Suśruta-saṃhitā 1.2

अथातःशिष्योपनयनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः

athātaḥśiṣyopanayanīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यानामन्यतममन्वयवयः शीलशौर्यशौचाचारविनयशक्ति-बल मेधाधृतिस्मृतिमतिप्रतिपत्तियुक्तं तनुजिह्वौष्ठदन्ताग्रमृजुवक्त्राक्षि नासं प्रसन्न चित्तवाक्चेष्टं क्लेशसहं च भिषक् शिष्यमुपनयेत् अतो विपरीतगुणं नोपनयेत्

brāhmaṇakṣatriyavaiśyānāmanyatamamanvayavayaḥ śīlaśauryaśaucācāravinayaśakti-bala medhādhṛtismṛtimatipratipattiyuktaṃ tanujihvauṣṭhadantāgramṛjuvaktrākṣi nāsaṃ prasanna cittavākceṣṭaṃ kleśasahaṃ ca bhiṣak śiṣyamupanayet ato viparītaguṇaṃ nopanayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपनयनीयं तु ब्राह्मणं प्रशस्तेषु तिथिकरणमुहूर्तनक्षत्रेषु प्रशस्तायां दिशि शुचौ समे देशे चतुर्हस्तं चतुरस्रं स्थण्डिलमुपलिप्य गोमयेन दर्भैः संस्तीर्य रत्नपुष्पलाजभक्तैर्देवताःपूजयित्वा विप्रान् भिषजश्च तत्रोल्लिख्याभ्युक्ष्य च दक्षिणतो ब्रह्माणं स्थापयित्वाऽग्निमुपसमाधाय खदिरपलाशदेवदारुबि-ल्वानां समिद्भिश्चतुर्णां वा क्षीरिवृक्षाणां न्यग्रोधो दुम्बराश्वत्थमधूकानां द-धिमधुघृताक्ताभिर्दार्वीहौमिकेन विधिनासप्रणवा भिर्महाव्याहृतिभिः स्रुवे-णाज्याहुतीर्जुहुयात् ततः प्रतिदैवतमृषींश्च स्वाहाकारं कुर्यात् शिष्यमपि कारयेत्

upanayanīyaṃ tu brāhmaṇaṃ praśasteṣu tithikaraṇamuhūrtanakṣatreṣu praśastāyāṃ diśi śucau same deśe caturhastaṃ caturasraṃ sthaṇḍilamupalipya gomayena darbhaiḥ saṃstīrya ratnapuṣpalājabhaktairdevatāḥpūjayitvā viprān bhiṣajaśca tatrollikhyābhyukṣya ca dakṣiṇato brahmāṇaṃ sthāpayitvā'gnimupasamādhāya khadirapalāśadevadārubi-lvānāṃ samidbhiścaturṇāṃ vā kṣīrivṛkṣāṇāṃ nyagrodho dumbarāśvatthamadhūkānāṃ da-dhimadhughṛtāktābhirdārvīhaumikena vidhināsapraṇavā bhirmahāvyāhṛtibhiḥ sruve-ṇājyāhutīrjuhuyāt tataḥ pratidaivatamṛṣīṃśca svāhākāraṃ kuryāt śiṣyamapi kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणस्त्रयाणां वर्णानामुपनयनं कर्तुमर्हति राजन्यो द्वयस्यवैश्यो वैश्यस्यैवेति शूद्रमपि कुलगुणसंपन्नं मन्त्रवर्जमनुपनीतमध्यापयेदित्येके

brāhmaṇastrayāṇāṃ varṇānāmupanayanaṃ kartumarhati rājanyo dvayasyavaiśyo vaiśyasyaiveti śūdramapi kulaguṇasaṃpannaṃ mantravarjamanupanītamadhyāpayedityeke

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततोऽग्नि त्रिः परिणीयाग्निसाक्षिकं शिष्यं ब्रूयात् कामक्रोधलोभमोहमानाह-ङ्कारेर्ष्यापारुष्यपैशुन्यानृतालस्यायशस्यानि हित्वा नीचनखरोम्णा शुचिना कषायवाससा सत्यव्रतब्रह्मचर्याभिवादनतत्परेणावश्यं भवितव्यं मदनुमत-स्थानगमनशयनासनभोजनाध्ययनपरेण भूत्वा मत्प्रियहितेषु वर्तितव्यम् अ-तोऽन्यथा ते वर्तमानस्याधर्मो भवति अफला च विद्या न च प्राकाश्यंप्राप्नोति

tato'gni triḥ pariṇīyāgnisākṣikaṃ śiṣyaṃ brūyāt kāmakrodhalobhamohamānāha-ṅkārerṣyāpāruṣyapaiśunyānṛtālasyāyaśasyāni hitvā nīcanakharomṇā śucinā kaṣāyavāsasā satyavratabrahmacaryābhivādanatatpareṇāvaśyaṃ bhavitavyaṃ madanumata-sthānagamanaśayanāsanabhojanādhyayanapareṇa bhūtvā matpriyahiteṣu vartitavyam a-to'nyathā te vartamānasyādharmo bhavati aphalā ca vidyā na ca prākāśyaṃprāpnoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं वा त्वयि सम्यग्वर्तमाने यद्यन्यथादर्शी स्यामेनोभाग्भवेयमफलविद्यश्च

ahaṃ vā tvayi samyagvartamāne yadyanyathādarśī syāmenobhāgbhaveyamaphalavidyaśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विजगुरु दरिद्र मित्रप्रव्रजितोपनत साध्वनाथाभ्युपगतानां चात्मबान्धवाना-मिव स्वभैषजैः प्रतिकर्तव्यम् एवं साधु भवति व्याधशाकुनिकपतितपाप-कारिणां च न प्रतिकर्तव्यम् एवं विद्या प्रकाशते मित्रयशोधर्मार्थकामांश्च प्राप्नोति

dvijaguru daridra mitrapravrajitopanata sādhvanāthābhyupagatānāṃ cātmabāndhavānā-miva svabhaiṣajaiḥ pratikartavyam evaṃ sādhu bhavati vyādhaśākunikapatitapāpa-kāriṇāṃ ca na pratikartavyam evaṃ vidyā prakāśate mitrayaśodharmārthakāmāṃśca prāpnoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवतश्चात्र कृष्णेऽष्टमी तन्निधनेऽहनी द्वे शुक्ले तथाऽप्येवमहर्द्विसन्ध्यम् अकालविद्युत्स्तनयित्नुघोषे स्वतन्त्रराष्ट्रक्षितिपव्यथासु

bhavataścātra kṛṣṇe'ṣṭamī tannidhane'hanī dve śukle tathā'pyevamahardvisandhyam akālavidyutstanayitnughoṣe svatantrarāṣṭrakṣitipavyathāsu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्मशानयानाद्यतनाहवेषु महोत्सवौत्पातिकदर्शनेषु नाध्येयमन्येषु च येषु विप्रा नाधीयते नाशुचिना च नित्यम्

śmaśānayānādyatanāhaveṣu mahotsavautpātikadarśaneṣu nādhyeyamanyeṣu ca yeṣu viprā nādhīyate nāśucinā ca nityam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.