अथातो वातव्याधिनिदानं व्याख्यास्यामः
athāto vātavyādhinidānaṃ vyākhyāsyāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Suśruta-saṃhitā·2·2.1
Suśruta-saṃhitā 2.1
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धन्वन्तरिं धर्मभृतां वरिष्ठममृतोद्भवम् चरणावुपसंगृह्य सुश्रुतः परिपृच्छति
dhanvantariṃ dharmabhṛtāṃ variṣṭhamamṛtodbhavam caraṇāvupasaṃgṛhya suśrutaḥ paripṛcchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायोः प्रकृतिभूतस्य व्यापन्नस्य च कोपनैः स्थानं कर्म च रोगांश्च वद मे वदतां वर
vāyoḥ prakṛtibhūtasya vyāpannasya ca kopanaiḥ sthānaṃ karma ca rogāṃśca vada me vadatāṃ vara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्राब्रवीद्भिषजां वरः स्वयंभूरेष भगवान् वायुरित्यभिशब्दितः
tasya tadvacanaṃ śrutvā prābravīdbhiṣajāṃ varaḥ svayaṃbhūreṣa bhagavān vāyurityabhiśabditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वातन्त्र्! यान्नित्यभावाच्च सर्वगत्वात्तथैव च सर्वेषामेव सर्वात्मा सर्वलोकनमस्कृतः
svātantr! yānnityabhāvācca sarvagatvāttathaiva ca sarveṣāmeva sarvātmā sarvalokanamaskṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थित्युत्पत्तिविनाशेषु भूतानामेष कारणम् अव्यक्तो व्यक्तकर्मा च रूक्षः शीतो लघुः खरः
sthityutpattivināśeṣu bhūtānāmeṣa kāraṇam avyakto vyaktakarmā ca rūkṣaḥ śīto laghuḥ kharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिर्यग्गो द्विगुणश्चैव रजोबहुल एव च अचिन्त्यवीर्यो दोषाणां नेता रोगसमूहराट्
tiryaggo dviguṇaścaiva rajobahula eva ca acintyavīryo doṣāṇāṃ netā rogasamūharāṭ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आशुकारी मुहुश्चारी पक्वाधानगुदालयः देहे विचरतस्तस्य लक्षणानि निबोध मे
āśukārī muhuścārī pakvādhānagudālayaḥ dehe vicaratastasya lakṣaṇāni nibodha me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषधात्वग्निसमतां संप्राप्तिं विषयेषु च क्रियाणामानुलोम्यं च करोत्यकुपितोऽनिलः
doṣadhātvagnisamatāṃ saṃprāptiṃ viṣayeṣu ca kriyāṇāmānulomyaṃ ca karotyakupito'nilaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाऽग्नि पञ्चधा भिन्नो नामस्थानक्रियामयैः भिन्नोऽनिलस्तस्था ह्येको नामस्थानक्रियामयैः
yathā'gni pañcadhā bhinno nāmasthānakriyāmayaiḥ bhinno'nilastasthā hyeko nāmasthānakriyāmayaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणोदानौ समानश्च व्यानश्चापान एव च स्थानस्था मारुताः पञ्च यापयन्ति शरीरिणम्
prāṇodānau samānaśca vyānaścāpāna eva ca sthānasthā mārutāḥ pañca yāpayanti śarīriṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो वायुर्वक्त्रसंचारी स प्राणो नाम देहधृक् सोऽन्न प्रवेशयत्यन्तः प्राणांश्चाप्यवलम्बते
yo vāyurvaktrasaṃcārī sa prāṇo nāma dehadhṛk so'nna praveśayatyantaḥ prāṇāṃścāpyavalambate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायशः कुरुते दुष्टो हिक्काश्वासादिकान् गदान् उदानो नाम यस्तूर्ध्वमुपैति पवनोत्तमः
prāyaśaḥ kurute duṣṭo hikkāśvāsādikān gadān udāno nāma yastūrdhvamupaiti pavanottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन भाषितगीतादिविशेषोऽभिप्रवर्तते ऊर्ध्वजत्रुगतान् रोगान् करोति च विशेषतः
