Suśruta-saṃhitā 1.16

अथातः कर्णव्यधबन्धविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः

athātaḥ karṇavyadhabandhavidhimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्षाभूषणनिमित्तं बालस्य कर्णौ विध्येते तौ षष्ठे मासि सप्तमे वा शुक्लपक्षे प्रशस्तेषु तिथिकरणमुहूर्तनक्षत्रेषु कृतमङ्गलस्वस्तिवाचनं धात्र्! यङ्के कुमारधराङ्के वा कुमारमुपवेश्य बालक्रीडनकैःप्रलोभ्याभिसान्त्वयन् भिषग्वामहस्तेनाकृषय कर्णं दैवकृते छिद्र आदित्यकरावभासिते शनैः शनै-र्दक्षिणहस्तेनर्जु विध्येत् प्रतनुकं सूच्या बहलमारया पूर्वं दक्षिणं कुमारस्य वामं कुमार्याः ततः पिचुवर्तिं प्रवेशयेत्

rakṣābhūṣaṇanimittaṃ bālasya karṇau vidhyete tau ṣaṣṭhe māsi saptame vā śuklapakṣe praśasteṣu tithikaraṇamuhūrtanakṣatreṣu kṛtamaṅgalasvastivācanaṃ dhātr! yaṅke kumāradharāṅke vā kumāramupaveśya bālakrīḍanakaiḥpralobhyābhisāntvayan bhiṣagvāmahastenākṛṣaya karṇaṃ daivakṛte chidra ādityakarāvabhāsite śanaiḥ śanai-rdakṣiṇahastenarju vidhyet pratanukaṃ sūcyā bahalamārayā pūrvaṃ dakṣiṇaṃ kumārasya vāmaṃ kumāryāḥ tataḥ picuvartiṃ praveśayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोणितबहुत्वेन वेदनया चान्यदेशविद्धमिति जानीयात् निरुपद्र वतया तद्देशविद्धमिति

śoṇitabahutvena vedanayā cānyadeśaviddhamiti jānīyāt nirupadra vatayā taddeśaviddhamiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राज्ञेन यदृच्छया विद्धासु सिरासु कालिकामर्मरिकालोहितिकासूपद्र वा भवन्ति तत्र कालिकायां ज्वरो दाहः श्वयथुर्वेदना च भवति मर्मरिकायां वेदना ज्वरो ग्रन्थयश्च लोहितिकायां मन्यास्तम्भापतानकशिरोग्रहकर्णशूलानि भवन्ति तेषु यथास्वं प्रतिकुर्वीत

tatrājñena yadṛcchayā viddhāsu sirāsu kālikāmarmarikālohitikāsūpadra vā bhavanti tatra kālikāyāṃ jvaro dāhaḥ śvayathurvedanā ca bhavati marmarikāyāṃ vedanā jvaro granthayaśca lohitikāyāṃ manyāstambhāpatānakaśirograhakarṇaśūlāni bhavanti teṣu yathāsvaṃ pratikurvīta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्लिष्टजिह्माप्रशस्तसूचीव्यधाद्गाढतरवर्तित्वाद्दोषसमुदाया प्रशस्तव्यधाद्वा यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र वर्तिमुपहृत्याशु मधु कैरण्डमूलमञ्जिष्ठा-यवतिलकल्कैर्मधुघृतप्रगाढैरालेपयेत्तावद्यावत् सुरूढ इति सुरूढं चैनं पुनर्विध्येत् विधानं तु पूर्वोक्तमेव

kliṣṭajihmāpraśastasūcīvyadhādgāḍhataravartitvāddoṣasamudāyā praśastavyadhādvā yatra saṃrambho vedanā vā bhavati tatra vartimupahṛtyāśu madhu kairaṇḍamūlamañjiṣṭhā-yavatilakalkairmadhughṛtapragāḍhairālepayettāvadyāvat surūḍha iti surūḍhaṃ cainaṃ punarvidhyet vidhānaṃ tu pūrvoktameva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र सम्यग्विद्धमामतैलेन परिषेचयेत् त्र्! यहात्त्र्! यहाच्च वर्ति स्थूलतरां दद्यात् परिषेकं च तमेव

