Suśruta-saṃhitā 1.45

मधूककाश्मर्यपलाशतैलानि मधुरकषायाणि कफपित्तप्रशमनानि

madhūkakāśmaryapalāśatailāni madhurakaṣāyāṇi kaphapittapraśamanāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुवरकभल्लातकतैले उष्णे मधुरकषाये तिक्तानुरसे वातकफकुष्ठमेदोमेहकृमिप्रशमने उभयतोभागदोषहरे च

tuvarakabhallātakataile uṣṇe madhurakaṣāye tiktānurase vātakaphakuṣṭhamedomehakṛmipraśamane ubhayatobhāgadoṣahare ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरलदेवदारुशिंशपागुरुगण्डीरसारस्नेहास्तिक्तकटुकषाया दुष्टव्रणशोधनाः कृमिकफकुष्ठानिलहराश्च

saraladevadāruśiṃśapāgurugaṇḍīrasārasnehāstiktakaṭukaṣāyā duṣṭavraṇaśodhanāḥ kṛmikaphakuṣṭhānilaharāśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुम्बीकोशम्रदन्तीद्र वन्तीश्यामासप्तलानीलिकाकम्पिल्ल कशङ्खिनी स्नेहास्तिक्तकटुकषाया अधोभागदोषहराः कृमिकफकुष्ठानिलहरा दुष्टव्रणशोधनाश्च

tumbīkośamradantīdra vantīśyāmāsaptalānīlikākampilla kaśaṅkhinī snehāstiktakaṭukaṣāyā adhobhāgadoṣaharāḥ kṛmikaphakuṣṭhānilaharā duṣṭavraṇaśodhanāśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यवतिक्तातैलं सर्वदोषप्रशमनमीषत्तिक्तमग्निदीपनं लेखनं मेध्यं पथ्यं च१२५ एकैषिकातैलं मधुरमतिशीतं पित्तहरमनिलप्रकोपणं श्लेष्माभिवर्धनं च

yavatiktātailaṃ sarvadoṣapraśamanamīṣattiktamagnidīpanaṃ lekhanaṃ medhyaṃ pathyaṃ ca125 ekaiṣikātailaṃ madhuramatiśītaṃ pittaharamanilaprakopaṇaṃ śleṣmābhivardhanaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहकारतैलमीषत्तिक्तमतिसुगन्धि वातकफहरं रूक्षं मधुरकषायं रसवन्नाति-पित्तकरं च

sahakāratailamīṣattiktamatisugandhi vātakaphaharaṃ rūkṣaṃ madhurakaṣāyaṃ rasavannāti-pittakaraṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलोद्भवानि तैलानि यान्युक्तानीह कानिचित् गुणान् कर्म च विज्ञाय फलानीव विनिर्दिशेत्

phalodbhavāni tailāni yānyuktānīha kānicit guṇān karma ca vijñāya phalānīva vinirdiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावन्तः स्थावराः स्नेहाः समासात्परिकीर्तिताः सर्वे तैलगुणा ज्ञेयाः सर्वे चानिलनाशनाः

yāvantaḥ sthāvarāḥ snehāḥ samāsātparikīrtitāḥ sarve tailaguṇā jñeyāḥ sarve cānilanāśanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेभ्यस्त्विह तैलेभ्यस्तिलतैलं विशिष्यते निष्पत्तेस्तद्गुणत्वाच्च तैलत्वमितरेष्वपि

sarvebhyastviha tailebhyastilatailaṃ viśiṣyate niṣpattestadguṇatvācca tailatvamitareṣvapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्राम्यानूपौदकानां च वसामेदोमज्जानो गुरूष्णमधुरा वातघ्नाः जाङ्गलैकश फक्रव्यादादीनां लघुशीतकषाया रक्तपित्तघ्नाः प्रतुदविष्किराणां श्लेष्मघ्नाः तत्र घृततैलवसामेदोमज्जानो यथोत्तरं गुरुविपाका वातहराश्च

grāmyānūpaudakānāṃ ca vasāmedomajjāno gurūṣṇamadhurā vātaghnāḥ jāṅgalaikaśa phakravyādādīnāṃ laghuśītakaṣāyā raktapittaghnāḥ pratudaviṣkirāṇāṃ śleṣmaghnāḥ tatra ghṛtatailavasāmedomajjāno yathottaraṃ guruvipākā vātaharāśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तैलवर्गः अथ मधुवर्गः मधु तु मधुरं कषायानुरसं रूक्षं शीतमग्निदीपनं वर्ण्यं स्वर्यं लघु सुकुमारं लेखनं हृद्यं वाजीकरणं सन्धानं शोधनं रोपणं सिंग्राहि चक्षुष्यं प्रसादनं सूक्ष्ममार्गानुसारि पित्तश्लेष्ममेदोमेहहिक्काश्वासकासातिसारच्छर्दितृष्णाकृ-मिविषप्रशमनं ह्लादि त्रिदोषप्रशमनं च तत्तुलघुत्वात् कफघ्नं पैच्छिल्यान्माधुर्यात् कषायभावाच्च वातपित्तघ्नम्

