Suśruta-saṃhitā 1.22

अथातो व्रणास्रावविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः

athāto vraṇāsrāvavijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वङ्मांससिरास्नाय्वस्थिसन्धिकोष्ठमर्माणीत्यष्टौ व्रणवस्तूनि अत्र सर्वव्रणसन्निवेशः

tvaṅmāṃsasirāsnāyvasthisandhikoṣṭhamarmāṇītyaṣṭau vraṇavastūni atra sarvavraṇasanniveśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र आद्यैकवस्तुसन्निवेशी त्वग्भेदी व्रणः सूपचरः शेषाः स्वयमवदीर्यमाणा दुरुपचाराः

tatra ādyaikavastusanniveśī tvagbhedī vraṇaḥ sūpacaraḥ śeṣāḥ svayamavadīryamāṇā durupacārāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रायतश्चतुरस्रो वृत्तस्त्रिपुटक इति व्रणाकृतिसमासः शेषास्तु विकृताकृतयो दुरुपक्रमा भवन्ति

tatrāyataścaturasro vṛttastripuṭaka iti vraṇākṛtisamāsaḥ śeṣāstu vikṛtākṛtayo durupakramā bhavanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्व एव व्रणाः क्षिप्रं संरोहन्त्यात्मवतां सुभिषग्भिश्चोपक्रान्ताः अनात्मवतामज्ञैश्चोपक्रान्ताः प्रदुष्यन्ति प्रवृद्धत्वाद्दोषाणाम्

sarva eva vraṇāḥ kṣipraṃ saṃrohantyātmavatāṃ subhiṣagbhiścopakrāntāḥ anātmavatāmajñaiścopakrāntāḥ praduṣyanti pravṛddhatvāddoṣāṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रातिसंवृतोऽतिविवृतोऽतिकठिनोऽतिमृदुरुत्सन्नोऽवसन्नोऽतिशीतोऽत्युष्णः कृष्णरक्तपीतशुक्लादीनां वर्णानामन्यतमवर्णो भैरवः पूतिपूयमांससिरास्ना-युप्रभृतिभिः पूर्णः पूतिपूयास्राव्युन्मार्ग्युत्सङ्ग्यमनोज्ञदर्शनगन्धोऽत्यर्थं वेद-नावान् दाहपाकरागकण्डूशोफपिडकोपद्रुतोऽत्यर्थं दुष्टशोणितास्रावी दीर्घ-कालानुबन्धी चेति दुष्टव्रणलिङ्गानि तस्य दोषोच्छ्रायेण षट्त्वं विभज्य यथास्वं प्रतीकारे प्रयतेत

tatrātisaṃvṛto'tivivṛto'tikaṭhino'timṛdurutsanno'vasanno'tiśīto'tyuṣṇaḥ kṛṣṇaraktapītaśuklādīnāṃ varṇānāmanyatamavarṇo bhairavaḥ pūtipūyamāṃsasirāsnā-yuprabhṛtibhiḥ pūrṇaḥ pūtipūyāsrāvyunmārgyutsaṅgyamanojñadarśanagandho'tyarthaṃ veda-nāvān dāhapākarāgakaṇḍūśophapiḍakopadruto'tyarthaṃ duṣṭaśoṇitāsrāvī dīrgha-kālānubandhī ceti duṣṭavraṇaliṅgāni tasya doṣocchrāyeṇa ṣaṭtvaṃ vibhajya yathāsvaṃ pratīkāre prayateta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत ऊर्ध्वं सर्वस्रावान् वक्ष्यामःतत्र घृष्टासु छिन्नासु वा त्वक्षु स्फोटे भिन्ने विदारिते वा सलिलप्रकाशो भवत्यास्रावः किंचिद्विस्रः पीतावभासश्चा मांसगतः सर्पिःप्रकाशः सान्द्र ः! श्वेतः पिच्छिलश्चा सिरागतः सद्यश्छिन्नासु सिरासु रक्तातिप्रवृत्तिः पक्वासु च तोयनाडीभिरिव तोयागमनं पूयस्य आ-स्रावश्चात्र तनुर्विच्छिन्नः पिच्छिलोऽवलम्बी श्यावोऽवश्यायप्रतिमश्च स्नायु-गतः स्निग्धो घनः सिंघाणकप्रतिमः सरक्तश्चा अस्थिगतोऽस्थन्यभिहते स्फु-टिते भिन्ने दोषावदारिते वा दोषभक्षितत्वादस्थि निःसारं शुक्तिधौत मिवा-भाति आस्रावश्चात्र मज्जमिश्रः सरुधिरः स्निग्धश्च संधिगतः पीड्यमानो न प्रवर्तते आकुञ्चनप्रसारणोन्नमनविनमनप्रधावनोत्कासनप्रवाहणैश्च स्रवति आस्रावश्चात्र पिच्छिलोऽवलम्बी सरुधिरोन्मथितश्चा कोष्ठगतोऽसृङ्मूत्रपुरीषपू-योदकानि स्रवति मर्मगतस्त्वगादिष्ववरुद्धत्वान्नोच्यते तत्र त्वगादिगता-नामास्रा वाणां यथाक्रमं पारुष्यश्यावावश्यायदधिमस्तुक्षारोदकमांस धा-वनपुलाकोदकसन्निभत्वानि मारुताद्भवन्ति पित्ताद्गोमेदकगोमूत्रभस्मशङ्खक-षायोदकमाध्वीकतैलसन्निभत्वानि पित्तवद्र क्तादति विस्रत्वं चा कफान्नव-नीतकासीसमज्जपिष्टतिलनालिकेरोदकव राहवसासन्निभत्वानि सन्निपाता-न्नालिकेरोदकैर्वारुकरसकाञ्जिक प्रसादारुकोदकप्रियङ्गुफलयकृन्मुद्गयूषसवर्णत्वानीति

