Suśruta-saṃhitā 1.7

अथातो यन्त्रविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः

athāto yantravidhimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यन्त्रशतमेकोत्तरम् अत्र हस्तमेव प्रधानतमं यन्त्राणामवगच्छ किं कारणं यस्माद्धस्तादृते यन्त्राणामप्रवृत्तिरेव तदधीनत्वाद्यन्त्रकर्मणाम्

yantraśatamekottaram atra hastameva pradhānatamaṃ yantrāṇāmavagaccha kiṃ kāraṇaṃ yasmāddhastādṛte yantrāṇāmapravṛttireva tadadhīnatvādyantrakarmaṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र मनः शरीराबाधकराणि शल्यानि तेषामाहरणोपायो यन्त्राणि

tatra manaḥ śarīrābādhakarāṇi śalyāni teṣāmāharaṇopāyo yantrāṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानि षट्प्रकाराणि तद्यथा-स्वस्तिकयन्त्राणि संदंशयन्त्राणि तालयन्त्राणि नाडीयन्त्राणि शलाका यन्त्राणि उपयन्त्राणि चेति

tāni ṣaṭprakārāṇi tadyathā-svastikayantrāṇi saṃdaṃśayantrāṇi tālayantrāṇi nāḍīyantrāṇi śalākā yantrāṇi upayantrāṇi ceti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र चतुर्विंशतिः स्वस्तिकयन्त्राणि द्वे संदंशयन्त्रे द्वे एव तालयन्त्रे विंशतिर्नाड्यः अष्टाविंशतिः शलाकाः पञ्चविंशतिरुपयन्त्राणि

tatra caturviṃśatiḥ svastikayantrāṇi dve saṃdaṃśayantre dve eva tālayantre viṃśatirnāḍyaḥ aṣṭāviṃśatiḥ śalākāḥ pañcaviṃśatirupayantrāṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानि प्रायशो लौहानि भवन्ति तत्प्रतिरूपकाणि वा तदलाभे

tāni prāyaśo lauhāni bhavanti tatpratirūpakāṇi vā tadalābhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र नानाप्रकाराणां व्यालानां मृगपक्षिणां मुखैर्मुखानि यन्त्राणां प्रायशः सदृशानि तस्मात्तत्सारूप्यादागमादुपदेशादन्ययन्त्रदर्शना द्युक्तितश्च कारयेत्

tatra nānāprakārāṇāṃ vyālānāṃ mṛgapakṣiṇāṃ mukhairmukhāni yantrāṇāṃ prāyaśaḥ sadṛśāni tasmāttatsārūpyādāgamādupadeśādanyayantradarśanā dyuktitaśca kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाहितानि यन्त्राणि खरश्लक्ष्णमुखानि च सुदृढानि सुरूपाणि सुग्रहाणि च कारयेत्

samāhitāni yantrāṇi kharaślakṣṇamukhāni ca sudṛḍhāni surūpāṇi sugrahāṇi ca kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र स्वस्तिकयन्त्राणिअष्टादशाङ्गुलप्रमाणानि सिंहव्याघ्रवृकत रक्ष्वृक्षद्वी-पिमार्जारशृगालमृगैर्वारुककाककङ्ककुररचास भासशशघात्युलूक चिल्लि-श्येनगृघ्रक्रौञ्चभृङ्गराजाञ्जलिकर्णावभञ्जन नन्दीमुख मुखानि मसूराकृतिभिः कीलैरवबद्धानि मूलेऽङकुशवदावृत्त वारङ्गाणि अस्थि विदष्टशल्योद्धरणार्थमुपदिश्यन्ते

tatra svastikayantrāṇiaṣṭādaśāṅgulapramāṇāni siṃhavyāghravṛkata rakṣvṛkṣadvī-pimārjāraśṛgālamṛgairvārukakākakaṅkakuraracāsa bhāsaśaśaghātyulūka cilli-śyenagṛghrakrauñcabhṛṅgarājāñjalikarṇāvabhañjana nandīmukha mukhāni masūrākṛtibhiḥ kīlairavabaddhāni mūle'ṅakuśavadāvṛtta vāraṅgāṇi asthi vidaṣṭaśalyoddharaṇārthamupadiśyante

