अथातो व्रणालेपनबन्धविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः
athāto vraṇālepanabandhavidhimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Suśruta-saṃhitā·1·1.18
Suśruta-saṃhitā 1.18
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलेप आद्य उपक्रमः एष सर्वशोफानां सामान्यः प्रधानतमश्च तं च प्रतिरोगं वक्ष्यामः ततो बन्धः प्रधानं तेन शुद्धिर्व्रणरोपणमस्थिसंधिस्थैर्यं च
ālepa ādya upakramaḥ eṣa sarvaśophānāṃ sāmānyaḥ pradhānatamaśca taṃ ca pratirogaṃ vakṣyāmaḥ tato bandhaḥ pradhānaṃ tena śuddhirvraṇaropaṇamasthisaṃdhisthairyaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र प्रतिलोममालिम्पेत् प्रतिलोमे हि सम्यगौषधमवतिष्ठतेऽनु प्रविशति च रोमकूपान् स्वेदवाहिभिश्च सिरामुखैर्वीर्यं प्राप्नोति
tatra pratilomamālimpet pratilome hi samyagauṣadhamavatiṣṭhate'nu praviśati ca romakūpān svedavāhibhiśca sirāmukhairvīryaṃ prāpnoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च शुष्यमाणमुपेक्षेत अन्यत्र पीडयितव्यात् शुष्को ह्यपार्थको रुक्करश्च
na ca śuṣyamāṇamupekṣeta anyatra pīḍayitavyāt śuṣko hyapārthako rukkaraśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स त्रिविधः प्रलेपः प्रदेह आलेपश्च प्रलेपप्रदेहयोरन्तरंतत्र प्रलेपः शीतस्तनुर-विशोषी विशोषी वा प्रदेहस्तूष्णः शीतो वा बहलोऽबहुरविशोषी च मध्य-मोऽत्रालेपः तत्र रक्तपित्त प्रसादकृदालेपः प्रदेहो वातश्लेष्मप्रशमनः शोधनो रोपणः शोफवेदनापहश्च तस्योपयोगः क्षताक्षतेषु यस्तु क्षतेषूपयुज्यते स भूयः कल्क इति संज्ञां लभते निरुद्धालेपनसंज्ञः तेनास्रावसन्निरोधो मृदुता पूतिमांसापकर्षणमनन्तर्दोषता व्रणशुद्धिश्च भवति
sa trividhaḥ pralepaḥ pradeha ālepaśca pralepapradehayorantaraṃtatra pralepaḥ śītastanura-viśoṣī viśoṣī vā pradehastūṣṇaḥ śīto vā bahalo'bahuraviśoṣī ca madhya-mo'trālepaḥ tatra raktapitta prasādakṛdālepaḥ pradeho vātaśleṣmapraśamanaḥ śodhano ropaṇaḥ śophavedanāpahaśca tasyopayogaḥ kṣatākṣateṣu yastu kṣateṣūpayujyate sa bhūyaḥ kalka iti saṃjñāṃ labhate niruddhālepanasaṃjñaḥ tenāsrāvasannirodho mṛdutā pūtimāṃsāpakarṣaṇamanantardoṣatā vraṇaśuddhiśca bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविदग्धेषु शोफेषु हितमालेपनं भवेत् यथास्वं दोषशमनं दाहकण्डूरुजापहम्
avidagdheṣu śopheṣu hitamālepanaṃ bhavet yathāsvaṃ doṣaśamanaṃ dāhakaṇḍūrujāpaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वक्प्रसादनमेवाग्र्यं मांसरक्तप्रसादनम् दाहप्रशमनं श्रेष्ठं रुजाकण्डूविनाशनम्
tvakprasādanamevāgryaṃ māṃsaraktaprasādanam dāhapraśamanaṃ śreṣṭhaṃ rujākaṇḍūvināśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्मदेशेषु ये रोगा गुह्येष्वपि तथा नृणाम् संशोधनाय तेषां हि कुर्यादालेपनं भिषक्
