अधिकारो हि लोहवेणुवृक्षतृणशृङ्गास्थिमयेषु तत्रापि विशेषतो लोहेष्वेव विशसनार्थोपपन्नत्वाल्लोहस्य लोहानामपि दुर्वारत्वादणुमुखत्वाद्दूरप्रयोज-नकरत्वाच्च शर एवाधिकृतः स च द्विविधः कर्णी श्लक्ष्णश्च प्रायेण विविधवृक्षपत्रपुष्पफलतुल्याकृतयो व्याख्याताः व्यालमृगपक्षिवक्त्रसदृशाश्च

adhikāro hi lohaveṇuvṛkṣatṛṇaśṛṅgāsthimayeṣu tatrāpi viśeṣato loheṣveva viśasanārthopapannatvāllohasya lohānāmapi durvāratvādaṇumukhatvāddūraprayoja-nakaratvācca śara evādhikṛtaḥ sa ca dvividhaḥ karṇī ślakṣṇaśca prāyeṇa vividhavṛkṣapatrapuṣpaphalatulyākṛtayo vyākhyātāḥ vyālamṛgapakṣivaktrasadṛśāśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Suś 1.26.8

सर्वशल्यानां तु महतामणूनां वा पञ्चविधो गतिविशेषऊर्ध्वमधोऽवाचीनस्तिर्यगृजुरिति

sarvaśalyānāṃ tu mahatāmaṇūnāṃ vā pañcavidho gativiśeṣaūrdhvamadho'vācīnastiryagṛjuriti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Suś 1.26.9

तानि वेगक्षयात् प्रतिघाताद्वात्वगादिषु व्रणवस्तुष्ववतिष्ठन्ते धमनीस्रोतोऽस्थिविवरपेशीप्रभृतिषु वा शरीरप्रदेशेषु

tāni vegakṣayāt pratighātādvātvagādiṣu vraṇavastuṣvavatiṣṭhante dhamanīsroto'sthivivarapeśīprabhṛtiṣu vā śarīrapradeśeṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Suś 1.26.10

तत्र शल्यलक्षणमुच्यमानमुपधारय तद्द्विविधं सामान्यं वैशेषिकं च श्यावं पिडकाचितं शोफवेदनावन्तं मुहुर्मुहुः शोणितास्राविणं बुद्बुदवदुन्नतं मृदुमांसं च व्रणं जानीयात् सशल्योऽयमिति सामान्यमेतल्लक्षणमुक्तम् वै-शेषिकं तुत्वग्गते विवर्णः शोफो भवत्यायतः कठिनश्च मांसगते शोफाभि-तिविऋ!द्धिः शल्यमार्गानुपसंरोहः पीडनासहिष्णुता चोषपाकौ च पेश्यन्तर-स्थेऽप्येतदेव चोषशोफवर्जं सिरागते सिराध्मानं सिराशूलं सिराशोफश्च स्नायुगते स्नायुजालोत्क्षेपणं संरम्भश्चोग्रा रुक् च स्रोतोगते स्रोतसां स्वकर्म-गुणहानिः धमनीस्थे सफेनं रक्तमीरयन्ननिलः स शब्दो निर्गच्छत्यङ्गमर्दःपि-पासा हृल्लासश्च अस्थिगते विविध वेदनाप्रादुर्भावःशोफश्च अस्थिविवरग-तेऽस्थिपूर्णताऽस्थिनिस्तोदः संहर्षोबलवांश्च सन्धिगतेऽस्थिवच्चेष्टोपरमश्च कोष्ठगत आटोपानाहौ मूत्रपुरीषाहारदर्शनं च व्रणमुखात् मर्मगते मर्मविद्धवच्चेष्टते सूक्ष्मगतिषु शल्येष्वेतान्येव लक्षणान्यस्पष्टानि भवन्ति

tatra śalyalakṣaṇamucyamānamupadhāraya taddvividhaṃ sāmānyaṃ vaiśeṣikaṃ ca śyāvaṃ piḍakācitaṃ śophavedanāvantaṃ muhurmuhuḥ śoṇitāsrāviṇaṃ budbudavadunnataṃ mṛdumāṃsaṃ ca vraṇaṃ jānīyāt saśalyo'yamiti sāmānyametallakṣaṇamuktam vai-śeṣikaṃ tutvaggate vivarṇaḥ śopho bhavatyāyataḥ kaṭhinaśca māṃsagate śophābhi-tiviṛ!ddhiḥ śalyamārgānupasaṃrohaḥ pīḍanāsahiṣṇutā coṣapākau ca peśyantara-sthe'pyetadeva coṣaśophavarjaṃ sirāgate sirādhmānaṃ sirāśūlaṃ sirāśophaśca snāyugate snāyujālotkṣepaṇaṃ saṃrambhaścogrā ruk ca srotogate srotasāṃ svakarma-guṇahāniḥ dhamanīsthe saphenaṃ raktamīrayannanilaḥ sa śabdo nirgacchatyaṅgamardaḥpi-pāsā hṛllāsaśca asthigate vividha vedanāprādurbhāvaḥśophaśca asthivivaraga-te'sthipūrṇatā'sthinistodaḥ saṃharṣobalavāṃśca sandhigate'sthivacceṣṭoparamaśca koṣṭhagata āṭopānāhau mūtrapurīṣāhāradarśanaṃ ca vraṇamukhāt marmagate marmaviddhavacceṣṭate sūkṣmagatiṣu śalyeṣvetānyeva lakṣaṇānyaspaṣṭāni bhavanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Suś 1.26.11

