Suśruta-saṃhitā 1.30

अथातः पञ्चेन्द्रि यार्थविप्रतिपत्तिमध्यायं व्याख्यास्यामः

athātaḥ pañcendri yārthavipratipattimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरीरशीलयोर्यस्य प्रकृतेर्विकृतिर्भवेत् तत्त्वरिष्टं समासेन व्यासतस्तु निबोध मे

śarīraśīlayoryasya prakṛtervikṛtirbhavet tattvariṣṭaṃ samāsena vyāsatastu nibodha me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृणोति विविधाञ् शब्दान् यो दिव्यानामभावतः समुद्र पुरमेघानामसंपत्तौ च निःस्वनान्

śṛṇoti vividhāñ śabdān yo divyānāmabhāvataḥ samudra purameghānāmasaṃpattau ca niḥsvanān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान् स्वनान्नावगृह्णाति मन्यते चान्यशब्दवत् ग्राम्यारण्यस्वनांश्चापि विपरीताञ् शृणोति च

tān svanānnāvagṛhṇāti manyate cānyaśabdavat grāmyāraṇyasvanāṃścāpi viparītāñ śṛṇoti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विषच्छब्देषु रमते सुहृच्छब्देषु कुप्यति न शृणोति च योऽकस्मात्तं ब्रुवन्ति गतायुषम्

dviṣacchabdeṣu ramate suhṛcchabdeṣu kupyati na śṛṇoti ca yo'kasmāttaṃ bruvanti gatāyuṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्तूष्णमिव गृह्णाति शीतमुष्णं च शीतवत् संजातशीतपिडको यश्च दाहेन पीड्यते

yastūṣṇamiva gṛhṇāti śītamuṣṇaṃ ca śītavat saṃjātaśītapiḍako yaśca dāhena pīḍyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उष्णगात्रोऽतिमात्रं च यः शीतेन प्रवेपते प्रहारान्नाभिजानाति योऽङ्गच्छेदमथापि वा

uṣṇagātro'timātraṃ ca yaḥ śītena pravepate prahārānnābhijānāti yo'ṅgacchedamathāpi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पांशुनेवावकीर्णानि यश्च गात्राणि मन्यते वर्णान्यता वा राज्यो वा यस्य गात्रे भवन्ति हि

pāṃśunevāvakīrṇāni yaśca gātrāṇi manyate varṇānyatā vā rājyo vā yasya gātre bhavanti hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नातानुलिप्तं यं चापि भजन्ते नीलमक्षिकाः सुगन्धिर्वाऽति योऽकस्मात्तं ब्रुवन्ति गतायुषम्

snātānuliptaṃ yaṃ cāpi bhajante nīlamakṣikāḥ sugandhirvā'ti yo'kasmāttaṃ bruvanti gatāyuṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपरीतेन गृह्णाति रसान् यश्चोपयोजितान् उपयुक्ताः क्रमाद्यस्य रसा दोषाभिवृद्धये

viparītena gṛhṇāti rasān yaścopayojitān upayuktāḥ kramādyasya rasā doṣābhivṛddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य दोषाग्निसाम्यं च कुर्युर्मिथ्योपयोजिताः यो वा रसान्न संवेत्ति गतासुं तं प्रचक्षते

yasya doṣāgnisāmyaṃ ca kuryurmithyopayojitāḥ yo vā rasānna saṃvetti gatāsuṃ taṃ pracakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुगन्धं वेत्ति दुर्गन्धं दुर्गन्धस्य सुगन्धिताम् गृह्णीते वाऽन्यथा गन्धं शान्ते दीपे च नीरुजः

sugandhaṃ vetti durgandhaṃ durgandhasya sugandhitām gṛhṇīte vā'nyathā gandhaṃ śānte dīpe ca nīrujaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो वा गन्धं न जानाति गतासुं तं विनिर्दिशेत् द्वन्द्वान्युष्णहिमादीनि कालावस्था दिशस्तथा

yo vā gandhaṃ na jānāti gatāsuṃ taṃ vinirdiśet dvandvānyuṣṇahimādīni kālāvasthā diśastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपरीतेन गृह्णाति भावानन्यांश्च यो नरः दिवा ज्योतींषि यश्चापि ज्वलितानीव पश्यति

viparītena gṛhṇāti bhāvānanyāṃśca yo naraḥ divā jyotīṃṣi yaścāpi jvalitānīva paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रात्रौ सूर्यं ज्वलन्तं वा दिवा वा चन्द्र वर्चसम् अमेघोपप्लवे यश्च शक्रचापतडिद्गुणान्

rātrau sūryaṃ jvalantaṃ vā divā vā candra varcasam ameghopaplave yaśca śakracāpataḍidguṇān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तडित्त्वतोऽसितान् यो वा निर्मले गगने घनान् विमानयानप्रासादैर्यश्च संकुलमम्बरम्

taḍittvato'sitān yo vā nirmale gagane ghanān vimānayānaprāsādairyaśca saṃkulamambaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यश्चानिलं मूर्तिमन्तमन्तरिक्षं च पश्यति धूमनीहारवासोभिरावृतामिव मेदिनीम्

yaścānilaṃ mūrtimantamantarikṣaṃ ca paśyati dhūmanīhāravāsobhirāvṛtāmiva medinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रदीप्तमिव लोकं च यो वा प्लुतमिवाम्भसा भूमिमष्टापदाकारां लेखाभिर्यश्च पश्यति

pradīptamiva lokaṃ ca yo vā plutamivāmbhasā bhūmimaṣṭāpadākārāṃ lekhābhiryaśca paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न पश्यति सनक्षत्रां यश्च देवीमरुन्धतीम् ध्रुवमाकाशगङ्गां वा तं वदन्ति गतायुषम्

na paśyati sanakṣatrāṃ yaśca devīmarundhatīm dhruvamākāśagaṅgāṃ vā taṃ vadanti gatāyuṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्योत्स्नादर्शोष्णतोयेषु छायां यश्च न पश्यति पश्यत्येकाङ्गहीनां वा विकृतां वाऽन्यसत्त्वजाम्

jyotsnādarśoṣṇatoyeṣu chāyāṃ yaśca na paśyati paśyatyekāṅgahīnāṃ vā vikṛtāṃ vā'nyasattvajām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वकाकङ्कगृध्राणां प्रेतानां यक्षरक्षसाम् पिशाचोरगनागानां भूतानां विकृतामपि

śvakākaṅkagṛdhrāṇāṃ pretānāṃ yakṣarakṣasām piśācoraganāgānāṃ bhūtānāṃ vikṛtāmapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो वा मयूरकण्ठाभं विधूमं वह्निमीक्षते आतुरस्य भवेन्मृत्युः स्वस्थो व्याधिमवाप्नुयात्

yo vā mayūrakaṇṭhābhaṃ vidhūmaṃ vahnimīkṣate āturasya bhavenmṛtyuḥ svastho vyādhimavāpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने पञ्चेन्द्रि यार्थविप्रतिपत्तिर्नाम त्रिंशोऽध्यायः

iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne pañcendri yārthavipratipattirnāma triṃśo'dhyāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.