tatra samyagviddhamāmatailena pariṣecayet tr! yahāttr! yahācca varti sthūlatarāṃ dadyāt pariṣekaṃ ca tameva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ व्यपगतदोषोपद्र वे कर्णे वर्धनार्थं लघु वर्धनकं कुर्यात्

atha vyapagatadoṣopadra ve karṇe vardhanārthaṃ laghu vardhanakaṃ kuryāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं विवर्धितः कर्णश्छिद्यते तु द्विधा नृणाम् दोषतो वाऽभिघाताद्वा सन्धानं तस्य मे शृणु

evaṃ vivardhitaḥ karṇaśchidyate tu dvidhā nṛṇām doṣato vā'bhighātādvā sandhānaṃ tasya me śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र समासेन पञ्चदशकर्णबन्धाकृतयः तद्यथानेमिसन्धानक उत्पलभेद्यको वल्लूरक आसङ्गिमो गण्डकर्ण आहार्यो निर्वेधिमो व्यायोजिमः कपाटस-न्धिकोऽधकपाटसन्धिकः संक्षिप्तो हीनकर्णो वल्लीकर्णो यष्टिकर्णः काकौ-ष्ठकः इति तेषु पृथुलायतसमोभयपालिर्नेमिसन्धानकः वृत्तायतसमोभय-पालिरुत्पलभेद्यकः ह्रस्ववृत्तसमोभयपालिर्वल्लूरकः अभ्यन्तरदीर्घैकपालि-रासङ्गिमः बाह्यदीर्घैकपालिर्गण्डकर्णः अपालि रुभयतोऽप्याहार्यः पीठोप-मपालिरुभयतः क्षीणपुत्रिकाश्रितो निर्वेधिम् स्थूलाणुसमविषमपालिर्व्यायो-जिमःअभ्यन्तर दीर्घैकपालिरितराल्पपालि कपाटसन्धिकः बाह्यदीर्घैकपालि रितराल्पपालिरर्धकपाटसन्धिकः तत्र दशैते कर्णबन्धविकल्पाः साध्याः ते-षां स्वनामभिरेवाकृतयः प्रायेण व्याख्याताः संक्षिप्तादयः पञ्चासाध्याः तत्र शुष्कशष्कुलिरुत्सन्नपालिरितराल्पपालि संक्षिप्तः अनधिष्ठानपालि पर्यन्त-योः क्षीणमांसो हीनकर्णः तनुविषमाल्पपालिर्वल्लीकर्णः ग्रथितमांसस्तब्ध-सिरातत सूक्ष्मपालिर्यष्टिकर्णः निर्मांससंक्षिप्ताग्राल्पशोणितपालि काकौष्ठक इति बद्धेषवपि तु शोफदाहरागपाकपिडकास्रावयुक्ता न सिद्धिमुपयान्ति

tatra samāsena pañcadaśakarṇabandhākṛtayaḥ tadyathānemisandhānaka utpalabhedyako vallūraka āsaṅgimo gaṇḍakarṇa āhāryo nirvedhimo vyāyojimaḥ kapāṭasa-ndhiko'dhakapāṭasandhikaḥ saṃkṣipto hīnakarṇo vallīkarṇo yaṣṭikarṇaḥ kākau-ṣṭhakaḥ iti teṣu pṛthulāyatasamobhayapālirnemisandhānakaḥ vṛttāyatasamobhaya-pālirutpalabhedyakaḥ hrasvavṛttasamobhayapālirvallūrakaḥ abhyantaradīrghaikapāli-rāsaṅgimaḥ bāhyadīrghaikapālirgaṇḍakarṇaḥ apāli rubhayato'pyāhāryaḥ pīṭhopa-mapālirubhayataḥ kṣīṇaputrikāśrito nirvedhim sthūlāṇusamaviṣamapālirvyāyo-jimaḥabhyantara dīrghaikapāliritarālpapāli kapāṭasandhikaḥ bāhyadīrghaikapāli ritarālpapālirardhakapāṭasandhikaḥ tatra daśaite karṇabandhavikalpāḥ sādhyāḥ te-ṣāṃ svanāmabhirevākṛtayaḥ prāyeṇa vyākhyātāḥ saṃkṣiptādayaḥ pañcāsādhyāḥ tatra śuṣkaśaṣkulirutsannapāliritarālpapāli saṃkṣiptaḥ anadhiṣṭhānapāli paryanta-yoḥ kṣīṇamāṃso hīnakarṇaḥ tanuviṣamālpapālirvallīkarṇaḥ grathitamāṃsastabdha-sirātata sūkṣmapāliryaṣṭikarṇaḥ nirmāṃsasaṃkṣiptāgrālpaśoṇitapāli kākauṣṭhaka iti baddheṣavapi tu śophadāharāgapākapiḍakāsrāvayuktā na siddhimupayānti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवन्ति चात्र यस्य पालिद्वयमपि कर्णस्य न भवेदिह कर्णपीठं समे मध्ये तस्य विद्ध्वा विवर्धयेत्

