Suśruta-saṃhitā 1.36

अथातो भूमिप्रविभागीयमध्यायं व्याख्यास्यामः

athāto bhūmipravibhāgīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वभ्रशर्कराश्मविषमवल्मीकश्मशानाघातनदेवतायतनसिकताभिरनुपहतामनूषरामभङ्गुरामदूरोदकां स्निग्धां प्ररोहवतीं मृद्वीं स्थिरा समां कृष्णां गौरीं लोहितां वा भूमिमौषधग्रहणाय परीक्षेत तस्यां जातमपि कृमिविषशस्त्रात-पपवनदहनतोयसंबाधमार्गैरनुपहतमेकरसं पुष्टं पृथ्ववगाढमूलमुदीच्यां चौषधमाददीतेत्येष भूमिपरीक्षाविशेषः सामान्यः

śvabhraśarkarāśmaviṣamavalmīkaśmaśānāghātanadevatāyatanasikatābhiranupahatāmanūṣarāmabhaṅgurāmadūrodakāṃ snigdhāṃ prarohavatīṃ mṛdvīṃ sthirā samāṃ kṛṣṇāṃ gaurīṃ lohitāṃ vā bhūmimauṣadhagrahaṇāya parīkṣeta tasyāṃ jātamapi kṛmiviṣaśastrāta-papavanadahanatoyasaṃbādhamārgairanupahatamekarasaṃ puṣṭaṃ pṛthvavagāḍhamūlamudīcyāṃ cauṣadhamādadītetyeṣa bhūmiparīkṣāviśeṣaḥ sāmānyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशेषतस्तु तत्र अश्मवती स्थिरा गुर्वी श्यामा कृष्णा वा स्थूलवृक्षशस्य-प्राया स्वगुणभूयिष्ठा स्निग्धा शीतलाऽसन्नोदका स्निग्शस्यतृणकोमलवृक्ष-प्राय शुक्लाऽम्बुगुणभूयिष्ठा नानावर्णा लघ्वश्मवति प्रविरलाल्पपाण्डुवृक्ष-प्ररोहाऽग्निगुणभूयिष्ठा रूक्षा भस्मरासभवर्णा तनुवृक्षाल्परस कोटरवृक्षप्राया-ऽनिलगुणभूयिष्ठा मृद्वी समा श्वभ्रवत्यव्यक्तरसजला सर्वतोऽसारवृक्षा महापर्वतवृक्षप्राया श्यामा चाकाशगुणभूयिष्ठा

viśeṣatastu tatra aśmavatī sthirā gurvī śyāmā kṛṣṇā vā sthūlavṛkṣaśasya-prāyā svaguṇabhūyiṣṭhā snigdhā śītalā'sannodakā snigśasyatṛṇakomalavṛkṣa-prāya śuklā'mbuguṇabhūyiṣṭhā nānāvarṇā laghvaśmavati praviralālpapāṇḍuvṛkṣa-prarohā'gniguṇabhūyiṣṭhā rūkṣā bhasmarāsabhavarṇā tanuvṛkṣālparasa koṭaravṛkṣaprāyā-'nilaguṇabhūyiṣṭhā mṛdvī samā śvabhravatyavyaktarasajalā sarvato'sāravṛkṣā mahāparvatavṛkṣaprāyā śyāmā cākāśaguṇabhūyiṣṭhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र केचिदाहुराचार्याःप्रावृड्वर्षाशरद्धेमन्तवसन्तग्रीष्मेषु यथासंख्यं मूल-पत्रत्वक्क्षीरसारफलान्याददीतेति तत्तु न सम्यक् सौम्याग्नेयत्वाज्जगतः सौम्यान्यौषधानि सौम्येष्वृतुष्वाददीत आग्नेयान्याग्नेयेषु एवमव्यापय्ननगुणा-नि भवन्ति सौम्यान्यौषधानि सौम्येष्वृतुषुगृहीतानि सोमगुणभूयिष्ठायां भूमौ जातान्यतिमधुरस्निग्ध शीतानि जायन्ते एतेन शेषं व्याख्यातम्

atra kecidāhurācāryāḥprāvṛḍvarṣāśaraddhemantavasantagrīṣmeṣu yathāsaṃkhyaṃ mūla-patratvakkṣīrasāraphalānyādadīteti tattu na samyak saumyāgneyatvājjagataḥ saumyānyauṣadhāni saumyeṣvṛtuṣvādadīta āgneyānyāgneyeṣu evamavyāpaynanaguṇā-ni bhavanti saumyānyauṣadhāni saumyeṣvṛtuṣugṛhītāni somaguṇabhūyiṣṭhāyāṃ bhūmau jātānyatimadhurasnigdha śītāni jāyante etena śeṣaṃ vyākhyātam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र पृथिव्यम्बुगुणभूयिष्ठायां भूमौ जातानि विरेचनद्र व्याण्याददीत अग्न्या काशमारुतगुणभूयिष्ठायां वमनद्र व्याणि उभयगुणभूयिष्ठायामुभयतोभागानि आकाशगुणभूयिष्ठायां संशमनानि एवं बलवत्तराणि भवन्ति