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सनिग्रहोऽनिग्रहश्च संदंशौ षोडशाङ्गुलौ भवतः त्वङ्मांससिरास्नायुगतशल्योद्धरणार्थमुपदिश्येते

sanigraho'nigrahaśca saṃdaṃśau ṣoḍaśāṅgulau bhavataḥ tvaṅmāṃsasirāsnāyugataśalyoddharaṇārthamupadiśyete

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तालयन्त्रे द्वादशाङ्गुले मत्स्यतालवदेकतालद्वितालके कर्णनासानाडीशल्यानामाहरणार्थम्

tālayantre dvādaśāṅgule matsyatālavadekatāladvitālake karṇanāsānāḍīśalyānāmāharaṇārtham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाडीयन्त्राणिअनेकप्रकाराणि अनेकप्रयोजनानि एकतोमुखान्युभयतोमुखानि च तानि स्रोतोगतशल्योद्धरणार्थं रोगदर्शनार्थम् आचूषणार्थं क्रियासौकर्यार्थं चेति तानि स्रोतोद्वरापरिणाहानि यथायोगदीर्घाणि च तत्र भगन्दरार्शोव्रणबस्त्युत्तरबस्तिमूत्रवृद्धिदकोदरधूमनिरुद्धप्रकश सन्निरुद्धगुदयन्त्राण्यलाबूशृङ्गयन्त्राणि चोपरिष्टाद्वक्ष्यामः

nāḍīyantrāṇianekaprakārāṇi anekaprayojanāni ekatomukhānyubhayatomukhāni ca tāni srotogataśalyoddharaṇārthaṃ rogadarśanārtham ācūṣaṇārthaṃ kriyāsaukaryārthaṃ ceti tāni srotodvarāpariṇāhāni yathāyogadīrghāṇi ca tatra bhagandarārśovraṇabastyuttarabastimūtravṛddhidakodaradhūmaniruddhaprakaśa sanniruddhagudayantrāṇyalābūśṛṅgayantrāṇi copariṣṭādvakṣyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शलाकायन्त्राण्यपि नानाप्रकाराणि नानाप्रयोजनानि यथायोगपरिणाहदीर्घाणि च तेषां गण्डूपदसर्पफणशरपुङ्खबडिशमुखे द्वे द्वे एषणव्यूहनचालनाहर-णार्थमुपदिश्येते मसूरदलमात्रमुखे द्वए किंचिदानताग्रे स्रोतोगतशल्योद्धर-णार्थं षट् कार्पासकृतोष्णीषाणि प्रमार्जनक्रियासु त्रीणि दर्व्याकृतीनि खल्लमुखानि क्षारौषधप्रणि धानार्थां त्रीण्यन्यानि जाम्बववदनानि त्रीण्यङ्कुशवदनानि षडेवाग्निकर्म-स्वभिप्रेतानि नासार्बुदहरणार्थमेकं कोलास्थिदलमात्रमुखं खल्लतीक्ष्णौष्ठं अञ्जनार्थमेकं कलायपरिमण्डलमुभयतो मुकुलाग्रं मूत्रमार्गविशोधनार्थमेकं मालतीपुष्पवृन्ताग्रप्रमाणपरिमणडलमिति

śalākāyantrāṇyapi nānāprakārāṇi nānāprayojanāni yathāyogapariṇāhadīrghāṇi ca teṣāṃ gaṇḍūpadasarpaphaṇaśarapuṅkhabaḍiśamukhe dve dve eṣaṇavyūhanacālanāhara-ṇārthamupadiśyete masūradalamātramukhe dvae kiṃcidānatāgre srotogataśalyoddhara-ṇārthaṃ ṣaṭ kārpāsakṛtoṣṇīṣāṇi pramārjanakriyāsu trīṇi darvyākṛtīni khallamukhāni kṣārauṣadhapraṇi dhānārthāṃ trīṇyanyāni jāmbavavadanāni trīṇyaṅkuśavadanāni ṣaḍevāgnikarma-svabhipretāni nāsārbudaharaṇārthamekaṃ kolāsthidalamātramukhaṃ khallatīkṣṇauṣṭhaṃ añjanārthamekaṃ kalāyaparimaṇḍalamubhayato mukulāgraṃ mūtramārgaviśodhanārthamekaṃ mālatīpuṣpavṛntāgrapramāṇaparimaṇaḍalamiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपयन्त्राण्यपि रज्जुवेणिकापट्टचर्मान्तवल्कललता वस्त्राष्ठीलाश्ममुद्गरपाणि पादतलाङ्गुलिजिह्वादन्तनख मुखबालाश्वकटकशाखा ष्ठीवनप्रवाहणहर्षायस्कान्तमयानि क्षाराग्निभेषजानि चेति

