Suśruta-saṃhitā 1.32

अथातः स्वभावविप्रतिपत्तिमध्यायं व्याख्यास्यामः

athātaḥ svabhāvavipratipattimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वभावसिद्धानां शरीरैकदेशानामन्यभावित्वं मरणाय तद्यथाशुक्लानां कृ-ष्णत्वं कृष्णानां शुक्लता रक्तानामन्यवर्णत्वं स्थिराणां मृदुत्वं मृदूनां स्थिरता चलानामचलत्वम् अचलानां चलता पृथूनां संक्षिप्तत्वं संक्षिप्तानां पृथुता दीर्घाणां ह्रस्वत्वं ह्रस्वानां दीर्घता अपतनधर्मिणां पतनधर्मित्वं पतनधर्मि-णामपतनधर्मित्वमकस्मात् शैत्यौष्ण्यस्नैग्ध्यरौक्ष्यप्रस्तम्भवैवर्ण्यावसादनं चाङ्गानाम्

svabhāvasiddhānāṃ śarīraikadeśānāmanyabhāvitvaṃ maraṇāya tadyathāśuklānāṃ kṛ-ṣṇatvaṃ kṛṣṇānāṃ śuklatā raktānāmanyavarṇatvaṃ sthirāṇāṃ mṛdutvaṃ mṛdūnāṃ sthiratā calānāmacalatvam acalānāṃ calatā pṛthūnāṃ saṃkṣiptatvaṃ saṃkṣiptānāṃ pṛthutā dīrghāṇāṃ hrasvatvaṃ hrasvānāṃ dīrghatā apatanadharmiṇāṃ patanadharmitvaṃ patanadharmi-ṇāmapatanadharmitvamakasmāt śaityauṣṇyasnaigdhyaraukṣyaprastambhavaivarṇyāvasādanaṃ cāṅgānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेभ्यः स्थानेभ्यः शरीरैकदेशानामवस्रस्तोत्क्षिप्तभ्रान्तावक्षिप्त पतितविमुत्त-क्त्!निर्गतान्तर्गतगुरुलघुत्वानि प्रवालवर्णव्यङ्गप्रादुर्भावो वाऽप्यकस्मात्सिराणां च दर्शनं ललाटे नासावंशे वा पिडकोत्पत्तिः ललाटे वा प्रभातकाले स्वेदः नेत्ररोगाद्विना वाऽश्रुप्रवृत्तिः गोमयचूर्णप्रकाशस्य वा रजसो दर्शनमुत्तमाङ्गे निलयनं वा कपोतकङ्ककाकप्रभृतीनां मूत्रपुरीषवृद्धिरभुञ्जानानां तत्प्रणाशो वा भुञ्जानानां स्तनमूलहृदयोरःसु च शूलोत्पत्तयः मध्ये शूनत्वमन्तेषु परि-म्लायित्वं विपर्ययो वा तथाऽधाङ्गे श्वयथुः शोषोऽङ्गपक्षयोर्वा नष्टहीनविक-लविकृतस्वरता वा विवर्णपुष्पप्रादुर्भावो वा दन्तमुखनखशरीरेषु यस्य वा-ऽप्सु कफपुरीषरेतांसि निमज्जन्ति यस्य वा दृष्टिमण्डले भिन्नविकृतानि रू-पाण्यालोक्यन्ते स्नेहाभ्यक्तकेशाङ्ग इव यो भाति यश्च दुर्बलो भक्तद्वेषातिसा-राभ्यां पीड्यते कासमानश्च तृष्णाभिभूतः क्षीणश्छर्दिभक्तद्वेषयुक्तः सफेन पूयरुधिरोद्वामी हतस्वरः शूलाभिपन्नश्च मनुष्यः शूनकरचरणवदनः क्षीणो-ऽन्नद्वेषी स्रस्तपिण्डिकांसपाणिपादो ज्वरकासाभिभूतः यस्तु पूर्वाह्णे भुक्तमप-राह्णे छर्दयत्यविदग्धमतिसार्यते वा स श्वासान्म्रियते बस्तवद्विलपन् यश्च भू-मौ पतति स्रस्तमुष्कः स्तब्धमेढ्रो भग्नग्रीवः प्रनष्टमेहनश्च मनुष्यः प्राग्वि-शुष्यमाणहृदय आर्द्र शरीरः यश्च लोष्टं लोष्टेनाभिहन्ति काष्ठं काष्ठेन तृणानि वा छिनत्ति अधरोष्ठं दशति उत्तरोष्ठं वा लेढि आलुञ्चति वा कर्णौ केशांश्च देवद्विजगुरुसुहृद्वैद्यांश्च द्वेष्टि यस्य वक्रानुवक्रगा ग्रहा गर्हितस्थानगताः पी-डयन्ति जन्मर्क्षं वा यस्योल्का शनिभ्यामभिहन्यते होरा वागृहदारशयनासनयानवाहनमणिरत्नोपकरणगर्हितलक्षणनिमित्तप्रादुर्भावो वेति

