Suśruta-saṃhitā 1.39

अथातः संशोधनसंशमनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः

athātaḥ saṃśodhanasaṃśamanīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मदनकुटजजीमूतकेक्ष्वाकुधामार्गवकृतवेधनसर्षपविडङ्गपिप्पलीकरञ्जप्रपु-न्नाडकोविदारकर्बुदारारिष्टाश्वगन्धाविदुलबन्धुजीवकश्वेताशणपुष्पीबिम्बीव-चामृगेर्वारवश्चित्रा चेत्यूर्ध्वभागहराणि तत्र कोविदारपूर्वाणां फलानि को-विदारादीनां मूलानि

madanakuṭajajīmūtakekṣvākudhāmārgavakṛtavedhanasarṣapaviḍaṅgapippalīkarañjaprapu-nnāḍakovidārakarbudārāriṣṭāśvagandhāvidulabandhujīvakaśvetāśaṇapuṣpībimbīva-cāmṛgervāravaścitrā cetyūrdhvabhāgaharāṇi tatra kovidārapūrvāṇāṃ phalāni ko-vidārādīnāṃ mūlāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवृताश्यामादन्तीद्र वन्तीसप्तलाशङ्खिनीविषाणिकागवाक्षीच्छगलान्त्रीस्नु-क्सुवर्णक्षीरीचित्रककिणिहीकुशकाशतिल्वककम्पिल्लकरम्यकपाटलापू-गहरीतक्यामलकबिभीतकनीलिनीचतुरङ्गुलैरण्डपूतीकमहावृक्षसप्तच्छदार्का ज्योतिष्मती चेत्यधोभागहराणि तत्र तिल्वकपूर्वाणां मूलानि इतल्व-कादीनां पाटलान्तानां त्वचः कम्पिल्लकफलरजः पूगादीनामेरण्डान्तानां फलानि पूतीकारग्वधयोः पत्राणि शेषाणां क्षीराणीति

vivṛtāśyāmādantīdra vantīsaptalāśaṅkhinīviṣāṇikāgavākṣīcchagalāntrīsnu-ksuvarṇakṣīrīcitrakakiṇihīkuśakāśatilvakakampillakaramyakapāṭalāpū-gaharītakyāmalakabibhītakanīlinīcaturaṅgulairaṇḍapūtīkamahāvṛkṣasaptacchadārkā jyotiṣmatī cetyadhobhāgaharāṇi tatra tilvakapūrvāṇāṃ mūlāni italva-kādīnāṃ pāṭalāntānāṃ tvacaḥ kampillakaphalarajaḥ pūgādīnāmeraṇḍāntānāṃ phalāni pūtīkāragvadhayoḥ patrāṇi śeṣāṇāṃ kṣīrāṇīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोशातकी सप्तला शङ्खिनी देवदाली कारवेल्लिका चेत्युभयतोभागहराणि एषां स्वरसा इति

kośātakī saptalā śaṅkhinī devadālī kāravellikā cetyubhayatobhāgaharāṇi eṣāṃ svarasā iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिप्पलीविडङ्गापामार्गशिग्रुसिद्धार्थकशिरीषमरिचकरवीर बिम्बीगिरिकर्णि काकिणिहीवचाज्योतिष्मतीकरञ्जा र्कालर्कलशुनातिविषाशृङ्गवेरतालीशत- मालसुरसार्जकेङ्गुदीमेषशृङ्गीमातुलुङ्गीमुरङ्गीपीलुजातीशालतालमधूकला-क्षाहिङ्गुलवणमद्यगोशकृद्र समूत्राणीति शिरोविरेचनानि तत्र करवीरपूर्वा-णां फलानि करवीरादीनामर्कान्तानां मूलानि तालीशपूर्वाणां कन्दाः ताली-शादीनामर्जकान्तानां पत्राणि इङ्गुदीमेषशृङ्ग्योस्त्वचः मातुलुङ्गीमुर ङ्गीपी-लुजातीनां पुष्पाणि शालतालमधूकानां साराः हिङ्गुलाक्षे निर्यासौ लवणानि पार्थिवविशेषाः मद्यान्यासुतसंयोगाः शकृद्र समूत्रे मलाविति

pippalīviḍaṅgāpāmārgaśigrusiddhārthakaśirīṣamaricakaravīra bimbīgirikarṇi kākiṇihīvacājyotiṣmatīkarañjā rkālarkalaśunātiviṣāśṛṅgaveratālīśata- mālasurasārjakeṅgudīmeṣaśṛṅgīmātuluṅgīmuraṅgīpīlujātīśālatālamadhūkalā-kṣāhiṅgulavaṇamadyagośakṛdra samūtrāṇīti śirovirecanāni tatra karavīrapūrvā-ṇāṃ phalāni karavīrādīnāmarkāntānāṃ mūlāni tālīśapūrvāṇāṃ kandāḥ tālī-śādīnāmarjakāntānāṃ patrāṇi iṅgudīmeṣaśṛṅgyostvacaḥ mātuluṅgīmura ṅgīpī-lujātīnāṃ puṣpāṇi śālatālamadhūkānāṃ sārāḥ hiṅgulākṣe niryāsau lavaṇāni pārthivaviśeṣāḥ madyānyāsutasaṃyogāḥ śakṛdra samūtre malāviti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संशमनान्यत ऊर्ध्वं वक्ष्यामःतत्र भद्र दारुकुष्ठहरिद्रा वरुण मेषशृङ्गीबलातिब-लार्तगलकच्छुराशल्लकीकुबेराक्षी वीरतरुसहचराग्निमन्थवत्सादन्येरण्डा-श्मभेदकालर्का र्कशतावरीपुनर्नवावसुकवशिरकाञ्चनकभार्गीकार्पा सीवृ-श्चिकाली पत्तूरबदरयवकोलकुलत्थप्रभृतीनि विदारिगन्धादिश्च द्वे चाद्ये पञ्चमूल्यौ समासेन वातसंशमनो वर्गः