महान्त्यल्पानि वा शुद्धदेहानामनुलोमसन्निविष्टानि रोहन्ति विशेषतः क-ण्ठस्रोतःसिरात्वक्पेश्यस्थिविवरेषु दोषप्रको पव्यायामाभिघाताजीर्णेभ्यः प्रचलितानि पुनर्बाधन्ते

mahāntyalpāni vā śuddhadehānāmanulomasanniviṣṭāni rohanti viśeṣataḥ ka-ṇṭhasrotaḥsirātvakpeśyasthivivareṣu doṣaprako pavyāyāmābhighātājīrṇebhyaḥ pracalitāni punarbādhante

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Suś 1.26.13

तत्र त्वक्प्रनष्टे स्निग्धस्विन्नायां मृन्माषयवगो धूमगोमयमृदितायां त्वचि यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात् स्त्यानघृतमृच्चन्द नकल्कै-र्वा प्रदिग्धायां शल्योष्मणाऽशु विसरति घृतमुपशुष्यति चालेपो यत्र तत्र शल्यं विजानीयात् मांसप्रनष्टे स्नेहस्वेदादिभिः क्रियाविशेषैरवि रुद्धैरातुर-मुपपादयेत् कर्शितस्य तु शिथिलीभूतम नवबद्धं क्षुभ्यमाणं यत्र संरम्भं वे-दनां वा जनयति तत्र शल्यं विजानीयात् कोष्ठास्थिसन्धिपेशीविव रेष्वव-स्थितमेवमेव परीक्षेत सिराधमनीस्रोतः स्नायुप्रनष्टे खण्डचक्रसंयुक्ते याने व्याधितमारोप्याशु विषमेऽध्वनि यायात् यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात् अस्थिप्रनष्टे स्नेहस्वेदोपपन्नान्यस्थीनि बन्धनपीडनाभ्यां भृशमु पाचरेत् यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात् सन्धि-प्रनष्टे स्नेहस्वेदोपपन्नान् सन्धीन् प्रसरणाकुञ्चनबन्धनपीडनैर्भृशमुपा चरेत् यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात् सन्धिप्रनष्टे स्नेहस्वेदोपप-न्नान् सन्धीन् प्रसरणाकुञ्चन बन्धनपीडनैर्भृशमुपाचरेत् यत्र संरम्भो वेदना वा भवति शल्यं विजानीयात् मर्मप्रनष्टे त्वनन्यभावान्मर्मणामुक्तं परीक्षणं भवति १२ सामान्यलक्षणमपि च हस्तिस्कन्धाश्वपृष्ठपर्वत द्रुमारोहणधनुर्व्यायामद्रुतयान नियुद्धाध्वगमनलङ्घनप्लवनप्रतरणव्यायामैर्जृम्भोद्गार कासक्षवथुष्ठीवन ह-सनप्राणायामैर्वातमूत्रपुरीषशुक्रोत्सर्गैर्वा यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात्

tatra tvakpranaṣṭe snigdhasvinnāyāṃ mṛnmāṣayavago dhūmagomayamṛditāyāṃ tvaci yatra saṃrambho vedanā vā bhavati tatra śalyaṃ vijānīyāt styānaghṛtamṛccanda nakalkai-rvā pradigdhāyāṃ śalyoṣmaṇā'śu visarati ghṛtamupaśuṣyati cālepo yatra tatra śalyaṃ vijānīyāt māṃsapranaṣṭe snehasvedādibhiḥ kriyāviśeṣairavi ruddhairātura-mupapādayet karśitasya tu śithilībhūtama navabaddhaṃ kṣubhyamāṇaṃ yatra saṃrambhaṃ ve-danāṃ vā janayati tatra śalyaṃ vijānīyāt koṣṭhāsthisandhipeśīviva reṣvava-sthitamevameva parīkṣeta sirādhamanīsrotaḥ snāyupranaṣṭe khaṇḍacakrasaṃyukte yāne vyādhitamāropyāśu viṣame'dhvani yāyāt yatra saṃrambho vedanā vā bhavati tatra śalyaṃ vijānīyāt asthipranaṣṭe snehasvedopapannānyasthīni bandhanapīḍanābhyāṃ bhṛśamu pācaret yatra saṃrambho vedanā vā bhavati tatra śalyaṃ vijānīyāt sandhi-pranaṣṭe snehasvedopapannān sandhīn prasaraṇākuñcanabandhanapīḍanairbhṛśamupā caret yatra saṃrambho vedanā vā bhavati tatra śalyaṃ vijānīyāt sandhipranaṣṭe snehasvedopapa-nnān sandhīn prasaraṇākuñcana bandhanapīḍanairbhṛśamupācaret yatra saṃrambho vedanā vā bhavati śalyaṃ vijānīyāt marmapranaṣṭe tvananyabhāvānmarmaṇāmuktaṃ parīkṣaṇaṃ bhavati 12 sāmānyalakṣaṇamapi ca hastiskandhāśvapṛṣṭhaparvata drumārohaṇadhanurvyāyāmadrutayāna niyuddhādhvagamanalaṅghanaplavanaprataraṇavyāyāmairjṛmbhodgāra kāsakṣavathuṣṭhīvana ha-sanaprāṇāyāmairvātamūtrapurīṣaśukrotsargairvā yatra saṃrambho vedanā vā bhavati tatra śalyaṃ vijānīyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Suś 1.26.14