iti tailavargaḥ atha madhuvargaḥ madhu tu madhuraṃ kaṣāyānurasaṃ rūkṣaṃ śītamagnidīpanaṃ varṇyaṃ svaryaṃ laghu sukumāraṃ lekhanaṃ hṛdyaṃ vājīkaraṇaṃ sandhānaṃ śodhanaṃ ropaṇaṃ siṃgrāhi cakṣuṣyaṃ prasādanaṃ sūkṣmamārgānusāri pittaśleṣmamedomehahikkāśvāsakāsātisāraccharditṛṣṇākṛ-miviṣapraśamanaṃ hlādi tridoṣapraśamanaṃ ca tattulaghutvāt kaphaghnaṃ paicchilyānmādhuryāt kaṣāyabhāvācca vātapittaghnam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौत्तिकं भ्रामरं क्षौद्रं माक्षिकं छात्रमेव च आर्घ्यमौद्दालकं दालमित्यष्टौ मधुजातयः

pauttikaṃ bhrāmaraṃ kṣaudraṃ mākṣikaṃ chātrameva ca ārghyamauddālakaṃ dālamityaṣṭau madhujātayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशेषात्पौत्तिकं तेषु रूक्षोष्णं सविषान्वयात् वातासृक्पित्तकृच्छेदि विदाहि मदकृन्मधु

viśeṣātpauttikaṃ teṣu rūkṣoṣṇaṃ saviṣānvayāt vātāsṛkpittakṛcchedi vidāhi madakṛnmadhu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पैच्छिल्यात् स्वादुभूयस्त्वाद्भ्रामरं गुरुसंज्ञितम् क्षौद्रं विशेषतो ज्ञेयं शीतलं लघु लेखनम्

paicchilyāt svādubhūyastvādbhrāmaraṃ gurusaṃjñitam kṣaudraṃ viśeṣato jñeyaṃ śītalaṃ laghu lekhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माल्लघुतरं रूक्षं माक्षिकं प्रवरं स्मृतम् श्वासादिषु च रोगेषु प्रशस्तं तद्विशेषतः

tasmāllaghutaraṃ rūkṣaṃ mākṣikaṃ pravaraṃ smṛtam śvāsādiṣu ca rogeṣu praśastaṃ tadviśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वादुपाकं गुरु हिमं पिच्छिलं रक्तपित्तजित् श्वित्रमेहकृमिघ्नं च विद्याच्छात्रं गुणोत्तरम्

svādupākaṃ guru himaṃ picchilaṃ raktapittajit śvitramehakṛmighnaṃ ca vidyācchātraṃ guṇottaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्घ्यं मध्वतिचक्षुष्यं कफपित्तहरं परम् कषायं कटु पाके च बल्यं तिक्तमवातकृत्

ārghyaṃ madhvaticakṣuṣyaṃ kaphapittaharaṃ param kaṣāyaṃ kaṭu pāke ca balyaṃ tiktamavātakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

औद्दालकं रुचिकरं स्वर्यं कुष्ठविषापहम् कषायमम्लमुष्णं च पित्तकृत् कटुपाकि च

auddālakaṃ rucikaraṃ svaryaṃ kuṣṭhaviṣāpaham kaṣāyamamlamuṣṇaṃ ca pittakṛt kaṭupāki ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छर्दिमेहप्रशमनं मधु रूक्षं दलोद्भवम् बृंहणीयं मधु नवं नातिश्लेष्महरं समम्

chardimehapraśamanaṃ madhu rūkṣaṃ dalodbhavam bṛṃhaṇīyaṃ madhu navaṃ nātiśleṣmaharaṃ samam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेदःस्थौल्यापहं ग्राहि पुराणमतिलेखनम् दोषत्रयहरं पक्वमाममम्लं त्रिदोषकृत्

medaḥsthaulyāpahaṃ grāhi purāṇamatilekhanam doṣatrayaharaṃ pakvamāmamamlaṃ tridoṣakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्युक्तं विविधैर्योगैर्निहन्यादामयान् बहून् नानाद्र व्यात्मकत्वाच्च योगवाहि परं मधु

tadyuktaṃ vividhairyogairnihanyādāmayān bahūn nānādra vyātmakatvācca yogavāhi paraṃ madhu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्तु नानाद्र व्यरसगुणवीर्यविपाकविरुद्धानां पुष्प रसानां मक्षिकासंभवत्वाच्चानुष्णोपचारम्

