Suśruta-saṃhitā 1.25

अथातोऽष्टविधशस्त्रकर्मीयमध्यायं व्याख्यास्यामः

athāto'ṣṭavidhaśastrakarmīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छेद्या भगन्दरा ग्रन्थिः श्लैष्मिकस्तिलकालकः व्रणवर्त्मार्बुदान्यर्शश्चर्मकीलोऽस्थिमांसगम्

chedyā bhagandarā granthiḥ ślaiṣmikastilakālakaḥ vraṇavartmārbudānyarśaścarmakīlo'sthimāṃsagam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शल्यं जतुमणिर्मांससंघातो गलशुण्डिका स्नायुमांससिराकोथो वल्मीकं शतपोनकः

śalyaṃ jatumaṇirmāṃsasaṃghāto galaśuṇḍikā snāyumāṃsasirākotho valmīkaṃ śataponakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अध्रुषश्चोपदंशाश्च मांसकन्द्यधिमांसकः भेद्या विद्र धयोऽन्यत्र सर्वजाद्ग्रन्थयस्त्रयः

adhruṣaścopadaṃśāśca māṃsakandyadhimāṃsakaḥ bhedyā vidra dhayo'nyatra sarvajādgranthayastrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदितो ये विसर्पाश्च वृद्धयः सविदारिकाः प्रमेहपिडकाः शोफः स्तनरोगोऽवमन्थकः

ādito ye visarpāśca vṛddhayaḥ savidārikāḥ pramehapiḍakāḥ śophaḥ stanarogo'vamanthakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुम्भीकाऽनुशयी नाड्यो वृन्दौ पुष्करिकाऽलजी प्रायशः क्षुद्र रोगाश्च पुप्पुटौ तालुदन्तजौ

kumbhīkā'nuśayī nāḍyo vṛndau puṣkarikā'lajī prāyaśaḥ kṣudra rogāśca puppuṭau tāludantajau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुण्डिकेरी गिलायुश्च पूर्वं ये च प्रपाकिणः बस्तिस्तथाऽश्मरीहेतोर्मेदोजा ये च केचन

tuṇḍikerī gilāyuśca pūrvaṃ ye ca prapākiṇaḥ bastistathā'śmarīhetormedojā ye ca kecana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लेख्याश्चतस्रो रोहिण्यः किलासमुपजिह्विका मेदोजो दन्तवैदर्भो ग्रन्थिर्वर्त्माधिजिह्विका

lekhyāścatasro rohiṇyaḥ kilāsamupajihvikā medojo dantavaidarbho granthirvartmādhijihvikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्शांसि मण्डलं मांसकन्दी मांसोन्नतिस्तथा वेध्याः सिरा बहुविधा मूत्रवृद्धिर्दकोदरम्

arśāṃsi maṇḍalaṃ māṃsakandī māṃsonnatistathā vedhyāḥ sirā bahuvidhā mūtravṛddhirdakodaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष्या नाड्यः सशल्याश्च व्रणा उन्मार्गिणश्च ये आहार्याः शर्करास्तिस्रो दन्तकर्णमलोऽश्मरी

eṣyā nāḍyaḥ saśalyāśca vraṇā unmārgiṇaśca ye āhāryāḥ śarkarāstisro dantakarṇamalo'śmarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शल्यानि मूढगर्भाश्च वर्चश्च निचितं गुदे स्राव्या विद्र धयः पञ्च भवेयुः सर्वजादृते