upayantrāṇyapi rajjuveṇikāpaṭṭacarmāntavalkalalatā vastrāṣṭhīlāśmamudgarapāṇi pādatalāṅgulijihvādantanakha mukhabālāśvakaṭakaśākhā ṣṭhīvanapravāhaṇaharṣāyaskāntamayāni kṣārāgnibheṣajāni ceti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतानि देहे सर्वस्मिन् देहस्यावयवे तथा संधौ कोष्ठे धमन्यां च यथायोगं प्रयोजयेत्

etāni dehe sarvasmin dehasyāvayave tathā saṃdhau koṣṭhe dhamanyāṃ ca yathāyogaṃ prayojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यन्त्रकर्माणितु निर्घातनपूरणबन्धनव्यूहनवर्तनचालनविवर्तनविवरण पीडन-मार्गविशोधनविकर्षणाहरणाञ्छनोन्नमनविनमन भञ्जनोन्मथना चूषणैषणदारणर्जूकरणप्रक्षालनप्रधमनप्रमार्जनानिचतुर्विंशतिः

yantrakarmāṇitu nirghātanapūraṇabandhanavyūhanavartanacālanavivartanavivaraṇa pīḍana-mārgaviśodhanavikarṣaṇāharaṇāñchanonnamanavinamana bhañjanonmathanā cūṣaṇaiṣaṇadāraṇarjūkaraṇaprakṣālanapradhamanapramārjanānicaturviṃśatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वबुद्ध्या चापि विभजेद्यन्त्रकर्माणि बुद्धिमान् असंख्येयविकल्पत्वाच्छल्यानामिति निश्चयः

svabuddhyā cāpi vibhajedyantrakarmāṇi buddhimān asaṃkhyeyavikalpatvācchalyānāmiti niścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र अतिस्थूलम् असारम् अतिदीर्घम् अतिह्रस्वम् अग्राहि विषमग्राहि वक्रं शिथिलम् अत्युन्नतम् मृदुकीलं मृदुमुखं मृदुपाशम् इति द्वादश यन्त्रदोषाः

tatra atisthūlam asāram atidīrgham atihrasvam agrāhi viṣamagrāhi vakraṃ śithilam atyunnatam mṛdukīlaṃ mṛdumukhaṃ mṛdupāśam iti dvādaśa yantradoṣāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतैर्दोषैर्विनिर्मुक्तं यन्त्रमष्टादशाङ्गुलम् प्रशस्तं भिषजा ज्ञेयं तद्धि कर्मसु योजयेत्

etairdoṣairvinirmuktaṃ yantramaṣṭādaśāṅgulam praśastaṃ bhiṣajā jñeyaṃ taddhi karmasu yojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृश्यं सिंहमुखाद्यैस्तु गूढं कङ्कमुखादिभिः निर्हरेत शनैः शल्यं शास्त्रयुक्तिव्यपेक्षया

dṛśyaṃ siṃhamukhādyaistu gūḍhaṃ kaṅkamukhādibhiḥ nirhareta śanaiḥ śalyaṃ śāstrayuktivyapekṣayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवर्तते साध्ववगाहते च शल्यं निगृह्योद्धरते च यस्मात् यन्त्रेष्वतः कङ्कमुखं प्रधानं स्थानेषु सर्वेष्वधिकारि चैव

nivartate sādhvavagāhate ca śalyaṃ nigṛhyoddharate ca yasmāt yantreṣvataḥ kaṅkamukhaṃ pradhānaṃ sthāneṣu sarveṣvadhikāri caiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.