ata ūrdhvaṃ sarvasrāvān vakṣyāmaḥtatra ghṛṣṭāsu chinnāsu vā tvakṣu sphoṭe bhinne vidārite vā salilaprakāśo bhavatyāsrāvaḥ kiṃcidvisraḥ pītāvabhāsaścā māṃsagataḥ sarpiḥprakāśaḥ sāndra ḥ! śvetaḥ picchilaścā sirāgataḥ sadyaśchinnāsu sirāsu raktātipravṛttiḥ pakvāsu ca toyanāḍībhiriva toyāgamanaṃ pūyasya ā-srāvaścātra tanurvicchinnaḥ picchilo'valambī śyāvo'vaśyāyapratimaśca snāyu-gataḥ snigdho ghanaḥ siṃghāṇakapratimaḥ saraktaścā asthigato'sthanyabhihate sphu-ṭite bhinne doṣāvadārite vā doṣabhakṣitatvādasthi niḥsāraṃ śuktidhauta mivā-bhāti āsrāvaścātra majjamiśraḥ sarudhiraḥ snigdhaśca saṃdhigataḥ pīḍyamāno na pravartate ākuñcanaprasāraṇonnamanavinamanapradhāvanotkāsanapravāhaṇaiśca sravati āsrāvaścātra picchilo'valambī sarudhironmathitaścā koṣṭhagato'sṛṅmūtrapurīṣapū-yodakāni sravati marmagatastvagādiṣvavaruddhatvānnocyate tatra tvagādigatā-nāmāsrā vāṇāṃ yathākramaṃ pāruṣyaśyāvāvaśyāyadadhimastukṣārodakamāṃsa dhā-vanapulākodakasannibhatvāni mārutādbhavanti pittādgomedakagomūtrabhasmaśaṅkhaka-ṣāyodakamādhvīkatailasannibhatvāni pittavadra ktādati visratvaṃ cā kaphānnava-nītakāsīsamajjapiṣṭatilanālikerodakava rāhavasāsannibhatvāni sannipātā-nnālikerodakairvārukarasakāñjika prasādārukodakapriyaṅguphalayakṛnmudgayūṣasavarṇatvānīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्लेकौ चात्र भवत पक्वाशयादसाध्यस्तु पुलाकोदकसन्निभः क्षारोदकनिभः स्रावो वर्ज्यो रक्ताशयात्स्रवन्

ślekau cātra bhavata pakvāśayādasādhyastu pulākodakasannibhaḥ kṣārodakanibhaḥ srāvo varjyo raktāśayātsravan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमाशयात् कलायाम्भोनिभश्च त्रिकसन्धिजः स्रावानेतान् परीक्ष्यादौ ततः कर्माचरेद्भिषक्