tatra pṛthivyambuguṇabhūyiṣṭhāyāṃ bhūmau jātāni virecanadra vyāṇyādadīta agnyā kāśamārutaguṇabhūyiṣṭhāyāṃ vamanadra vyāṇi ubhayaguṇabhūyiṣṭhāyāmubhayatobhāgāni ākāśaguṇabhūyiṣṭhāyāṃ saṃśamanāni evaṃ balavattarāṇi bhavanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वाण्येव चाभिनवानि अन्यत्र मधुघृतगुडपिप्पलीविडङ्गेभ्यः

sarvāṇyeva cābhinavāni anyatra madhughṛtaguḍapippalīviḍaṅgebhyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विडङ्गं पिप्पली क्षौद्रं सर्पिश्चाप्यनवं हितम् शेषमन्यत्वभिनवं गृह्णीयाद्दोषवर्जितम्

viḍaṅgaṃ pippalī kṣaudraṃ sarpiścāpyanavaṃ hitam śeṣamanyatvabhinavaṃ gṛhṇīyāddoṣavarjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वाण्येव सक्षीराणि वीर्यवन्ति तेषामसंपत्तावति क्रान्तसंवत्सराण्याददीतेति

sarvāṇyeva sakṣīrāṇi vīryavanti teṣāmasaṃpattāvati krāntasaṃvatsarāṇyādadīteti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवन्ति चात्र गोपालास्तापसा व्याधा ये चान्ये वनचारिणः मूलाहाराश्च ये तेभ्यो भेषजव्यक्तिरिष्यते

bhavanti cātra gopālāstāpasā vyādhā ye cānye vanacāriṇaḥ mūlāhārāśca ye tebhyo bheṣajavyaktiriṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वावयवसाध्येषु पलाशलवणादिषु व्यवस्थितो न कालोऽस्ति तत्र सर्वो विधीयते

sarvāvayavasādhyeṣu palāśalavaṇādiṣu vyavasthito na kālo'sti tatra sarvo vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धवर्णरसोपेता षडिवधा भूमिरिष्यते तस्माद्भूमिस्वभावेन बीजिनः षड्रसायुताः

gandhavarṇarasopetā ṣaḍivadhā bhūmiriṣyate tasmādbhūmisvabhāvena bījinaḥ ṣaḍrasāyutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अव्यक्तः किल तोयस्य रसो निश्चयनिश्चितः रसः स एव चाव्यक्तो व्यक्तो भूमिरसाद्भवेत्

avyaktaḥ kila toyasya raso niścayaniścitaḥ rasaḥ sa eva cāvyakto vyakto bhūmirasādbhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वलक्षणसंपन्ना भूमिः साधारणा स्मृता द्र व्याणि यत्र तत्रैव तद्गुणानि विशेषतः

sarvalakṣaṇasaṃpannā bhūmiḥ sādhāraṇā smṛtā dra vyāṇi yatra tatraiva tadguṇāni viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विगन्धेनापरामृष्टमविपन्नं रसादिभिः नवं द्र व्यं पुराणं वा ग्राह्यमेवं विनिर्दिशेत्

vigandhenāparāmṛṣṭamavipannaṃ rasādibhiḥ navaṃ dra vyaṃ purāṇaṃ vā grāhyamevaṃ vinirdiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जङ्गमानां वयःस्थानां रक्तरोमनखादिकम् क्षीरमूत्रपुरीषाणि जीर्णाहारेषु संहरेत्

jaṅgamānāṃ vayaḥsthānāṃ raktaromanakhādikam kṣīramūtrapurīṣāṇi jīrṇāhāreṣu saṃharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्लोतमृद्भाण्डफलकशङ्कुविन्यस्तभेषजम् प्रशस्तायां दिशि शुचौ भेषजागारमिष्यते

plotamṛdbhāṇḍaphalakaśaṅkuvinyastabheṣajam praśastāyāṃ diśi śucau bheṣajāgāramiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने भूमिप्रविभागीयो नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः

iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne bhūmipravibhāgīyo nāma ṣaṭtriṃśo'dhyāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.