śalyāni mūḍhagarbhāśca varcaśca nicitaṃ gude srāvyā vidra dhayaḥ pañca bhaveyuḥ sarvajādṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुष्ठानि वायुः सरुजः शोफो यश्चैकदेशजः पाल्यामयाः श्लीपदानि विषजुष्टं च शोणितम्

kuṣṭhāni vāyuḥ sarujaḥ śopho yaścaikadeśajaḥ pālyāmayāḥ ślīpadāni viṣajuṣṭaṃ ca śoṇitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्बुदानि विसर्पाश्च ग्रन्थयश्चादितश्च ते त्रयस्त्रयश्चोपदंशाः स्तनरोगा विदारिका

arbudāni visarpāśca granthayaścāditaśca te trayastrayaścopadaṃśāḥ stanarogā vidārikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुषिरो गलशालूकं कण्टकाः कृमिदन्तकः देन्तवेष्टः सोपकुशः शीतादो दन्तपुप्पुटः

suṣiro galaśālūkaṃ kaṇṭakāḥ kṛmidantakaḥ dentaveṣṭaḥ sopakuśaḥ śītādo dantapuppuṭaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तासृक्कफजाश्चौष्ठ्याः क्षुद्र रोगाश्च भूयशः सीव्या मेदःसमुत्थाश्च भिन्नाः सुलिखिता गदाः

pittāsṛkkaphajāścauṣṭhyāḥ kṣudra rogāśca bhūyaśaḥ sīvyā medaḥsamutthāśca bhinnāḥ sulikhitā gadāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्योव्रणाश्च ये चैव चलसन्धिव्यपाश्रिताः न क्षाराग्निविषैर्जुष्टा न च मारुतवाहिनः

sadyovraṇāśca ye caiva calasandhivyapāśritāḥ na kṣārāgniviṣairjuṣṭā na ca mārutavāhinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नान्तर्लोहितशल्याश्च तेषु सम्यग्विशोधनम् पांशुरोमनखादीनि चलमस्थि भवेच्च यत्

nāntarlohitaśalyāśca teṣu samyagviśodhanam pāṃśuromanakhādīni calamasthi bhavecca yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहृतानि यतोऽमूनि पाचयेयुर्भृशं व्रणम् रुजश्च विविधाः कुर्युस्तस्मादेतान् विशोधयेत्

ahṛtāni yato'mūni pācayeyurbhṛśaṃ vraṇam rujaśca vividhāḥ kuryustasmādetān viśodhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो व्रणं समुन्नम्य स्थापयित्वा यथास्थितम् सीव्येत् सूक्ष्मेण सूत्रेण वल्केनाश्मन्तकस्य वा

tato vraṇaṃ samunnamya sthāpayitvā yathāsthitam sīvyet sūkṣmeṇa sūtreṇa valkenāśmantakasya vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शणजक्षौमसूत्राभ्यां स्नाय्वा बालेन वा पुनः मूर्वागुडूचीतानैर्वा सीव्येद्वेल्लितकं शनैः

śaṇajakṣaumasūtrābhyāṃ snāyvā bālena vā punaḥ mūrvāguḍūcītānairvā sīvyedvellitakaṃ śanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सीव्येद्गोफणिकां वाऽपि सीव्येद्वा तुन्नसेवनीम् ऋजुग्रन्थिमथो वाऽपि यथायोगमथापि वा

sīvyedgophaṇikāṃ vā'pi sīvyedvā tunnasevanīm ṛjugranthimatho vā'pi yathāyogamathāpi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशेऽल्पमांसे सन्धौ च सूची वृत्ताऽङगुलद्वयम् आयता त्र्! यङ्गुला त्र्! यस्रा मांसले चाऽपि पूजिता

deśe'lpamāṃse sandhau ca sūcī vṛttā'ṅaguladvayam āyatā tr! yaṅgulā tr! yasrā māṃsale cā'pi pūjitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धनुर्वक्रा हिता मर्मफलकोशोदरोपरि इतयेतास्त्रिविधाः सूचीस्तीक्ष्णाग्राः सुसमाहिताः

dhanurvakrā hitā marmaphalakośodaropari itayetāstrividhāḥ sūcīstīkṣṇāgrāḥ susamāhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कारयेन्मालतीपुष्पवृन्ताग्रपरिमण्डलाः नातिदूरे निकृष्टे वा सूचीं कर्मणि पातयेत्

kārayenmālatīpuṣpavṛntāgraparimaṇḍalāḥ nātidūre nikṛṣṭe vā sūcīṃ karmaṇi pātayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूराद्रुजो व्रणौष्ठस्य सन्निकृष्टेऽवलुञ्चनम्