marmadeśeṣu ye rogā guhyeṣvapi tathā nṛṇām saṃśodhanāya teṣāṃ hi kuryādālepanaṃ bhiṣak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षिड्भागं पैत्तिके स्नेहं चतुर्भागं तु वातिके अष्टभागं तु कफजे स्नेहमात्रां प्रदापयेत्
ṣiḍbhāgaṃ paittike snehaṃ caturbhāgaṃ tu vātike aṣṭabhāgaṃ tu kaphaje snehamātrāṃ pradāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य प्रमाणं महिषार्द्र चर्मोत्सेधमुपदिशन्ति
tasya pramāṇaṃ mahiṣārdra carmotsedhamupadiśanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चालेपं रात्रौ प्रयुञ्जीत मा भूच्छत्यविहतोष्मणस्तदनिर्गमाद्विकारप्रवृत्तिरिति १२ प्रदेहसाध्ये व्याधौ तु हितमालेपनं दिवा पित्तरक्ताभिघातोत्थे सविषे च विशेषतः
na cālepaṃ rātrau prayuñjīta mā bhūcchatyavihatoṣmaṇastadanirgamādvikārapravṛttiriti 12 pradehasādhye vyādhau tu hitamālepanaṃ divā pittaraktābhighātotthe saviṣe ca viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च पर्युषितं लेपं कदाचिदवचारयेत् उपर्युपरि लेपं च न कदाचित् प्रदापयेत्
na ca paryuṣitaṃ lepaṃ kadācidavacārayet uparyupari lepaṃ ca na kadācit pradāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊष्माणं वेदनां दाहं घनत्वाज्जनयेत् स हि न च तेनैव लेपेन प्रदेहं दापयेत् पुनः शुष्कभावात्स निर्वीर्यो युक्तोऽपि स्यादपार्थकः
ūṣmāṇaṃ vedanāṃ dāhaṃ ghanatvājjanayet sa hi na ca tenaiva lepena pradehaṃ dāpayet punaḥ śuṣkabhāvātsa nirvīryo yukto'pi syādapārthakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत ऊर्ध्वं व्रणबन्धनद्र व्याण्युपदेक्ष्यामः तद्यथाक्षौमकार्पासाविकदुकूलकौशेयपत्रोर्णचीनपट्टचर्मान्तर्वल्कलालाबुश-कललताविदलरज्जुतूलफलसन्तानिकालौहानीति तेषां व्याधिं कालं चावेक्ष्योपयोगः प्रकरणतश्चैषामादेशः
ata ūrdhvaṃ vraṇabandhanadra vyāṇyupadekṣyāmaḥ tadyathākṣaumakārpāsāvikadukūlakauśeyapatrorṇacīnapaṭṭacarmāntarvalkalālābuśa-kalalatāvidalarajjutūlaphalasantānikālauhānīti teṣāṃ vyādhiṃ kālaṃ cāvekṣyopayogaḥ prakaraṇataścaiṣāmādeśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र कोशदामस्वस्तिकानुवेल्लितमुप्रितिओ!लीमण्डलस्थगिकायमकखट्वा-चीनविबन्धवितानगोफणाः पञ्चाङ्गी चेति चतुर्दशबन्धविशेषाः तेषां नामभिरेवाकृतयः प्रायेण व्याख्याताः
tatra kośadāmasvastikānuvellitamupritio!līmaṇḍalasthagikāyamakakhaṭvā-cīnavibandhavitānagophaṇāḥ pañcāṅgī ceti caturdaśabandhaviśeṣāḥ teṣāṃ nāmabhirevākṛtayaḥ prāyeṇa vyākhyātāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र कोशमङ्गुष्ठाङ्गुलिपर्वसु विदध्यात् दाम संबाधेऽङ्गे सन्धिकूर्चकभ्रू-स्तनान्तरतलकर्णेषु स्वस्तिकम् अनुवेल्लितं शाखासु ग्रीवामेढ्रयोः प्रतोलीं वृत्तेऽङ्गे मण्डलम् अङ्गुष्ठाङ्गुलिमेढ्राग्रेषु स्थगिकां यमलव्रणयोर्यमकं हनुशङ्खगण्डेषु खट्वाम् अपाङ्गयोश्चीनं पृष्ठोदरोरःसु विबन्धं मूर्धनि वितानं चिबुकनासौष्ठांसबस्तिषु गोफणां जत्रुण ऊर्ध्वं पञ्चाङ्गीमिति यो वा यस्मिन् शरीरप्रदेशे सुनिविष्टो भवति तं तस्मिन् विदध्यात्