tattu nānādra vyarasaguṇavīryavipākaviruddhānāṃ puṣpa rasānāṃ makṣikāsaṃbhavatvāccānuṣṇopacāram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उष्णैर्विरुध्यते सर्वं विषान्वयतया मधु उष्णार्तमुष्णैरुष्णे वा तन्निहन्ति यथा विषम्

uṣṇairvirudhyate sarvaṃ viṣānvayatayā madhu uṣṇārtamuṣṇairuṣṇe vā tannihanti yathā viṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्सौकुमार्याच्च तथैव शैत्यान्नानौषधीनां रससंभवाच्च उष्णैर्विरुध्येत विशेषतश्च तथाऽन्तरीक्षेण जलेन चापि

tatsaukumāryācca tathaiva śaityānnānauṣadhīnāṃ rasasaṃbhavācca uṣṇairvirudhyeta viśeṣataśca tathā'ntarīkṣeṇa jalena cāpi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उष्णेन मधु संयुक्तं वमनेष्ववचारितम् अपाकादनवस्थानान्न विरुध्येत पूर्ववत्

uṣṇena madhu saṃyuktaṃ vamaneṣvavacāritam apākādanavasthānānna virudhyeta pūrvavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्वामात्परतस्त्वन्यदामं कष्टं न विद्यते विरुद्धोपक्रमत्वात्तत् सर्वं हन्ति यथा विषम्

madhvāmātparatastvanyadāmaṃ kaṣṭaṃ na vidyate viruddhopakramatvāttat sarvaṃ hanti yathā viṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति मधुवर्गः अथेक्षुवर्गः इक्षवो मधुरा मधुरविपाका गुरवः शीताः स्निग्धा बल्या वृष्या मूत्रला रक्तपित्तप्रशमनाः कृमिकफकराश्चेति ते चानेकविधाः तद्यथा

iti madhuvargaḥ athekṣuvargaḥ ikṣavo madhurā madhuravipākā guravaḥ śītāḥ snigdhā balyā vṛṣyā mūtralā raktapittapraśamanāḥ kṛmikaphakarāśceti te cānekavidhāḥ tadyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौण्ड्रको भीरुकश्चैव वंशकः श्वेतपोरकः कान्तारस्तापसेक्षुश्च काष्ठेक्षुः सूचिपत्रकः

pauṇḍrako bhīrukaścaiva vaṃśakaḥ śvetaporakaḥ kāntārastāpasekṣuśca kāṣṭhekṣuḥ sūcipatrakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैपालो दीर्घपत्रश्च नीलपोरोऽथ कोशकृत् इत्येता जातयः स्थौल्याद् गुणान् वक्ष्याम्यतः परम्

naipālo dīrghapatraśca nīlaporo'tha kośakṛt ityetā jātayaḥ sthaulyād guṇān vakṣyāmyataḥ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुशीतो मधुरः स्निग्धो बृंहणः श्लेष्मलः सरः अविदाही गुरुर्वृष्यः पौण्ड्रको भीरुकस्तथा

suśīto madhuraḥ snigdho bṛṃhaṇaḥ śleṣmalaḥ saraḥ avidāhī gururvṛṣyaḥ pauṇḍrako bhīrukastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आभ्यां तुल्यगुणः किंचित्सक्षारो वंशको मतः वंशवच्छ्वेतपोरस्तु किंचिदुष्णः स वातहा

ābhyāṃ tulyaguṇaḥ kiṃcitsakṣāro vaṃśako mataḥ vaṃśavacchvetaporastu kiṃciduṣṇaḥ sa vātahā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कान्तारतापसाविक्षू वंशकानुगतौ मतौ एवंगुणस्तु काष्ठेक्षुः स तु वातप्रकोपणः

kāntāratāpasāvikṣū vaṃśakānugatau matau evaṃguṇastu kāṣṭhekṣuḥ sa tu vātaprakopaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूचीपत्रो नीलपोरौ नैपालो दीर्घपत्रकः वातलाः कफपित्तघ्नाः सकषाया विदाहिनः

sūcīpatro nīlaporau naipālo dīrghapatrakaḥ vātalāḥ kaphapittaghnāḥ sakaṣāyā vidāhinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोशकारो गुरुः शीतो रक्तपित्तक्षयापहः अतीव मधुरो मूले मध्ये मधुर एव तु

kośakāro guruḥ śīto raktapittakṣayāpahaḥ atīva madhuro mūle madhye madhura eva tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्रेष्वक्षिषु विज्ञेय इक्षूणां लवणो रसः

agreṣvakṣiṣu vijñeya ikṣūṇāṃ lavaṇo rasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविदाही कफकरो वातपित्तनिवारणः वक्त्रप्रह्लादनो वृष्यो दन्तनिष्पीडितो रसः

avidāhī kaphakaro vātapittanivāraṇaḥ vaktraprahlādano vṛṣyo dantaniṣpīḍito rasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुर्विदाही विष्टम्भी यान्त्रिकस्तु प्रकीर्तितः पक्वोगुरुःसरःस्निग्धः सतीक्ष्णः कफवातनुत्