dūrādrujo vraṇauṣṭhasya sannikṛṣṭe'valuñcanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ क्षौमपिचुच्छन्नं सुस्यूतं प्रतिसारयेत् प्रियङ्ग्वञ्जनयष्ट्याह्वरोध्रचूर्णैः समन्ततः

atha kṣaumapicucchannaṃ susyūtaṃ pratisārayet priyaṅgvañjanayaṣṭyāhvarodhracūrṇaiḥ samantataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शल्लकीफलचूर्णैर्वा क्षौमध्यामेन वा पुनः ततो व्रणं यथायोगं बद्ध्वाऽचारिकमादिशेत्

śallakīphalacūrṇairvā kṣaumadhyāmena vā punaḥ tato vraṇaṃ yathāyogaṃ baddhvā'cārikamādiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतदष्टविधं कर्म समासेन प्रकीर्तितम् चिकित्सितेषु कार्त्स्न्येन विस्तरस्तस्य वक्ष्यते

etadaṣṭavidhaṃ karma samāsena prakīrtitam cikitsiteṣu kārtsnyena vistarastasya vakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हीनातिरिक्तं तिर्यक् च गात्रच्छेदनमात्मनः एताश्चतस्रोऽष्टविधे कर्मणि व्यापदः स्मृताः

hīnātiriktaṃ tiryak ca gātracchedanamātmanaḥ etāścatasro'ṣṭavidhe karmaṇi vyāpadaḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञानलोभाहितवाक्ययोग भयप्रमोहैरपरैश्च भावैः यदा प्रयुञ्जीत भिषक् कुशस्त्रं तदा स शेषान् कुरुते विकारान्

ajñānalobhāhitavākyayoga bhayapramohairaparaiśca bhāvaiḥ yadā prayuñjīta bhiṣak kuśastraṃ tadā sa śeṣān kurute vikārān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं क्षारशस्त्राग्निभिरौषधैश्च भूयोऽभियुञ्जानमयुक्तियुक्तम् जिजीविषुर्दूरत एव वैद्यंविवर्जयेदुग्रविषाहितुल्यम्

taṃ kṣāraśastrāgnibhirauṣadhaiśca bhūyo'bhiyuñjānamayuktiyuktam jijīviṣurdūrata eva vaidyaṃvivarjayedugraviṣāhitulyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेव युक्तं त्वति मर्मसन्धीन् हिंस्यात् सिराः स्नायुमथास्थि चैव मूर्खप्रयुक्तं पुरुषं क्षणेन प्राणैर्वियुञ्ज्यादथवा कदाचित्

tadeva yuktaṃ tvati marmasandhīn hiṃsyāt sirāḥ snāyumathāsthi caiva mūrkhaprayuktaṃ puruṣaṃ kṣaṇena prāṇairviyuñjyādathavā kadācit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रमः प्रलापः पतनं प्रमोहो विचेष्टनं संलयनोष्णते च स्रस्ताङ्गता मूर्च्छनमूर्ध्ववातस्तीव्रा रुजो वातकृताश्च तास्ताः

bhramaḥ pralāpaḥ patanaṃ pramoho viceṣṭanaṃ saṃlayanoṣṇate ca srastāṅgatā mūrcchanamūrdhvavātastīvrā rujo vātakṛtāśca tāstāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मांसोदकाभं रुधिरं च गच्छेत् सर्वेन्द्रि यार्थोपरमस्तथैव दशार्धसंख्येष्वपि विक्षतेषु सामान्यतो मर्मसु लिङ्गमुक्तम्

māṃsodakābhaṃ rudhiraṃ ca gacchet sarvendri yārthoparamastathaiva daśārdhasaṃkhyeṣvapi vikṣateṣu sāmānyato marmasu liṅgamuktam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुरेन्द्र गोपप्रतिमं प्रभूतं रक्तं स्रवेद्वै क्षततश्च वायुः करोति रोगान् विविधान् यथोक्तांश्छिन्नासु भिन्नास्वथवा सिरासु