bhavanti cātra yasya pālidvayamapi karṇasya na bhavediha karṇapīṭhaṃ same madhye tasya viddhvā vivardhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाह्यायामिह दीर्घायां सन्धिराभ्यन्तरो भवेत् आभ्यन्तरायां दीर्घायां बाह्यसन्घिरुदाहृतः

vāhyāyāmiha dīrghāyāṃ sandhirābhyantaro bhavet ābhyantarāyāṃ dīrghāyāṃ bāhyasanghirudāhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैव तु भवेत् पालि स्थूला पृथ्वी स्थिरा च या तां द्विधा पाटयित्वा तु छित्त्वा चोपरि सन्धयेत्

ekaiva tu bhavet pāli sthūlā pṛthvī sthirā ca yā tāṃ dvidhā pāṭayitvā tu chittvā copari sandhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गण्डादुत्पाट्य मांसेन सानुबन्धेन जीवता कर्णपालीमपालेस्तु कुर्यान्निर्लिख्य शास्त्रवित्

gaṇḍādutpāṭya māṃsena sānubandhena jīvatā karṇapālīmapālestu kuryānnirlikhya śāstravit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतोऽन्यतमं बन्धं चिकीर्षुरग्रोपहरणीयोक्तोपसंभृतसंभारं विशेषतश्चात्रोपहरेत् सुरामण्डं क्षीरमुदकं धान्याम्लं कपालचूर्णं चेति ततोऽङ्गनां पुरुषं वा ग्र-थितकेशान्तं लघु भुक्तवन्तमाप्तऐः सुपरिगृहीतं च कृत्वा बन्धमुपधार्य छेद्य-भेद्यलेख्यव्यधनैरुपपन्नैरुपपाद्य कर्णशोणितमवेक्ष्य दुष्टमदुष्टं वेति तत्र वा-तदुष्टे धान्याम्लोष्णोदकाभ्यां पित्तदुष्टे शीतोदकपयोभ्यां श्लेष्मदुष्टे सुराम-ण्डोष्णोदकाभ्यां प्रक्षाल्य कर्णौ पुनवलिख्यानुन्नतमहीनमविषमं च कर्ण-सन्धिं सन्निवेश्य स्थितरक्तं संदध्यात् ततो मधुघृतेनाभ्यज्य पिचुप्रोतयोर-न्यतरेणावगुण्ठ्य सूत्रेणानवगाढमनतिशिथिलं च बद्ध्वा कपालचूर्णे नावकीर्याचारिकमुपदिशेत् द्विव्रणीयोक्तने च विधानेनोपचरेत्

ato'nyatamaṃ bandhaṃ cikīrṣuragropaharaṇīyoktopasaṃbhṛtasaṃbhāraṃ viśeṣataścātropaharet surāmaṇḍaṃ kṣīramudakaṃ dhānyāmlaṃ kapālacūrṇaṃ ceti tato'ṅganāṃ puruṣaṃ vā gra-thitakeśāntaṃ laghu bhuktavantamāptaaiḥ suparigṛhītaṃ ca kṛtvā bandhamupadhārya chedya-bhedyalekhyavyadhanairupapannairupapādya karṇaśoṇitamavekṣya duṣṭamaduṣṭaṃ veti tatra vā-taduṣṭe dhānyāmloṣṇodakābhyāṃ pittaduṣṭe śītodakapayobhyāṃ śleṣmaduṣṭe surāma-ṇḍoṣṇodakābhyāṃ prakṣālya karṇau punavalikhyānunnatamahīnamaviṣamaṃ ca karṇa-sandhiṃ sanniveśya sthitaraktaṃ saṃdadhyāt tato madhughṛtenābhyajya picuprotayora-nyatareṇāvaguṇṭhya sūtreṇānavagāḍhamanatiśithilaṃ ca baddhvā kapālacūrṇe nāvakīryācārikamupadiśet dvivraṇīyoktane ca vidhānenopacaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवति चात्र विघट्टनं दिवास्वप्नं व्यायाममतिभोजनम् व्यवायमग्निसंतापं वाक्श्रमं च विवर्जयेत्