svebhyaḥ sthānebhyaḥ śarīraikadeśānāmavasrastotkṣiptabhrāntāvakṣipta patitavimutta-kt!nirgatāntargatagurulaghutvāni pravālavarṇavyaṅgaprādurbhāvo vā'pyakasmātsirāṇāṃ ca darśanaṃ lalāṭe nāsāvaṃśe vā piḍakotpattiḥ lalāṭe vā prabhātakāle svedaḥ netrarogādvinā vā'śrupravṛttiḥ gomayacūrṇaprakāśasya vā rajaso darśanamuttamāṅge nilayanaṃ vā kapotakaṅkakākaprabhṛtīnāṃ mūtrapurīṣavṛddhirabhuñjānānāṃ tatpraṇāśo vā bhuñjānānāṃ stanamūlahṛdayoraḥsu ca śūlotpattayaḥ madhye śūnatvamanteṣu pari-mlāyitvaṃ viparyayo vā tathā'dhāṅge śvayathuḥ śoṣo'ṅgapakṣayorvā naṣṭahīnavika-lavikṛtasvaratā vā vivarṇapuṣpaprādurbhāvo vā dantamukhanakhaśarīreṣu yasya vā-'psu kaphapurīṣaretāṃsi nimajjanti yasya vā dṛṣṭimaṇḍale bhinnavikṛtāni rū-pāṇyālokyante snehābhyaktakeśāṅga iva yo bhāti yaśca durbalo bhaktadveṣātisā-rābhyāṃ pīḍyate kāsamānaśca tṛṣṇābhibhūtaḥ kṣīṇaśchardibhaktadveṣayuktaḥ saphena pūyarudhirodvāmī hatasvaraḥ śūlābhipannaśca manuṣyaḥ śūnakaracaraṇavadanaḥ kṣīṇo-'nnadveṣī srastapiṇḍikāṃsapāṇipādo jvarakāsābhibhūtaḥ yastu pūrvāhṇe bhuktamapa-rāhṇe chardayatyavidagdhamatisāryate vā sa śvāsānmriyate bastavadvilapan yaśca bhū-mau patati srastamuṣkaḥ stabdhameḍhro bhagnagrīvaḥ pranaṣṭamehanaśca manuṣyaḥ prāgvi-śuṣyamāṇahṛdaya ārdra śarīraḥ yaśca loṣṭaṃ loṣṭenābhihanti kāṣṭhaṃ kāṣṭhena tṛṇāni vā chinatti adharoṣṭhaṃ daśati uttaroṣṭhaṃ vā leḍhi āluñcati vā karṇau keśāṃśca devadvijagurusuhṛdvaidyāṃśca dveṣṭi yasya vakrānuvakragā grahā garhitasthānagatāḥ pī-ḍayanti janmarkṣaṃ vā yasyolkā śanibhyāmabhihanyate horā vāgṛhadāraśayanāsanayānavāhanamaṇiratnopakaraṇagarhitalakṣaṇanimittaprādurbhāvo veti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवन्ति चात्र चिकित्स्यमानः सम्यक् च विकारो योऽभिवर्धते प्रक्षीणबलमांसस्य लक्षणं तद्गतायुषः

bhavanti cātra cikitsyamānaḥ samyak ca vikāro yo'bhivardhate prakṣīṇabalamāṃsasya lakṣaṇaṃ tadgatāyuṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवर्तते महाव्याधिः सहसा यस्य देहिनः न चाहारफलं यस्य दृश्यते स विनश्यति

nivartate mahāvyādhiḥ sahasā yasya dehinaḥ na cāhāraphalaṃ yasya dṛśyate sa vinaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतान्यरिष्टरूपाणि सम्यग् बुध्येत यो भिषक् साध्यासाध्यपरीक्षायां स राज्ञः संमतो भवेत्

etānyariṣṭarūpāṇi samyag budhyeta yo bhiṣak sādhyāsādhyaparīkṣāyāṃ sa rājñaḥ saṃmato bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने स्वभावविप्रतिपत्तिर्नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः

iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne svabhāvavipratipattirnāma dvātriṃśo'dhyāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.