surendra gopapratimaṃ prabhūtaṃ raktaṃ sravedvai kṣatataśca vāyuḥ karoti rogān vividhān yathoktāṃśchinnāsu bhinnāsvathavā sirāsu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौब्ज्यं शरीरावयवावसादः क्रियास्वशक्तिस्तुमुला रुजश्च चिराद्व्रणो रोहति यस्य चापि तं स्नायुविद्धं मनुजं व्यवस्येत्

kaubjyaṃ śarīrāvayavāvasādaḥ kriyāsvaśaktistumulā rujaśca cirādvraṇo rohati yasya cāpi taṃ snāyuviddhaṃ manujaṃ vyavasyet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोफातिवृद्धिस्तुमुला रुजश्चबलक्षयः पर्वसु भेदशोफौ क्षतेषु सन्धिष्वचलाचलेषु स्यात् सन्धिकर्मोपरतिश्च लिङ्गम्

śophātivṛddhistumulā rujaścabalakṣayaḥ parvasu bhedaśophau kṣateṣu sandhiṣvacalācaleṣu syāt sandhikarmoparatiśca liṅgam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घोरा रुजो यस्य निशादिनेषु सर्वास्ववस्थासु न शान्तिरस्ति तृष्णाऽङ्गसादौ श्वयथुश्च रुक् च तमस्थिविद्धं मनुजं व्यवस्येत्

ghorā rujo yasya niśādineṣu sarvāsvavasthāsu na śāntirasti tṛṣṇā'ṅgasādau śvayathuśca ruk ca tamasthividdhaṃ manujaṃ vyavasyet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथास्वमेतानि विभावयेच्च लिङ्गानि मर्मस्वभिताडितेषु स्पर्शं न जानाति विपाण्डुवर्णो यो मांसमर्मण्यभिताडितः स्यात्

yathāsvametāni vibhāvayecca liṅgāni marmasvabhitāḍiteṣu sparśaṃ na jānāti vipāṇḍuvarṇo yo māṃsamarmaṇyabhitāḍitaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मानमेवाथ जघन्यकारी शस्त्रेण यो हन्ति हि कर्म कुर्वन् तमात्मवानात्महनं कुवैद्यं विवर्जयेदायुरभीप्समानः

ātmānamevātha jaghanyakārī śastreṇa yo hanti hi karma kurvan tamātmavānātmahanaṃ kuvaidyaṃ vivarjayedāyurabhīpsamānaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिर्यक्प्रणिहिते शस्त्रे दोषाः पूर्वमुदाहृताः तस्मात् परिहरन् दोषान् कुर्याच्छस्त्रनिपातनम्

tiryakpraṇihite śastre doṣāḥ pūrvamudāhṛtāḥ tasmāt pariharan doṣān kuryācchastranipātanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातरं पितरं पुत्रान् बान्धवानपि चातुरः अप्येतानभिशङ्केत वैद्ये विश्वासमेति च

mātaraṃ pitaraṃ putrān bāndhavānapi cāturaḥ apyetānabhiśaṅketa vaidye viśvāsameti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विसृजत्यात्मनाऽत्मानं न चैनं परिशङ्कते तस्मात् पुत्रवदेवैनं पालयेदातुरं भिषक्

visṛjatyātmanā'tmānaṃ na cainaṃ pariśaṅkate tasmāt putravadevainaṃ pālayedāturaṃ bhiṣak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मार्थौ कीर्तिमित्यर्थं सतां ग्रहणमुत्तमम् प्राप्नुयात् स्वर्गवासं च हितमारभ्य कर्मणा

dharmārthau kīrtimityarthaṃ satāṃ grahaṇamuttamam prāpnuyāt svargavāsaṃ ca hitamārabhya karmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मणा कश्चिदेकेन द्वाभ्यां कश्चित्त्रिभिस्तथा विकारः साध्यते कश्चिच्चतुर्भिरपि कर्मभिः

karmaṇā kaścidekena dvābhyāṃ kaścittribhistathā vikāraḥ sādhyate kaściccaturbhirapi karmabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.