gururvidāhī viṣṭambhī yāntrikastu prakīrtitaḥ pakvoguruḥsaraḥsnigdhaḥ satīkṣṇaḥ kaphavātanut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फाणितं गुरु मधुरमभिष्यन्दि बृंहणमवृष्यं त्रिदोषकृच्च

phāṇitaṃ guru madhuramabhiṣyandi bṛṃhaṇamavṛṣyaṃ tridoṣakṛcca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुडः सक्षारमधुरो नातिशीतः स्निग्धो मूत्ररक्तशोधनो नाति पित्तजिद्वातघ्नो मेदःकृमिकफकरो बल्यो वृष्यश्च

guḍaḥ sakṣāramadhuro nātiśītaḥ snigdho mūtraraktaśodhano nāti pittajidvātaghno medaḥkṛmikaphakaro balyo vṛṣyaśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तघ्नो मधुरः शुद्धो वातघ्नोऽसृक्प्रसादनः सपुराणोऽधिकगुणो गुडः पथ्यतमः स्मृतः

pittaghno madhuraḥ śuddho vātaghno'sṛkprasādanaḥ sapurāṇo'dhikaguṇo guḍaḥ pathyatamaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्स्यण्डिकाखण्डशर्करा विमलजाता उत्तरोत्तरं शीताः स्निग्धाः गुरुतरा मधुरतरा वृष्या रक्तपित्तप्रशमनास्तृष्णाप्रशमनाश्च

matsyaṇḍikākhaṇḍaśarkarā vimalajātā uttarottaraṃ śītāḥ snigdhāḥ gurutarā madhuratarā vṛṣyā raktapittapraśamanāstṛṣṇāpraśamanāśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा यथैषां वैमल्यं मधुरत्वं तथा तथा स्नेहगौरवशैत्यानि सरत्वं च तथा तथा

yathā yathaiṣāṃ vaimalyaṃ madhuratvaṃ tathā tathā snehagauravaśaityāni saratvaṃ ca tathā tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो यो मत्स्यण्डिकाखण्डशर्कराणां स्वको गुणः तेन तेनैव निर्देश्यस्तेषां विस्रावणो गुणः

yo yo matsyaṇḍikākhaṇḍaśarkarāṇāṃ svako guṇaḥ tena tenaiva nirdeśyasteṣāṃ visrāvaṇo guṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सारस्थिता सुविमला निःक्षारा च यथा यथा तथा गुणवती सर्वा विज्ञेया शर्करा बुधैः

sārasthitā suvimalā niḥkṣārā ca yathā yathā tathā guṇavatī sarvā vijñeyā śarkarā budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुशर्करा पुनश्छर्द्यतीसारहरी रूक्षा छेदनी प्रसादनी कषायमधुरा मधुरविपाका च

madhuśarkarā punaśchardyatīsāraharī rūkṣā chedanī prasādanī kaṣāyamadhurā madhuravipākā ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यवासशर्करा मधुरकषाया तिक्तानुरसा श्लेष्महरी सरा चेति

yavāsaśarkarā madhurakaṣāyā tiktānurasā śleṣmaharī sarā ceti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावत्यः शर्कराः प्रोक्ताः सर्वा दाहप्रणाशनाः रक्तपित्तप्रशमनाश्छर्दिमूर्च्छातृषापहाः

yāvatyaḥ śarkarāḥ proktāḥ sarvā dāhapraṇāśanāḥ raktapittapraśamanāśchardimūrcchātṛṣāpahāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूक्षं मधूकपुष्पोत्थं फाणितं वातपित्तकृत् कफघ्नं मधुरं पाके कषायं बस्तिदूषणम्

rūkṣaṃ madhūkapuṣpotthaṃ phāṇitaṃ vātapittakṛt kaphaghnaṃ madhuraṃ pāke kaṣāyaṃ bastidūṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतीक्षुवर्गः अथ मद्यवर्गः सर्वं पित्तकरं मद्यमम्लं रोचनदीपनम् भेदनं कफवातघ्नं हृद्यं बस्तिविशोधनम्

itīkṣuvargaḥ atha madyavargaḥ sarvaṃ pittakaraṃ madyamamlaṃ rocanadīpanam bhedanaṃ kaphavātaghnaṃ hṛdyaṃ bastiviśodhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाके लघु विदाह्युष्णं तीक्ष्णमिन्द्रि यबोधनम् विकासि सृष्टविण्मूत्रं शृणु तस्य विशेषणम्

pāke laghu vidāhyuṣṇaṃ tīkṣṇamindri yabodhanam vikāsi sṛṣṭaviṇmūtraṃ śṛṇu tasya viśeṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्द्वीकमविदाहित्वान्मधुरान्वयतस्तथा रक्तपित्तेऽपि सततं बुधैर्न प्रतिषिध्यते

