Suśruta-saṃhitā 1.31

अथातश्छायाविप्रतिपत्तिमध्यायं व्याख्यास्यामः

athātaśchāyāvipratipattimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्यावा लोहितिका नीला पीतिका वाऽपि मानवम् अभिद्र वन्ति यं छायाः स परासुरसंशयम्

śyāvā lohitikā nīlā pītikā vā'pi mānavam abhidra vanti yaṃ chāyāḥ sa parāsurasaṃśayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ह्रीरपक्रमते यस्य प्रभास्मृतिधृतिश्रियः अकस्माद्यं भजन्ते वा स गतासुरसंशयम्

hrīrapakramate yasya prabhāsmṛtidhṛtiśriyaḥ akasmādyaṃ bhajante vā sa gatāsurasaṃśayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्याधरौष्ठः पतितः क्षिप्तश्चोर्ध्वं तथोत्तरः उभौ वा जाम्बवाभासौ दुर्लभं तस्य जीवितम्

yasyādharauṣṭhaḥ patitaḥ kṣiptaścordhvaṃ tathottaraḥ ubhau vā jāmbavābhāsau durlabhaṃ tasya jīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरक्ता दशना यस्य श्यावा वा स्युः पतन्ति वा खञ्जनप्रतिमा वाऽपि तं गतायुषमादिशेत्

āraktā daśanā yasya śyāvā vā syuḥ patanti vā khañjanapratimā vā'pi taṃ gatāyuṣamādiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णा स्तब्धाऽवलिप्ता वा जिह्वा शूना च यस्य वै कर्कशा वा भवेद्यस्य सोऽचिराद्विजहात्यसून्

kṛṣṇā stabdhā'valiptā vā jihvā śūnā ca yasya vai karkaśā vā bhavedyasya so'cirādvijahātyasūn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुटिला स्फुटिता वाऽपि शुष्का वा यस्य नासिका अवस्फूर्जति मग्ना वा न स जीवति मानवः

kuṭilā sphuṭitā vā'pi śuṣkā vā yasya nāsikā avasphūrjati magnā vā na sa jīvati mānavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संक्षिप्ते विषमे स्तब्धे रक्ते स्रस्ते च लोचने स्यातां वा प्रस्रुते यस्य स गतायुर्नरो ध्रुवम्

saṃkṣipte viṣame stabdhe rakte sraste ca locane syātāṃ vā prasrute yasya sa gatāyurnaro dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केशाः सीमन्तिनो यस्य संक्षिप्ते विनते भ्रुवौ लुण्डन्ति चाक्षिपक्ष्माणि सोऽचिराद्याति मृत्यवे

keśāḥ sīmantino yasya saṃkṣipte vinate bhruvau luṇḍanti cākṣipakṣmāṇi so'cirādyāti mṛtyave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाहरत्यन्नमास्यस्थं न धारयति यः शिरः एकाग्रदृष्टिर्मूढात्मा सद्यः प्राणान् जहाति सः

nāharatyannamāsyasthaṃ na dhārayati yaḥ śiraḥ ekāgradṛṣṭirmūḍhātmā sadyaḥ prāṇān jahāti saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलवान् दुर्बलो वाऽपि संमोहं योऽधिगच्छति उत्थाप्यमानो बहुशस्तं पक्वं भिषगादिशेत्

balavān durbalo vā'pi saṃmohaṃ yo'dhigacchati utthāpyamāno bahuśastaṃ pakvaṃ bhiṣagādiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तानः सर्वदा शेते पादौ विकुरुते च यः विप्रसारणशीलो वा न स जीवति मानवः

uttānaḥ sarvadā śete pādau vikurute ca yaḥ viprasāraṇaśīlo vā na sa jīvati mānavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतपादकरोच्छ्वासश्छिन्नोच्छ्वासश्च यो भवेत् काकोच्छ्वासश्च यो मर्त्यस्तं धीरः परिवर्जयेत्

śītapādakarocchvāsaśchinnocchvāsaśca yo bhavet kākocchvāsaśca yo martyastaṃ dhīraḥ parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निद्रा न छिद्यते यस्य यो वा जागर्ति सर्वदा मुह्येद्वा वक्तुकामश्च प्रत्याख्येयः स जानता

nidrā na chidyate yasya yo vā jāgarti sarvadā muhyedvā vaktukāmaśca pratyākhyeyaḥ sa jānatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरौष्ठं च यो लिह्यादुत्कारांश्च करोति यः प्रेतैर्वा भाषते सार्धं प्रेतरूपं तमादिशेत्

uttarauṣṭhaṃ ca yo lihyādutkārāṃśca karoti yaḥ pretairvā bhāṣate sārdhaṃ pretarūpaṃ tamādiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खेभ्यः सरोमकूपेभ्यो यस्य रक्तं प्रवर्तते पुरुषस्याविषार्तस्य सद्यो जह्यात् स जीवितम्