tatra kośamaṅguṣṭhāṅguliparvasu vidadhyāt dāma saṃbādhe'ṅge sandhikūrcakabhrū-stanāntaratalakarṇeṣu svastikam anuvellitaṃ śākhāsu grīvāmeḍhrayoḥ pratolīṃ vṛtte'ṅge maṇḍalam aṅguṣṭhāṅgulimeḍhrāgreṣu sthagikāṃ yamalavraṇayoryamakaṃ hanuśaṅkhagaṇḍeṣu khaṭvām apāṅgayoścīnaṃ pṛṣṭhodaroraḥsu vibandhaṃ mūrdhani vitānaṃ cibukanāsauṣṭhāṃsabastiṣu gophaṇāṃ jatruṇa ūrdhvaṃ pañcāṅgīmiti yo vā yasmin śarīrapradeśe suniviṣṭo bhavati taṃ tasmin vidadhyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन्त्रणमूर्ध्वमधस्तिर्यक् च
yantraṇamūrdhvamadhastiryak ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र घनां कवलिकां दत्त्वा वामहस्तपरिक्षेपमृजुमनाविद्धमसंकुचितं मृदु पट्टं निवेश्य बध्नीयात् न च व्रणस्योपरि कुर्याद्ग्रन्थिमाबाधकरं च
tatra ghanāṃ kavalikāṃ dattvā vāmahastaparikṣepamṛjumanāviddhamasaṃkucitaṃ mṛdu paṭṭaṃ niveśya badhnīyāt na ca vraṇasyopari kuryādgranthimābādhakaraṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च विकेशिकौषधे अतिस्निग्धे अतिरूक्षे विषमे वा कुर्वीता यस्मादतिस्नेहात् क्लेदो रौक्ष्याच्छेदोदुर्न्यासाद्व्रणवर्त्मावघर्षणमिति
na ca vikeśikauṣadhe atisnigdhe atirūkṣe viṣame vā kurvītā yasmādatisnehāt kledo raukṣyācchedodurnyāsādvraṇavartmāvagharṣaṇamiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र व्रणायतनविशेषाद्बन्धविशेषस्त्रिविधो भवतिगाढः समःशिथिल इति
tatra vraṇāyatanaviśeṣādbandhaviśeṣastrividho bhavatigāḍhaḥ samaḥśithila iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीडयन्नरुजो गाढः सोच्छ्वासः शिथिलः स्मृतः नैव गाढो न शिथिलः समो बन्धः प्रकीर्तितः
pīḍayannarujo gāḍhaḥ socchvāsaḥ śithilaḥ smṛtaḥ naiva gāḍho na śithilaḥ samo bandhaḥ prakīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स्फिक्कुक्षिकक्षावङ्क्षणोरुशिरःसु गाढः शाखावदनकर्ण कण्ठमेढ्रमुष्कपृष्ठपार्श्वोदरोरःसु समः अक्ष्णोः सन्धिषु च शिथिल इति
tatra sphikkukṣikakṣāvaṅkṣaṇoruśiraḥsu gāḍhaḥ śākhāvadanakarṇa kaṇṭhameḍhramuṣkapṛṣṭhapārśvodaroraḥsu samaḥ akṣṇoḥ sandhiṣu ca śithila iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र पैत्तिकं गाढस्थाने समं बध्नीयात् समस्थाने शिथिलं शिथिलस्थाने नै-वा एवं शोणितदुष्टं च श्लैष्मिकं शिथिलस्थाने समं समस्थाने गाढं गाढस्थाने गाढतरं एवं वातदुष्टं च
tatra paittikaṃ gāḍhasthāne samaṃ badhnīyāt samasthāne śithilaṃ śithilasthāne nai-vā evaṃ śoṇitaduṣṭaṃ ca ślaiṣmikaṃ śithilasthāne samaṃ samasthāne gāḍhaṃ gāḍhasthāne gāḍhataraṃ evaṃ vātaduṣṭaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र पैत्तिकं शरदि ग्रीष्मे द्विरह्नो बध्नीयात् रक्तोपद्रुतमप्येवां श्लैष्मिकं हेमन्तवसन्तयोस्त्र्! यहात् वातोपद्रुतमप्येवम् एवमभ्यूह्य बन्धविपर्ययं च कुर्यात्