bhavati cātra vighaṭṭanaṃ divāsvapnaṃ vyāyāmamatibhojanam vyavāyamagnisaṃtāpaṃ vākśramaṃ ca vivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चाशुद्धरक्तमतिप्रवृत्तरक्तं क्षीणरक्तं वा संदध्यात् स हि वातदुष्टे रक्ते रू-ढोऽपि परिपुटनवान् पित्तदुष्टे दाहपाकरागवेदनावान् श्लेष्मदुष्टे स्तब्धः कण्डूमान् अतिप्रवृत्तरक्ते श्यावशोफवान् क्षीणोऽल्पमांसो न वृद्धिमुपैति

na cāśuddharaktamatipravṛttaraktaṃ kṣīṇaraktaṃ vā saṃdadhyāt sa hi vātaduṣṭe rakte rū-ḍho'pi paripuṭanavān pittaduṣṭe dāhapākarāgavedanāvān śleṣmaduṣṭe stabdhaḥ kaṇḍūmān atipravṛttarakte śyāvaśophavān kṣīṇo'lpamāṃso na vṛddhimupaiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमतैलेन त्रिरात्रं परिषेचयेत् त्रिरात्राच्च पिचुं परिवर्तयेत् स यदा सुरूढो निरुपद्र वः सवर्णो भवति तदैनं शनैः शनैरभिवर्धयेत् अतोऽन्यथा संरम्भदाहपाकरागवेदनावान् पुनश्छिद्यते वा

āmatailena trirātraṃ pariṣecayet trirātrācca picuṃ parivartayet sa yadā surūḍho nirupadra vaḥ savarṇo bhavati tadainaṃ śanaiḥ śanairabhivardhayet ato'nyathā saṃrambhadāhapākarāgavedanāvān punaśchidyate vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथास्याप्रदुष्टस्याभिवर्धनार्थमभ्यङ्गः तद्यथा गोधाप्रतुदविष्किरानूपौदकव-सामज्जानौ पयः सर्पिस्तैलं गौरसर्षपजं च यथालाभं संभृत्यार्कालर्कबला-तिबलानन्तापामार्गाश्वगन्धा विदारिगन्धाक्षीरशुक्लाजलशूकमधुरवर्गपयस्याप्रतिवापं तैलं वा पाचयित्वा स्वनुगुप्तं निदध्यात्

athāsyāpraduṣṭasyābhivardhanārthamabhyaṅgaḥ tadyathā godhāpratudaviṣkirānūpaudakava-sāmajjānau payaḥ sarpistailaṃ gaurasarṣapajaṃ ca yathālābhaṃ saṃbhṛtyārkālarkabalā-tibalānantāpāmārgāśvagandhā vidārigandhākṣīraśuklājalaśūkamadhuravargapayasyāprativāpaṃ tailaṃ vā pācayitvā svanuguptaṃ nidadhyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेदितोन्मर्दितं कर्णं स्नेहेनैतेन योजयेत् अथानुपद्र वः सम्यग्बलवांश्च विवर्धते

sveditonmarditaṃ karṇaṃ snehenaitena yojayet athānupadra vaḥ samyagbalavāṃśca vivardhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यवाश्वागन्धायष्ट्याह्वैस्तिलैश्चोद्वर्तनं हितम् शतावर्यश्वगन्धाभ्यां पयस्यैरण्डजीवनैः

yavāśvāgandhāyaṣṭyāhvaistilaiścodvartanaṃ hitam śatāvaryaśvagandhābhyāṃ payasyairaṇḍajīvanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैलं विपक्वं सक्षीरमभ्यङ्गात् पालिवर्धनम् ये तु कर्णा न वर्धन्ते स्वेदस्नेहोपपादिताः

