Suśruta-saṃhitā 1.34

अथातो युक्तसेनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः

athāto yuktasenīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृपतेर्युक्तसेनस्य परानभिजिगीषतः भिषजा रक्षणं कार्यं यथा तदुपदेक्ष्यते

nṛpateryuktasenasya parānabhijigīṣataḥ bhiṣajā rakṣaṇaṃ kāryaṃ yathā tadupadekṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विजिगीषुः सहामात्यैर्यात्रायुक्तः प्रयत्नतः रक्षितव्यो विशेषेण विषादेव नराधिपः

vijigīṣuḥ sahāmātyairyātrāyuktaḥ prayatnataḥ rakṣitavyo viśeṣeṇa viṣādeva narādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पन्थानमुदकं छायां भक्तं यवसमिन्धनम् दूषयन्त्यरयस्तच्च जानीयाच्छोधयेत्तथा

panthānamudakaṃ chāyāṃ bhaktaṃ yavasamindhanam dūṣayantyarayastacca jānīyācchodhayettathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य लिङ्गं चिकित्सा च कल्पस्थाने प्रवक्ष्यते एकोत्तरं मृत्युशतमथर्वाणः प्रचक्षते

tasya liṅgaṃ cikitsā ca kalpasthāne pravakṣyate ekottaraṃ mṛtyuśatamatharvāṇaḥ pracakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रैकः कालसंयुक्तः शेषा आगन्तवः स्मृताः दोषागन्तुजमृत्युभ्यो रसमन्त्रविशारदौ

tatraikaḥ kālasaṃyuktaḥ śeṣā āgantavaḥ smṛtāḥ doṣāgantujamṛtyubhyo rasamantraviśāradau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्षेतां नृपतिं नित्यं यत्तौ वैद्यपुरोहितौ ब्रह्मा वेदाङ्गमष्टाङ्गमायुर्वेदमभाषत

rakṣetāṃ nṛpatiṃ nityaṃ yattau vaidyapurohitau brahmā vedāṅgamaṣṭāṅgamāyurvedamabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरोहितमते तस्माद्वर्तेत भिषगात्मवान् संकरः सर्ववर्णानां प्रणाशो धर्मकर्मणाम् प्रजानामपि चोच्छित्तिर्नृपव्यसनहेतुतः

purohitamate tasmādvarteta bhiṣagātmavān saṃkaraḥ sarvavarṇānāṃ praṇāśo dharmakarmaṇām prajānāmapi cocchittirnṛpavyasanahetutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरुषाणां नृपाणां च केवलं तुल्यमूर्तिता

puruṣāṇāṃ nṛpāṇāṃ ca kevalaṃ tulyamūrtitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आज्ञा त्यागः क्षमा धैर्यं विक्रमश्चाप्यमानुषः तस्माद्देवमिवाभीक्ष्णं वाङ्मनःकर्मभिः शुभैः

ājñā tyāgaḥ kṣamā dhairyaṃ vikramaścāpyamānuṣaḥ tasmāddevamivābhīkṣṇaṃ vāṅmanaḥkarmabhiḥ śubhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिन्तयेन्नृपतिं वैद्यः श्रेयांसीच्छन् विचक्षणः स्कन्धावारे च महति राजगेहादनन्तरम्

cintayennṛpatiṃ vaidyaḥ śreyāṃsīcchan vicakṣaṇaḥ skandhāvāre ca mahati rājagehādanantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवेत्सन्निहितो वैद्यः सर्वोपकरणान्वितः तत्रस्थमेनं ध्वजवद्यशःख्यातिसमुच्छ्रितम्

bhavetsannihito vaidyaḥ sarvopakaraṇānvitaḥ tatrasthamenaṃ dhvajavadyaśaḥkhyātisamucchritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपसर्पन्त्यमोहेन विषशाल्यामयार्दिताः स्वतन्त्रकुशलोऽन्येषु शास्त्रार्थेष्वबहिष्कृतः

upasarpantyamohena viṣaśālyāmayārditāḥ svatantrakuśalo'nyeṣu śāstrārtheṣvabahiṣkṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैद्यो ध्वज इवाभाति नृपतद्विद्यपूजितः वैद्यो व्याध्युपसृष्टश्च भेषजं परिचारकः

vaidyo dhvaja ivābhāti nṛpatadvidyapūjitaḥ vaidyo vyādhyupasṛṣṭaśca bheṣajaṃ paricārakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते पादाश्चिकित्सायाः कर्मसाधनहेतवः गुणवद्भिस्त्रिभिः पादैश्चतुर्थो गुणवान् भिषक्

ete pādāścikitsāyāḥ karmasādhanahetavaḥ guṇavadbhistribhiḥ pādaiścaturtho guṇavān bhiṣak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याधिमल्पेन कालेन महान्तमपि साधयेत् वैद्यहीनास्त्रयः पादा गुणवन्तोऽप्यपार्थकाः

vyādhimalpena kālena mahāntamapi sādhayet vaidyahīnāstrayaḥ pādā guṇavanto'pyapārthakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्गातृहोतृब्रह्माणो यथाऽध्वर्युं विनाऽध्वरे वैद्यस्तु गुणवानेकस्तारयेदातुरं सदा

udgātṛhotṛbrahmāṇo yathā'dhvaryuṃ vinā'dhvare vaidyastu guṇavānekastārayedāturaṃ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्लवं प्रतितरैर्हीनं कर्णधार इवाम्भसि तत्त्वाधिगतशास्त्रार्थो दृष्टकर्मा स्वयंकृती

plavaṃ pratitarairhīnaṃ karṇadhāra ivāmbhasi tattvādhigataśāstrārtho dṛṣṭakarmā svayaṃkṛtī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लघुहस्तः शुचिः शूरः सज्जोपस्करभेषजः प्रत्युत्पन्नमतिर्धीमान् व्यवसायी विशारदः

laghuhastaḥ śuciḥ śūraḥ sajjopaskarabheṣajaḥ pratyutpannamatirdhīmān vyavasāyī viśāradaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यधर्मपरो यश्च स भिषक् पाद उच्यते आयुष्मान् सत्त्ववान् साध्यो द्र व्यवानात्मवानपि

satyadharmaparo yaśca sa bhiṣak pāda ucyate āyuṣmān sattvavān sādhyo dra vyavānātmavānapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आस्तिको वैद्यवाक्यस्थो व्याधितः पाद उच्यते प्रशस्तदेशसंभूतं प्रशस्तेऽहनि चोद्धृतम्

āstiko vaidyavākyastho vyādhitaḥ pāda ucyate praśastadeśasaṃbhūtaṃ praśaste'hani coddhṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युक्तमात्रं मनस्कान्तं गन्धवर्णरसान्वितम् दोषध्नमग्लानिकरमविकारि विपर्यये समीक्ष्य दत्तं काले च भेषजं पाद उच्यते

yuktamātraṃ manaskāntaṃ gandhavarṇarasānvitam doṣadhnamaglānikaramavikāri viparyaye samīkṣya dattaṃ kāle ca bheṣajaṃ pāda ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धोऽजुगुप्सुर्बलवान् युक्तो व्याधितरक्षणे वैद्यवाक्यकृदश्रान्तः पादः परिचरः स्मृतः

snigdho'jugupsurbalavān yukto vyādhitarakṣaṇe vaidyavākyakṛdaśrāntaḥ pādaḥ paricaraḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने युक्तसेनीयो नाम चतुस्त्रिंशत्तमोऽध्यायः

iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne yuktasenīyo nāma catustriṃśattamo'dhyāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.