saṃśamanānyata ūrdhvaṃ vakṣyāmaḥtatra bhadra dārukuṣṭhaharidrā varuṇa meṣaśṛṅgībalātiba-lārtagalakacchurāśallakīkuberākṣī vīratarusahacarāgnimanthavatsādanyeraṇḍā-śmabhedakālarkā rkaśatāvarīpunarnavāvasukavaśirakāñcanakabhārgīkārpā sīvṛ-ścikālī pattūrabadarayavakolakulatthaprabhṛtīni vidārigandhādiśca dve cādye pañcamūlyau samāsena vātasaṃśamano vargaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्दनकुचन्दनह्रीबेरोशीरमञ्जिष्ठापयस्याविदारीशतावरीगुन्द्रा शैवलकह्लार कुमुदोत्पलकन्ददिलिई!दूर्वामूर्वाप्रभृतीनि काकोल्यादिः सारिवादिरञ्जनादि-रुत्पलादिर्न्यग्रोधादिस्तृणपञ्चमूलमिति समासेन पित्तसंशमनो वर्गः

candanakucandanahrīberośīramañjiṣṭhāpayasyāvidārīśatāvarīgundrā śaivalakahlāra kumudotpalakandadiliī!dūrvāmūrvāprabhṛtīni kākolyādiḥ sārivādirañjanādi-rutpalādirnyagrodhādistṛṇapañcamūlamiti samāsena pittasaṃśamano vargaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालेयकागुरुतिलपर्णीकुष्ठहरिद्रा शीतशिवशतपुष्पासरलारास्नाप्रकीर्योदकी-र्येङ्गुदीसुमनाकाकादनीलाङ्गलकीहस्तिकर्णमुञ्जातकलामज्जकप्रभृतीनि व-ल्लीकण्टकपञ्चमूल्यौ पिप्पल्यादिर्बृहत्यादिर्मुष्ककादिर्वचादिः सुरसादिरारग्वधादिरिति समासेन श्लेष्मसंशमनो वर्गः

kāleyakāgurutilaparṇīkuṣṭhaharidrā śītaśivaśatapuṣpāsaralārāsnāprakīryodakī-ryeṅgudīsumanākākādanīlāṅgalakīhastikarṇamuñjātakalāmajjakaprabhṛtīni va-llīkaṇṭakapañcamūlyau pippalyādirbṛhatyādirmuṣkakādirvacādiḥ surasādirāragvadhādiriti samāsena śleṣmasaṃśamano vargaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र सर्वाण्येवौषधानि व्याध्यग्निपुरुषबलान्यभिसमीक्ष्य विदध्यात् तत्र व्याधिबलादधिकमौषधमुपयुक्तं तमुपशम्य व्याधिं व्याधिमन्यमावहति अ-ग्निबलादधिकमजीर्णं विष्टभ्य वा पच्यते पुरुषबलादधिकंग्लानिमूर्च्छाम-दानावहति संशमनम् एवं संशोधनमतिपातयति हीनमेभ्यो दत्तमकिंचित्करं भवति तस्मात् सममेव विदध्यात्

tatra sarvāṇyevauṣadhāni vyādhyagnipuruṣabalānyabhisamīkṣya vidadhyāt tatra vyādhibalādadhikamauṣadhamupayuktaṃ tamupaśamya vyādhiṃ vyādhimanyamāvahati a-gnibalādadhikamajīrṇaṃ viṣṭabhya vā pacyate puruṣabalādadhikaṃglānimūrcchāma-dānāvahati saṃśamanam evaṃ saṃśodhanamatipātayati hīnamebhyo dattamakiṃcitkaraṃ bhavati tasmāt samameva vidadhyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवन्ति चात्र रोगे शोधनसाध्ये तु यो भवेद्दोषदुर्बलः तस्मै दद्याद्भिषक् प्राज्ञो दोषप्रच्यावनं मृदु

bhavanti cātra roge śodhanasādhye tu yo bhaveddoṣadurbalaḥ tasmai dadyādbhiṣak prājño doṣapracyāvanaṃ mṛdu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चले दोषे मृदौ कोष्ठे नेक्षेतात्र बलं नृणाम् अव्याधिदुर्बलस्यापि शोधनं हि तदा भवेत्

cale doṣe mṛdau koṣṭhe nekṣetātra balaṃ nṛṇām avyādhidurbalasyāpi śodhanaṃ hi tadā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयं प्रवृत्तदोषस्य मृदुकोष्ठस्य शोधनम् भवेदल्पबलस्यापि प्रयुक्तं व्याधिनाशनम्

svayaṃ pravṛttadoṣasya mṛdukoṣṭhasya śodhanam bhavedalpabalasyāpi prayuktaṃ vyādhināśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याध्यादिषु तु मध्येषु क्वाथस्याञ्जलिरिष्यते बिडालपदकं चूर्णं देयः कल्कोऽक्षसंमितः

vyādhyādiṣu tu madhyeṣu kvāthasyāñjaliriṣyate biḍālapadakaṃ cūrṇaṃ deyaḥ kalko'kṣasaṃmitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने संशोधनसंशमनीयो नामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः

iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne saṃśodhanasaṃśamanīyo nāmaikonacatvāriṃśo'dhyāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.