tailaṃ vipakvaṃ sakṣīramabhyaṅgāt pālivardhanam ye tu karṇā na vardhante svedasnehopapāditāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषामपाङ्गदेशे तु कुर्यात् प्रच्छानमेव तु बाह्यच्छेदंन कुर्वीत व्यापदः स्युस्ततो ध्रुवाः

teṣāmapāṅgadeśe tu kuryāt pracchānameva tu bāhyacchedaṃna kurvīta vyāpadaḥ syustato dhruvāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बद्धमात्रं तु यः कर्णं सहसैवाभिवर्धयेत् आमकोशी समाध्मातः क्षिप्रमेव विमुच्यते

baddhamātraṃ tu yaḥ karṇaṃ sahasaivābhivardhayet āmakośī samādhmātaḥ kṣiprameva vimucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातरोमा सुवर्त्मा च श्लिष्टसन्धिः समः स्थिरः सुरूढोऽवेदनो यश्च तं कर्णं वर्धयेच्छनैः

jātaromā suvartmā ca śliṣṭasandhiḥ samaḥ sthiraḥ surūḍho'vedano yaśca taṃ karṇaṃ vardhayecchanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमिताः कर्णबन्धास्तु विज्ञेयाः कुशलैरिह यो यथा सुविशिष्टः स्यात्तं तथा विनियोजयेत्

amitāḥ karṇabandhāstu vijñeyāḥ kuśalairiha yo yathā suviśiṣṭaḥ syāttaṃ tathā viniyojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्लेषितायास्त्वथ नासिकाया वक्ष्यामि सन्धानविधिं यथावत् नासाप्रमाणं पृथिवीरुहाणां पत्रं गृहीत्वा त्ववलम्बि तस्य

viśleṣitāyāstvatha nāsikāyā vakṣyāmi sandhānavidhiṃ yathāvat nāsāpramāṇaṃ pṛthivīruhāṇāṃ patraṃ gṛhītvā tvavalambi tasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन प्रमाणेन हि गण्डपार्श्वादुत्कृत्य बद्धं त्वथ नासिकाग्रम् विलिख्य चाशु प्रतिसंदधीत तत् साधुबन्धैर्भिषगप्रमत्तः

tena pramāṇena hi gaṇḍapārśvādutkṛtya baddhaṃ tvatha nāsikāgram vilikhya cāśu pratisaṃdadhīta tat sādhubandhairbhiṣagapramattaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुसंहितं सम्यगतो यथावन्नाडीद्वयेनाभिसमीक्ष्य बद्ध्वा प्रोन्नम्य चैनामवचूर्णयेत्तुपतङ्गयष्टीमधुकाञ्जनैश्च

susaṃhitaṃ samyagato yathāvannāḍīdvayenābhisamīkṣya baddhvā pronnamya caināmavacūrṇayettupataṅgayaṣṭīmadhukāñjanaiśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संछाद्य सम्यक् पिचुना सितेन तैलेन सिञ्चेदसकृत्तिलानाम् घृतं च पाय्यः स नरः सुजीर्णे स्निग्धो विरेच्यः स यथोपदेशम्

saṃchādya samyak picunā sitena tailena siñcedasakṛttilānām ghṛtaṃ ca pāyyaḥ sa naraḥ sujīrṇe snigdho virecyaḥ sa yathopadeśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूढं च सन्धानमुपागतं स्यात्तदर्धशेषं तु पुनर्निकृन्तेत् हीनां पुनर्वर्धयितुं यतेत समां च कुर्यादतिवृद्धमांसाम्

rūḍhaṃ ca sandhānamupāgataṃ syāttadardhaśeṣaṃ tu punarnikṛntet hīnāṃ punarvardhayituṃ yateta samāṃ ca kuryādativṛddhamāṃsām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाडीयोगं विनौष्ठस्य नासासन्धानवद्विधिम् य एवमेव जानीयात् स राज्ञः कर्तुमर्हति

nāḍīyogaṃ vinauṣṭhasya nāsāsandhānavadvidhim ya evameva jānīyāt sa rājñaḥ kartumarhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.