mārdvīkamavidāhitvānmadhurānvayatastathā raktapitte'pi satataṃ budhairna pratiṣidhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुरं तद्धि रूक्षं च कषायानुरसं लघु लघुपाकि सरं शोषविषमज्वरनाशनम्

madhuraṃ taddhi rūkṣaṃ ca kaṣāyānurasaṃ laghu laghupāki saraṃ śoṣaviṣamajvaranāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्द्वीकाल्पान्तरं किंचित् खार्जूरं वातकोपनम् तदेव विशदं रुच्यं कफघ्नं कर्शनं लघु

mārdvīkālpāntaraṃ kiṃcit khārjūraṃ vātakopanam tadeva viśadaṃ rucyaṃ kaphaghnaṃ karśanaṃ laghu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कषायमधुरं हृद्यं सुगन्धीन्द्रि यबोधनम् कासार्शोग्रहणीदोषमूत्राघातानिलापहा

kaṣāyamadhuraṃ hṛdyaṃ sugandhīndri yabodhanam kāsārśograhaṇīdoṣamūtrāghātānilāpahā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तन्यरक्तक्षयहिता सुरा बृंहणदीपनी कासार्शोग्रहणीश्वासप्रतिश्यायविनाशनी

stanyaraktakṣayahitā surā bṛṃhaṇadīpanī kāsārśograhaṇīśvāsapratiśyāyavināśanī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वेता मूत्रकफस्तन्यरक्तमांसकरी सुरा छर्द्यरोचकहृत्कुक्षितोदशूलप्रमर्दनी

śvetā mūtrakaphastanyaraktamāṃsakarī surā chardyarocakahṛtkukṣitodaśūlapramardanī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसन्ना कफवातार्शोविबन्धानाहनाशनी पित्तलाऽल्पकफा रूक्षा यवैर्वातप्रकोपणी

prasannā kaphavātārśovibandhānāhanāśanī pittalā'lpakaphā rūkṣā yavairvātaprakopaṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्टम्भिनी सुरा गुर्वी श्लेष्मलं तु मधूलकम् रूक्षा नातिकफा वृष्या पाचनी चाक्षिकी स्मृता

viṣṭambhinī surā gurvī śleṣmalaṃ tu madhūlakam rūkṣā nātikaphā vṛṣyā pācanī cākṣikī smṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिदोषो भेद्यवृष्यश्च कोहलो वदनप्रियः ग्राह्युष्णो जगलः पक्ता रूक्षस्तृट्कफशोफकृत्

tridoṣo bhedyavṛṣyaśca kohalo vadanapriyaḥ grāhyuṣṇo jagalaḥ paktā rūkṣastṛṭkaphaśophakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृद्यः प्रवाहिकाटोपदुर्नामानिलशोषहृत् बक्कसो हृतसारत्वाद्विष्टम्भी वातकोपनः

hṛdyaḥ pravāhikāṭopadurnāmānilaśoṣahṛt bakkaso hṛtasāratvādviṣṭambhī vātakopanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीपनः सृष्टविण्मूत्रो विशदोऽल्पमदो गुरुः कषायो मधुरः शीधुर्गौडः पाचनदीपनः

dīpanaḥ sṛṣṭaviṇmūtro viśado'lpamado guruḥ kaṣāyo madhuraḥ śīdhurgauḍaḥ pācanadīpanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शार्करो मधुरो रुच्यो दीपनो बस्तिशोधनः वातघ्नो मधुरः पाके हृद्य इन्द्रि यबोधनः

śārkaro madhuro rucyo dīpano bastiśodhanaḥ vātaghno madhuraḥ pāke hṛdya indri yabodhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वत् पक्वरसः शीधुर्बलवर्णकरः सरः शोफघ्नो दीपनो हृद्यो रुच्यः श्लेष्मार्शसां हितः

tadvat pakvarasaḥ śīdhurbalavarṇakaraḥ saraḥ śophaghno dīpano hṛdyo rucyaḥ śleṣmārśasāṃ hitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्शनः शीतरसिकः श्वयथूदरनाशनः वर्णकृज्जरणः स्वर्यो विबन्धघ्नोऽशसां हितः

karśanaḥ śītarasikaḥ śvayathūdaranāśanaḥ varṇakṛjjaraṇaḥ svaryo vibandhaghno'śasāṃ hitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आक्षिकः पाण्डुरोगघ्नो व्रण्यः संग्राहको लघुः कषायमधुरः शीधुः पित्तघ्नोऽसृक्प्रसादनः