tatra paittikaṃ śaradi grīṣme dvirahno badhnīyāt raktopadrutamapyevāṃ ślaiṣmikaṃ hemantavasantayostr! yahāt vātopadrutamapyevam evamabhyūhya bandhaviparyayaṃ ca kuryāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र समशिथिलस्थानेषु गाढं बद्धे विकेशिकौषधनैरर्थक्यं शोफवेदनाप्रादु-र्भावश्च गाढसमस्थानेषु शिथिलं बद्धे विके शिकौषधपतनं पट्टसंचाराद्द्र णवर्त्मावघर्षणमिति गाढशिथिलस्थानेषु समं बद्धे गुणाभाव इति
tatra samaśithilasthāneṣu gāḍhaṃ baddhe vikeśikauṣadhanairarthakyaṃ śophavedanāprādu-rbhāvaśca gāḍhasamasthāneṣu śithilaṃ baddhe vike śikauṣadhapatanaṃ paṭṭasaṃcārāddra ṇavartmāvagharṣaṇamiti gāḍhaśithilasthāneṣu samaṃ baddhe guṇābhāva iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविपरीतबन्धे वेदनोपशान्तिरसृक्प्रसादो मार्दवं च
aviparītabandhe vedanopaśāntirasṛkprasādo mārdavaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अबध्यमानो दंशमशकतृणकाष्ठोपलपांशुशीतवातातपप्रभृतिभिर्विशेषैरभिह-न्यते व्रणः विविधवेदनोपद्रुतश्च दुष्टतामुपैति आलेपनादीनि चास्य विशोषमुपयान्ति
abadhyamāno daṃśamaśakatṛṇakāṣṭhopalapāṃśuśītavātātapaprabhṛtibhirviśeṣairabhiha-nyate vraṇaḥ vividhavedanopadrutaśca duṣṭatāmupaiti ālepanādīni cāsya viśoṣamupayānti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चूर्णितं मथितं भग्नं विश्लिष्टमतिपातितम् अस्थिस्नायुसिराच्छिन्नमाशु बन्धेन रोहति
cūrṇitaṃ mathitaṃ bhagnaṃ viśliṣṭamatipātitam asthisnāyusirācchinnamāśu bandhena rohati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखमेवं व्रणी शेते सुखं गच्छति तिष्ठति सुखं शय्यासनस्थस्य क्षिप्रं संरोहति व्रणः
sukhamevaṃ vraṇī śete sukhaṃ gacchati tiṣṭhati sukhaṃ śayyāsanasthasya kṣipraṃ saṃrohati vraṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अबन्ध्याः पित्तरक्ताभिघातविषनिमित्ता यदा शोफदाहपाकरागतोदवेदनाभिभूताः क्षाराग्निदग्धाः पाकात् प्रकुथितप्रशीर्णमांसाश्च भवन्ति
abandhyāḥ pittaraktābhighātaviṣanimittā yadā śophadāhapākarāgatodavedanābhibhūtāḥ kṣārāgnidagdhāḥ pākāt prakuthitapraśīrṇamāṃsāśca bhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुष्ठिनामग्निदग्धानां पिडका मधुमेहिनाम् कर्णिकाश्चोन्दुरुविषे विषजुष्टाश्च ये व्रणाः
kuṣṭhināmagnidagdhānāṃ piḍakā madhumehinām karṇikāśconduruviṣe viṣajuṣṭāśca ye vraṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसपाके न बध्यन्ते गुदपाके च दारुणे स्वबुद्ध्या चापि विभजेत्कृत्याकृत्यांश्च बुद्धिमान्