भवन्ति चात्र यस्मिंस्तोदादयो देशे सुप्तता गुरुताऽपि च घट्टते बहुशो यत्र शूयते रुज्यतेऽपि च

bhavanti cātra yasmiṃstodādayo deśe suptatā gurutā'pi ca ghaṭṭate bahuśo yatra śūyate rujyate'pi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Suś 1.26.15

आतुरश्चापि यं देशमभीक्ष्णं परिरक्षति संवाह्यमानो बहुशस्तत्र शल्यं विनिर्दिशेत्

āturaścāpi yaṃ deśamabhīkṣṇaṃ parirakṣati saṃvāhyamāno bahuśastatra śalyaṃ vinirdiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Suś 1.26.16

अल्पाबाधमशूनं च नीरुजं निरुपद्र वम् प्रसन्नं मृदुपर्यन्तं निराघट्टमनुन्नतम्

alpābādhamaśūnaṃ ca nīrujaṃ nirupadra vam prasannaṃ mṛduparyantaṃ nirāghaṭṭamanunnatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Suś 1.26.17

एषण्या सर्वतो दृष्ट्वा यथामार्गं चिकित्सकः प्रसाराकुञ्चनान्नूनं निःशल्यमिति निर्दिशेत्

eṣaṇyā sarvato dṛṣṭvā yathāmārgaṃ cikitsakaḥ prasārākuñcanānnūnaṃ niḥśalyamiti nirdiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Suś 1.26.18

अस्थ्यात्मकं भज्यते तु शल्यमन्तश्च शीर्यते प्रायो निर्भुज्यते शार्ङ्गमायसं चेति निश्चयः

asthyātmakaṃ bhajyate tu śalyamantaśca śīryate prāyo nirbhujyate śārṅgamāyasaṃ ceti niścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Suś 1.26.19

वार्क्षवैणवतार्णानि निर्ह्रियन्ते तु नो यदि पचन्ति रक्तं मांसं च क्षिप्रमेतानि देहिनाम्

vārkṣavaiṇavatārṇāni nirhriyante tu no yadi pacanti raktaṃ māṃsaṃ ca kṣiprametāni dehinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Suś 1.26.20

कानकं राजतं ताम्रं रैतिकं त्रपुसीसकम् चिरस्थानाद्विलीयन्ते पित्ततेजःप्रतापनात्

kānakaṃ rājataṃ tāmraṃ raitikaṃ trapusīsakam cirasthānādvilīyante pittatejaḥpratāpanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Suś 1.26.21

स्वभावशीता मृदवो ये चान्येऽपीदृशा मताः द्र वीभूताः शरीरेऽस्मिन्नेकत्वं यान्ति धातुमिः

svabhāvaśītā mṛdavo ye cānye'pīdṛśā matāḥ dra vībhūtāḥ śarīre'sminnekatvaṃ yānti dhātumiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Suś 1.26.22

विषाणदन्तकेशास्थिवेणुदारूपलानि तु शल्यानि न विशीर्यन्ते शरीरे मृन्मयानि च

viṣāṇadantakeśāsthiveṇudārūpalāni tu śalyāni na viśīryante śarīre mṛnmayāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Suś 1.26.23

द्विविधं पञ्चगतिमत्त्वगादिव्रणवस्तुषु यो वेत्ति विष्टितं शल्यं स राज्ञः कर्तुमर्हति

dvividhaṃ pañcagatimattvagādivraṇavastuṣu yo vetti viṣṭitaṃ śalyaṃ sa rājñaḥ kartumarhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Suś 1.26.26

इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने प्रनष्टशल्यविज्ञानीयोनाम षड्विंशतितमोऽध्यायः

iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne pranaṣṭaśalyavijñānīyonāma ṣaḍviṃśatitamo'dhyāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.