येके तत्तु न सम्यक् षड्विधो हि रोगाणां विज्ञानोपायः तद्यथापञ्चभिः श्रोत्रादिभिः प्रश्नेन चेति

tato dūtanimittaśakunamaṅgalānulomyenāturagṛhamabhigamya upaviśya āturamabhipaśyet spṛśet pṛcchecca tribhiretairvijñānopāyai rogāḥ prāyaśo veditavyā ityeke tattu na samyak ṣaḍvidho hi rogāṇāṃ vijñānopāyaḥ tadyathāpañcabhiḥ śrotrādibhiḥ praśnena ceti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र श्रोत्रेन्द्रि यविज्ञेया विशेषा रोगेषु व्रणास्रावविज्ञानीयादिषु वक्ष्यन्तेतत्र सफेनं रक्तमीरयन्ननिलः सशब्दो निर्गच्छति इत्येवमादयः स्पर्शनेन्द्रि यवि-ज्ञेयाः शीतोष्णश्लक्ष्ण कर्कशमृदुकठिनत्वादयःस्पिर्शविशेषाज्विरशोफा-दिषु चक्षुरि न्द्रि यविज्ञेयाः शरीरोपचयापचयायुर्लक्षणबलवर्ण विकारादयः रसनेन्द्रि यविज्ञेयाः प्रमेहादिषु रसविशेषाः घ्राणेन्द्रि यविज्ञेया अरिष्टलिङ्गादिषु व्रणानामव्रणानां च गन्धविशेषाः प्रश्नेन च विजानीयाद्देशं कालं जातिं सात्म्यमातङ्कसमुत्पत्तिं वेदनासमुच्छ्रायं बलमन्तरग्निं वातमूत्रपुरीषाणां प्रवृत्तिमप्रवृत्तिं कालप्रकर्षादींश्च विशेषान् आत्मसदृशेषु विज्ञानाभ्युपायेषु तत्स्थानीयैर्जानीयात्

tatra śrotrendri yavijñeyā viśeṣā rogeṣu vraṇāsrāvavijñānīyādiṣu vakṣyantetatra saphenaṃ raktamīrayannanilaḥ saśabdo nirgacchati ityevamādayaḥ sparśanendri yavi-jñeyāḥ śītoṣṇaślakṣṇa karkaśamṛdukaṭhinatvādayaḥspirśaviśeṣājviraśophā-diṣu cakṣuri ndri yavijñeyāḥ śarīropacayāpacayāyurlakṣaṇabalavarṇa vikārādayaḥ rasanendri yavijñeyāḥ pramehādiṣu rasaviśeṣāḥ ghrāṇendri yavijñeyā ariṣṭaliṅgādiṣu vraṇānāmavraṇānāṃ ca gandhaviśeṣāḥ praśnena ca vijānīyāddeśaṃ kālaṃ jātiṃ sātmyamātaṅkasamutpattiṃ vedanāsamucchrāyaṃ balamantaragniṃ vātamūtrapurīṣāṇāṃ pravṛttimapravṛttiṃ kālaprakarṣādīṃśca viśeṣān ātmasadṛśeṣu vijñānābhyupāyeṣu tatsthānīyairjānīyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमभिसमीक्ष्य साध्यान् साधयेत् याप्यान् यापयेत् असाध्या न्नैवोपक्रमेत परिसंवत्सरोत्थितांश्च विकारान्प्रायशो वर्जयेत्

evamabhisamīkṣya sādhyān sādhayet yāpyān yāpayet asādhyā nnaivopakrameta parisaṃvatsarotthitāṃśca vikārānprāyaśo varjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवति चात्र मिथ्यादृष्टा विकारा हि दुराख्यातास्तथैव च तथा दुष्परिमृष्टाश्च मोहयेयुश्चिकित्सकम्

bhavati cātra mithyādṛṣṭā vikārā hi durākhyātāstathaiva ca tathā duṣparimṛṣṭāśca mohayeyuścikitsakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र साध्या अपि व्याधयः प्रायेणैषां दुश्चिकित्स्यतमा भवन्ति तद्यथा श्रोत्रियनृपतिस्त्रीबालवृद्ध भीरुराजसेवककितवदुर्बलवैद्यविदग्ध-व्याधिगोपकदरिद्र कृपणक्रोधनानामनात्मवतामनाथानां च एवं निरूप्य चिकित्सां कुर्वन् धर्मार्थकामयशांसि प्राप्नोति

tatra sādhyā api vyādhayaḥ prāyeṇaiṣāṃ duścikitsyatamā bhavanti tadyathā śrotriyanṛpatistrībālavṛddha bhīrurājasevakakitavadurbalavaidyavidagdha-vyādhigopakadaridra kṛpaṇakrodhanānāmanātmavatāmanāthānāṃ ca evaṃ nirūpya cikitsāṃ kurvan dharmārthakāmayaśāṃsi prāpnoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवति चात्र स्त्रीभिः सहास्यां संवासं परिहासं च वर्जयेत् दत्तं च ताभ्यो नादेयमन्नादन्यद्भिषग्वरैः

bhavati cātra strībhiḥ sahāsyāṃ saṃvāsaṃ parihāsaṃ ca varjayet dattaṃ ca tābhyo nādeyamannādanyadbhiṣagvaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने विशिखानुप्रवेशनीयो नाम दशमोऽध्यायः

iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne viśikhānupraveśanīyo nāma daśamo'dhyāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.