khebhyaḥ saromakūpebhyo yasya raktaṃ pravartate puruṣasyāviṣārtasya sadyo jahyāt sa jīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाताष्ठीला तु हृदये यस्योर्ध्वमनुयायिनी रुजान्नविद्वेषकरी स परासुरसंशयम्

vātāṣṭhīlā tu hṛdaye yasyordhvamanuyāyinī rujānnavidveṣakarī sa parāsurasaṃśayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्योपद्र वकृतः शोफः पादसमुत्थितः पुरुषं हन्ति नारीं तु मुखजो गुह्यजो द्वयम्

ananyopadra vakṛtaḥ śophaḥ pādasamutthitaḥ puruṣaṃ hanti nārīṃ tu mukhajo guhyajo dvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिसारो ज्वरो हिक्का छर्दिः शूनाण्डमेढ्रता श्वासिनः कासिनो वाऽपि यस्य तं क्षीणमादिशेत्

atisāro jvaro hikkā chardiḥ śūnāṇḍameḍhratā śvāsinaḥ kāsino vā'pi yasya taṃ kṣīṇamādiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेदो दाहश्च बलवान् हिक्का श्वासश्च मानवम् बलवन्तमपि प्राणैर्वियुञ्जन्ति न संशयः

svedo dāhaśca balavān hikkā śvāsaśca mānavam balavantamapi prāṇairviyuñjanti na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्यावा जिह्वा भवेद्यस्य सव्यं चाक्षि निमज्जति मुखं च जायते पूति यस्य तं परिवर्जयेत्

śyāvā jihvā bhavedyasya savyaṃ cākṣi nimajjati mukhaṃ ca jāyate pūti yasya taṃ parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वक्त्रमापूर्यतेऽश्रूणां स्विद्यतश्चरणावुभौ चक्षुश्चाकुलतां याति यमराष्ट्रं गमिष्यतः

vaktramāpūryate'śrūṇāṃ svidyataścaraṇāvubhau cakṣuścākulatāṃ yāti yamarāṣṭraṃ gamiṣyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिमात्रं लघूनि स्युर्गात्राणि गुरुकाणि वा यस्याकस्मात् स विज्ञेयो गन्ता वैवस्वतालयम्

atimātraṃ laghūni syurgātrāṇi gurukāṇi vā yasyākasmāt sa vijñeyo gantā vaivasvatālayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पङ्कमत्स्यवसातैलघृतगन्धांश्च ये नराः मृष्टगन्धांश्च ये वान्ति गन्तारस्ते यमालयम्

paṅkamatsyavasātailaghṛtagandhāṃśca ye narāḥ mṛṣṭagandhāṃśca ye vānti gantāraste yamālayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यूका ललाटमायान्ति बलि नाश्नन्ति वायसाः येषां चापि रतिर्नास्ति यातारस्ते यमालयम्

yūkā lalāṭamāyānti bali nāśnanti vāyasāḥ yeṣāṃ cāpi ratirnāsti yātāraste yamālayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्वरातिसारशोफाः स्युर्यस्यान्योन्यावसादिनः प्रक्षीणबलमांसस्य नासौ शक्यश्चिकित्सितम्

jvarātisāraśophāḥ syuryasyānyonyāvasādinaḥ prakṣīṇabalamāṃsasya nāsau śakyaścikitsitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीणस्य यस्य क्षुत्तृष्णे हृद्यैर्मिष्टैर्हितैस्तथा न शाम्यतोऽन्नपानैश्च तस्य मृत्युरुपस्थितः

kṣīṇasya yasya kṣuttṛṣṇe hṛdyairmiṣṭairhitaistathā na śāmyato'nnapānaiśca tasya mṛtyurupasthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवाहिका शिरःशूलं कोष्ठशूलं च दारुणम् पिपासा बलहानिश्च तस्य मृत्युरुपस्थितः

pravāhikā śiraḥśūlaṃ koṣṭhaśūlaṃ ca dāruṇam pipāsā balahāniśca tasya mṛtyurupasthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषमेणोपचारेण कर्मभिश्च पुराकृतैः अनित्यत्वाच्च जन्तूनां जीवितं निधनं व्रजेत्

viṣameṇopacāreṇa karmabhiśca purākṛtaiḥ anityatvācca jantūnāṃ jīvitaṃ nidhanaṃ vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रेता भूताः पिशाचाश्च रक्षांसि विविधानि च मरणाभिमुखं नित्यमुपसर्पन्ति मानवम्

pretā bhūtāḥ piśācāśca rakṣāṃsi vividhāni ca maraṇābhimukhaṃ nityamupasarpanti mānavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानि भेषजवीर्याणि प्रतिघ्नन्ति जिघांसया तस्मान्मोघाः क्रियाः सर्वा भवन्त्येव गतायुषाम्

tāni bheṣajavīryāṇi pratighnanti jighāṃsayā tasmānmoghāḥ kriyāḥ sarvā bhavantyeva gatāyuṣām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.