māṃsapāke na badhyante gudapāke ca dāruṇe svabuddhyā cāpi vibhajetkṛtyākṛtyāṃśca buddhimān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशं दोषं च विज्ञाय व्रणं च व्रणकोविदः ऋतूंश्च परिसंख्याय ततो बन्धान्निवेशयेत्
deśaṃ doṣaṃ ca vijñāya vraṇaṃ ca vraṇakovidaḥ ṛtūṃśca parisaṃkhyāya tato bandhānniveśayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वं तिर्यगधस्ताच्च यन्त्रणा त्रिविधा स्मृता यथा च बध्यते बन्धस्तथा वक्ष्याम्यशेषतः
ūrdhvaṃ tiryagadhastācca yantraṇā trividhā smṛtā yathā ca badhyate bandhastathā vakṣyāmyaśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घनां कवलिकां दत्त्वा मृदु चैवापि पट्टकम् विकेशिकामौषधं च नातिस्निग्धं समाचरेत्
ghanāṃ kavalikāṃ dattvā mṛdu caivāpi paṭṭakam vikeśikāmauṣadhaṃ ca nātisnigdhaṃ samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रक्लेदयत्यतिस्निग्धा तथा रूक्षा क्षिणोति च युक्तस्नेहा रोपयति दुर्न्यस्ता वर्त्म घर्षति
prakledayatyatisnigdhā tathā rūkṣā kṣiṇoti ca yuktasnehā ropayati durnyastā vartma gharṣati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषमं च व्रणं कुर्यात् स्तम्भयेत् स्रावयेत्तथा यथाव्रणं विदित्वा तु योगं वैद्यः प्रयोजयेत्
viṣamaṃ ca vraṇaṃ kuryāt stambhayet srāvayettathā yathāvraṇaṃ viditvā tu yogaṃ vaidyaḥ prayojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तजे रक्तजे वाऽपि सकृदेव परिक्षिपेत् असकृत् कफजे वाऽपि वातजे च विचक्षणः
pittaje raktaje vā'pi sakṛdeva parikṣipet asakṛt kaphaje vā'pi vātaje ca vicakṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तलेन प्रतिपीड्याथ स्रावयेदनुलोमतः सर्वांश्च बन्धान् गूढान्तान् सन्धींश्च विनिवेशयेत्
talena pratipīḍyātha srāvayedanulomataḥ sarvāṃśca bandhān gūḍhāntān sandhīṃśca viniveśayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ओष्ठस्याप्येष सन्धाने यथोद्दिष्टो विधिः स्मृतः बुद्ध्य्त्प्रोए!क्ष्याभियुक्तेन तथा चास्थिषु जानता
oṣṭhasyāpyeṣa sandhāne yathoddiṣṭo vidhiḥ smṛtaḥ buddhytproe!kṣyābhiyuktena tathā cāsthiṣu jānatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तिष्ठतो निषण्णस्य शयनं चाधिगच्छतः गच्छतो विविधैर्यानैर्नास्य दुष्यति स व्रणः
uttiṣṭhato niṣaṇṇasya śayanaṃ cādhigacchataḥ gacchato vividhairyānairnāsya duṣyati sa vraṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये च स्युर्मांससंस्था वै त्वग्गताश्च तथा व्रणाः सन्ध्यस्थिकोष्ठप्राप्ताश्च सिरास्नायुगतास्तथा
ye ca syurmāṃsasaṃsthā vai tvaggatāśca tathā vraṇāḥ sandhyasthikoṣṭhaprāptāśca sirāsnāyugatāstathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथाऽवगाढगम्भीराः सर्वतो विषमस्थिताः नैते साधयितुं शक्या ऋते बन्धाद्भवन्ति हि
tathā'vagāḍhagambhīrāḥ sarvato viṣamasthitāḥ naite sādhayituṃ śakyā ṛte bandhādbhavanti hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.