ākṣikaḥ pāṇḍurogaghno vraṇyaḥ saṃgrāhako laghuḥ kaṣāyamadhuraḥ śīdhuḥ pittaghno'sṛkprasādanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाम्बवो बद्धनिस्यन्दस्तुवरो वातकोपनः तीक्ष्णः सुरासवो हृद्यो मूत्रलः कफवातनुत्

jāmbavo baddhanisyandastuvaro vātakopanaḥ tīkṣṇaḥ surāsavo hṛdyo mūtralaḥ kaphavātanut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुखप्रियः स्थिरमदो विज्ञेयोऽनिलनाशनः लघुर्मध्वासवश्छेदी मेहकुष्ठविषापहः

mukhapriyaḥ sthiramado vijñeyo'nilanāśanaḥ laghurmadhvāsavaśchedī mehakuṣṭhaviṣāpahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिक्तः कषायः शोफघ्नस्तीक्ष्णः स्वादुरवातकृत् तीक्ष्णः कषायो मदकृद्दुर्नामकफगुल्महृत्

tiktaḥ kaṣāyaḥ śophaghnastīkṣṇaḥ svāduravātakṛt tīkṣṇaḥ kaṣāyo madakṛddurnāmakaphagulmahṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृमिमेदोनिलहरो मैरेयो मधुरो गुरुः बल्यः पित्तहरो वर्ण्यो हृद्यश्चेक्षुरसासवः

kṛmimedonilaharo maireyo madhuro guruḥ balyaḥ pittaharo varṇyo hṛdyaścekṣurasāsavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीधुर्मधूकपुष्पोत्थो विहाह्यग्निबलप्रदः रूक्षः कषायः कफहृद्वातपित्तप्रकोपणः

śīdhurmadhūkapuṣpottho vihāhyagnibalapradaḥ rūkṣaḥ kaṣāyaḥ kaphahṛdvātapittaprakopaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्दिशेद्र सतश्चान्यान् कन्दमूलफलासवान् नवं मद्यमभिष्यन्दि गुरु वातादिकोपनम्

nirdiśedra sataścānyān kandamūlaphalāsavān navaṃ madyamabhiṣyandi guru vātādikopanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिष्टगन्धि विरसमहृद्यं च विदाहि च सुगन्धि दीपनं हृद्यं रोचिष्णु कृमिनाशनम्

aniṣṭagandhi virasamahṛdyaṃ ca vidāhi ca sugandhi dīpanaṃ hṛdyaṃ rociṣṇu kṛmināśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्फुटस्रोतस्करं जीर्णं लघु वातकफापहम् अरिष्टो द्र व्यसंयोगसंस्कारादधिको गुणैः

sphuṭasrotaskaraṃ jīrṇaṃ laghu vātakaphāpaham ariṣṭo dra vyasaṃyogasaṃskārādadhiko guṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहुदोषहरश्चैव दोषाणां शमनश्च सः दीपनः कफवातघ्नः सरः पित्ताविरोधनः

bahudoṣaharaścaiva doṣāṇāṃ śamanaśca saḥ dīpanaḥ kaphavātaghnaḥ saraḥ pittāvirodhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूलाध्मानोदरप्लीहज्वराजीर्णार्शसां हितः पिप्पल्यादिकृतो गुल्मकफरोगहरः स्मृतः

śūlādhmānodaraplīhajvarājīrṇārśasāṃ hitaḥ pippalyādikṛto gulmakapharogaharaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिकित्सितेषु वक्ष्यन्तेऽरिष्टा रोगहराः पृथक् अरिष्टासवशीधूनां गुणान् कर्माणि चादिशेत्

cikitsiteṣu vakṣyante'riṣṭā rogaharāḥ pṛthak ariṣṭāsavaśīdhūnāṃ guṇān karmāṇi cādiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्ध्या यथास्वं संस्कारमवेक्ष्य कुशलो भिषक् सान्द्रं विदाहि दुर्गन्धं विरसं कृमिलं गुरु

buddhyā yathāsvaṃ saṃskāramavekṣya kuśalo bhiṣak sāndraṃ vidāhi durgandhaṃ virasaṃ kṛmilaṃ guru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहृद्यं तरुणं तीक्ष्णमुष्णं दुर्भाजनस्थितम् अल्पौषधं पर्युषितमत्यच्छं पिच्छिलं च यत्

ahṛdyaṃ taruṇaṃ tīkṣṇamuṣṇaṃ durbhājanasthitam alpauṣadhaṃ paryuṣitamatyacchaṃ picchilaṃ ca yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वर्ज्यं सर्वथा मद्यं किंचिच्छेषं च यद्भवेत् तत्र यत् स्तोकसम्भारं तरुणं पिच्छिलं गुरु

tadvarjyaṃ sarvathā madyaṃ kiṃciccheṣaṃ ca yadbhavet tatra yat stokasambhāraṃ taruṇaṃ picchilaṃ guru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफप्रकोपि तन्मद्यं दुर्जरं च विशेषतः पित्तप्रकोपि बहलं तीक्ष्णमुष्णं विदाहि च