āmāśayāt kalāyāmbhonibhaśca trikasandhijaḥ srāvānetān parīkṣyādau tataḥ karmācaredbhiṣak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत ऊर्ध्वं सर्वव्रणवेदना वक्ष्यामःतोदनभेदनताडनच्छेदनाया मनमन्थन-विक्षेपणचुमुचुमायननिर्दहनावभञ्जनस्फोटनविदारणोत्पाटनकम्पनविविधशूलविश्लेषण विकिरणस्तम्भनपूरणस्वप्नाकुञ्चनाङ् कुशिकाः संभवन्ति अनिमित्तविविधवेदनाप्रादुर्भावो वा मुहुर्मुहुर्यत्रागच्छन्ति वेदनाविशेषास्तं वातिकमिति विद्याता ओषचोषपरिदाहधूमायनानि यत्र गात्रमङ्गारावकीर्णमिव पच्यते यत्र चोष्माभिवृद्धिः क्षते क्षारावसिक्तवच्च वेदना विशेषास्तं पैत्तिकमिति विद्याता पित्तवद्र क्तसमुत्थं जानीयाता कण्डूर्गुरुत्वं सुप्तत्वमुपदेहोऽल्पवेद-नत्वं स्तम्भः शैत्यं च यत्र तं श्लैष्मिकमिति विद्याता यत्र सर्वासां वेदनानामुत्पत्तिस्तं सान्निपातिकमिति विद्यात्

ata ūrdhvaṃ sarvavraṇavedanā vakṣyāmaḥtodanabhedanatāḍanacchedanāyā manamanthana-vikṣepaṇacumucumāyananirdahanāvabhañjanasphoṭanavidāraṇotpāṭanakampanavividhaśūlaviśleṣaṇa vikiraṇastambhanapūraṇasvapnākuñcanāṅ kuśikāḥ saṃbhavanti animittavividhavedanāprādurbhāvo vā muhurmuhuryatrāgacchanti vedanāviśeṣāstaṃ vātikamiti vidyātā oṣacoṣaparidāhadhūmāyanāni yatra gātramaṅgārāvakīrṇamiva pacyate yatra coṣmābhivṛddhiḥ kṣate kṣārāvasiktavacca vedanā viśeṣāstaṃ paittikamiti vidyātā pittavadra ktasamutthaṃ jānīyātā kaṇḍūrgurutvaṃ suptatvamupadeho'lpaveda-natvaṃ stambhaḥ śaityaṃ ca yatra taṃ ślaiṣmikamiti vidyātā yatra sarvāsāṃ vedanānāmutpattistaṃ sānnipātikamiti vidyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत ऊर्ध्वं व्रणवर्णान् वक्ष्यामःभस्मकपोतास्थिवर्णः परुषोऽरुणः कृष्ण इति मारुतजस्या नीलः पीतो हरितः श्यावः कृष्णो रक्तः पिङ्गलः कपिल इति रक्तपित्तसमुत्थय्! श्वेतः स्निग्धः पाण्डुरिति श्लेष्मजस्या सर्ववर्णोपेतः सान्निपातिक इति

ata ūrdhvaṃ vraṇavarṇān vakṣyāmaḥbhasmakapotāsthivarṇaḥ paruṣo'ruṇaḥ kṛṣṇa iti mārutajasyā nīlaḥ pīto haritaḥ śyāvaḥ kṛṣṇo raktaḥ piṅgalaḥ kapila iti raktapittasamutthay! śvetaḥ snigdhaḥ pāṇḍuriti śleṣmajasyā sarvavarṇopetaḥ sānnipātika iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवति चात्र न केवलं व्रणेषूक्तो वेदनावर्णसंग्रहः सर्वशोफविकारेषु व्रणवल्लक्षयेद्भिषक्

bhavati cātra na kevalaṃ vraṇeṣūkto vedanāvarṇasaṃgrahaḥ sarvaśophavikāreṣu vraṇavallakṣayedbhiṣak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने व्रणास्रावविज्ञानीयो नाम द्वाविंशतितमोऽध्यायः

iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne vraṇāsrāvavijñānīyo nāma dvāviṃśatitamo'dhyāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.