kaphaprakopi tanmadyaṃ durjaraṃ ca viśeṣataḥ pittaprakopi bahalaṃ tīkṣṇamuṣṇaṃ vidāhi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहृद्यं पेलवं पूति कृमिलं विरसं च यत् तथा पर्युषितं चापि विद्यादनिलकोपनम्

ahṛdyaṃ pelavaṃ pūti kṛmilaṃ virasaṃ ca yat tathā paryuṣitaṃ cāpi vidyādanilakopanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वदोषैरुपेतं तु सर्वदोषप्रकोपणम् चिरस्थितं जातरसं दीपनं कफवातजित्

sarvadoṣairupetaṃ tu sarvadoṣaprakopaṇam cirasthitaṃ jātarasaṃ dīpanaṃ kaphavātajit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुच्यं प्रसन्नं सुरभि मद्यं सेव्यं मदावहम् तस्यानेकप्रकारस्य मद्यस्य रसवीर्यतः

rucyaṃ prasannaṃ surabhi madyaṃ sevyaṃ madāvaham tasyānekaprakārasya madyasya rasavīryataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरेण श्लैष्मिके पुंसि पानतो जायते मदः अचिराद्वातिके दृष्टः पैत्तिके शीघ्रमेव च

cireṇa ślaiṣmike puṃsi pānato jāyate madaḥ acirādvātike dṛṣṭaḥ paittike śīghrameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सात्त्विके शौचदाक्षिण्यहर्षमण्डनलालसः गीताध्ययनसौभाग्यसुरतोत्साहकृन्मदः

sāttvike śaucadākṣiṇyaharṣamaṇḍanalālasaḥ gītādhyayanasaubhāgyasuratotsāhakṛnmadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजसे दुःखशीलत्वमात्मत्यागं ससाहसम् कलहं सानुबन्धं तु करोति पुरुषे मदः

rājase duḥkhaśīlatvamātmatyāgaṃ sasāhasam kalahaṃ sānubandhaṃ tu karoti puruṣe madaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशौचनिद्रा मात्सर्यागम्यागमनलोलताः असत्यभाषणं चापि कुर्याद्धि तामसे मदः

aśaucanidrā mātsaryāgamyāgamanalolatāḥ asatyabhāṣaṇaṃ cāpi kuryāddhi tāmase madaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तपित्तकरं शुक्तं छेदनं भुक्तपाचनम् वैस्वर्यं जरणं श्लेष्मपाण्डुक्रिमिहरं लघु

raktapittakaraṃ śuktaṃ chedanaṃ bhuktapācanam vaisvaryaṃ jaraṇaṃ śleṣmapāṇḍukrimiharaṃ laghu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीक्ष्णोष्णं मूत्रलं हृद्यं कफघ्नं कटुपाकि च तद्वत्तदासुतं सर्वं रोचनं च विशेषतः

tīkṣṇoṣṇaṃ mūtralaṃ hṛdyaṃ kaphaghnaṃ kaṭupāki ca tadvattadāsutaṃ sarvaṃ rocanaṃ ca viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गौडानि रसशुक्तानि मधुशुक्तानि यानि च यथापूर्वं गुरुतराण्यभिष्यन्दकराणि च

gauḍāni rasaśuktāni madhuśuktāni yāni ca yathāpūrvaṃ gurutarāṇyabhiṣyandakarāṇi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुषाम्बु दीपनं हृद्यं हृत्पाण्डुकृमिरोगनुत् ग्रहण्यर्शोविकारघ्नं भेदि सौवीरकं तथा

tuṣāmbu dīpanaṃ hṛdyaṃ hṛtpāṇḍukṛmiroganut grahaṇyarśovikāraghnaṃ bhedi sauvīrakaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धान्याम्लं धान्ययोनित्वाज्जीवनं दाहनाशनम् स्पर्शात् पानात्तु पवनकफतृष्णाहरं लघु

dhānyāmlaṃ dhānyayonitvājjīvanaṃ dāhanāśanam sparśāt pānāttu pavanakaphatṛṣṇāharaṃ laghu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैक्ष्ण्याच्च निर्हरेदाशु कफं गण्डूषधारणात् मुखवैरस्यदौर्गन्ध्यमलशोषक्लमापहम्

taikṣṇyācca nirharedāśu kaphaṃ gaṇḍūṣadhāraṇāt mukhavairasyadaurgandhyamalaśoṣaklamāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीपनं जरणं भेदि हितमास्थापनेषु च समुद्र माश्रितानां च जनानां सात्म्यमुच्यते

dīpanaṃ jaraṇaṃ bhedi hitamāsthāpaneṣu ca samudra māśritānāṃ ca janānāṃ sātmyamucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति मद्यवर्गः अथ मूत्राणि मूत्राणि गोमहिष्यजाविगजहयखरोष्ट्राणां तीक्ष्णान्युष्णानि कटूनि तिक्तानि लवणानुरसानि लघूनि शोधनानि कफवातकृतिमेदोविषगुल्मार्शउदरकुष्ठशोफारोचकपाण्डुरोगहराणि हृद्यआनि दीपनानि च सामान्यतः

iti madyavargaḥ atha mūtrāṇi mūtrāṇi gomahiṣyajāvigajahayakharoṣṭrāṇāṃ tīkṣṇānyuṣṇāni kaṭūni tiktāni lavaṇānurasāni laghūni śodhanāni kaphavātakṛtimedoviṣagulmārśaudarakuṣṭhaśophārocakapāṇḍurogaharāṇi hṛdyaāni dīpanāni ca sāmānyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवतश्चात्र तत् सर्वं कटु तीक्ष्णोष्णं लवणानुरसं लघु शोधनं कफवातघ्नं कृमिमेदोविषापहम्

bhavataścātra tat sarvaṃ kaṭu tīkṣṇoṣṇaṃ lavaṇānurasaṃ laghu śodhanaṃ kaphavātaghnaṃ kṛmimedoviṣāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्शोजठरगुल्मघ्नं शोफारोचकनाशनम् पाण्डुरोगहरं भेदि हृद्यं दीपनपाचनम्

arśojaṭharagulmaghnaṃ śophārocakanāśanam pāṇḍurogaharaṃ bhedi hṛdyaṃ dīpanapācanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोमूत्रं कटु तीक्ष्णोष्णं सक्षारत्वान्न वातलम् लघ्वग्निदीपनं मेध्यं पित्तलं कफवातनुत्

gomūtraṃ kaṭu tīkṣṇoṣṇaṃ sakṣāratvānna vātalam laghvagnidīpanaṃ medhyaṃ pittalaṃ kaphavātanut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूलगुल्मोदरानाहविरेका स्थापनादिषु मूत्रप्रयोगसाध्येषु गव्यं मूत्रं प्रयोजयेत्

śūlagulmodarānāhavirekā sthāpanādiṣu mūtraprayogasādhyeṣu gavyaṃ mūtraṃ prayojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्नामोदरशूलेषु कुष्ठमेहाविशुद्धिषु आनाहशोफगुल्मेषु पाण्डुरोगे च माहिषम्

durnāmodaraśūleṣu kuṣṭhamehāviśuddhiṣu ānāhaśophagulmeṣu pāṇḍuroge ca māhiṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कासश्वासापहं शोफकामलापाण्डुरोगनुत् कटुतिक्तान्वितं छागमीषन्मारुतकोपनम्

kāsaśvāsāpahaṃ śophakāmalāpāṇḍuroganut kaṭutiktānvitaṃ chāgamīṣanmārutakopanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कासप्लीहोदरश्वासशोषवर्चोग्रहे हितम् सक्षारं तिक्तकटुकमुष्णं वातघ्नमाविकम्

kāsaplīhodaraśvāsaśoṣavarcograhe hitam sakṣāraṃ tiktakaṭukamuṣṇaṃ vātaghnamāvikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीपनं कटु तीक्ष्णोष्णं वातचेतोविकारनुत् आश्वं कफहरं मूत्रं कृमिदद्रुषु शस्यते

dīpanaṃ kaṭu tīkṣṇoṣṇaṃ vātacetovikāranut āśvaṃ kaphaharaṃ mūtraṃ kṛmidadruṣu śasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सतिक्तं लवणं भेदि वातघ्नं पित्तकोपनम् तीक्ष्णं क्षारे किलासे च नागं मूत्रं प्रयोजयेत्

satiktaṃ lavaṇaṃ bhedi vātaghnaṃ pittakopanam tīkṣṇaṃ kṣāre kilāse ca nāgaṃ mūtraṃ prayojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गरचेतोविकारघ्नं तीक्ष्णं ग्रहणिरोगनुत् दीपनं गार्दभं मूत्रं कृमिवातकफापहम्

garacetovikāraghnaṃ tīkṣṇaṃ grahaṇiroganut dīpanaṃ gārdabhaṃ mūtraṃ kṛmivātakaphāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोफकुष्ठोदरोन्मादमारुत क्रिमिनाशनम् अर्शोघ्नं कारभं मूत्रं मानुषं च विषापहम्

śophakuṣṭhodaronmādamāruta krimināśanam arśoghnaṃ kārabhaṃ mūtraṃ mānuṣaṃ ca viṣāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्र वद्र व्याणि सर्वाणि समासात् कीर्तितानि तु कालदेशविभागज्ञो नृपतेर्दातुमर्हति

dra vadra vyāṇi sarvāṇi samāsāt kīrtitāni tu kāladeśavibhāgajño nṛpaterdātumarhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.