tena bhāṣitagītādiviśeṣo'bhipravartate ūrdhvajatrugatān rogān karoti ca viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आमपक्वाशयचरः समानो वह्निसङ्गतः सोऽन्न पचति तज्जांश्च विशेषान्विविनक्ति हि
āmapakvāśayacaraḥ samāno vahnisaṅgataḥ so'nna pacati tajjāṃśca viśeṣānvivinakti hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुल्माग्निसादातीसारप्रभृतीन् कुरुते गदान् कृत्स्नदेहचरो व्यानो रससंवहनोद्यतः
gulmāgnisādātīsāraprabhṛtīn kurute gadān kṛtsnadehacaro vyāno rasasaṃvahanodyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वेदासृक्स्रावणश्चापि पञ्चधा चेष्टयत्यपि क्रुद्धश्च कुरुते रोगान् प्रायशः सर्वदेहगान्
svedāsṛksrāvaṇaścāpi pañcadhā ceṣṭayatyapi kruddhaśca kurute rogān prāyaśaḥ sarvadehagān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्वाधानालयोऽपानः काले कर्षति चाप्यधः समीरणः शकृन्मूत्रं शुक्रगर्भार्तवानि च
pakvādhānālayo'pānaḥ kāle karṣati cāpyadhaḥ samīraṇaḥ śakṛnmūtraṃ śukragarbhārtavāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रुद्धश्च कुरुते रोगान् घोरान् बस्तिगुदाश्रयान् शुक्रदोषप्रमेहास्तु व्यानापानप्रकोपजाः
kruddhaśca kurute rogān ghorān bastigudāśrayān śukradoṣapramehāstu vyānāpānaprakopajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युगपत् कुपिताश्चापि देहं भिन्द्युरसंशयम् अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि नानास्थानान्तराश्रितः
yugapat kupitāścāpi dehaṃ bhindyurasaṃśayam ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi nānāsthānāntarāśritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुशः कुपितो वायुर्विकारान् कुरुते हि यान् वायुरामाशये क्रुद्धश्छर्द्यादीन् कुरुते गदान्
bahuśaḥ kupito vāyurvikārān kurute hi yān vāyurāmāśaye kruddhaśchardyādīn kurute gadān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोहं मूर्च्छां पिपासां च हृद्ग्रहं पार्श्ववेदनाम् पक्वाशयस्थोऽन्त्रकूजं शूलं नाभौ करोति च
mohaṃ mūrcchāṃ pipāsāṃ ca hṛdgrahaṃ pārśvavedanām pakvāśayastho'ntrakūjaṃ śūlaṃ nābhau karoti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृच्छ्रमूत्रपुरीषत्वमानाहं त्रिकवेदनाम् श्रोत्रादिष्विन्द्रि यवधं कुर्यात् क्रुद्धः समीरणः
kṛcchramūtrapurīṣatvamānāhaṃ trikavedanām śrotrādiṣvindri yavadhaṃ kuryāt kruddhaḥ samīraṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैवर्ण्यं स्फुरणं रौक्ष्यं सुप्तिं चुमुचुमायनम् त्वक्स्थो निस्तोदनं कुर्यात् त्वग्भेदं परिपोटनम्
vaivarṇyaṃ sphuraṇaṃ raukṣyaṃ suptiṃ cumucumāyanam tvakstho nistodanaṃ kuryāt tvagbhedaṃ paripoṭanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रणांश्च रक्तगो ग्रन्थीन् सशूलान् मांससंश्रितः तथा मेदःश्रितः कुर्याद्ग्रन्थीन्मन्दरुजोऽव्रणान्
vraṇāṃśca raktago granthīn saśūlān māṃsasaṃśritaḥ tathā medaḥśritaḥ kuryādgranthīnmandarujo'vraṇān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्यात् सिरागतः शूलं सिराकुञ्चनपूरणम् स्नायुप्राप्तः स्तम्भकम्पौ शूलमाक्षेपणं तथा
kuryāt sirāgataḥ śūlaṃ sirākuñcanapūraṇam snāyuprāptaḥ stambhakampau śūlamākṣepaṇaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हन्ति सन्धिगतः सन्धीन् शूलशोफौ करोति च अस्थिशोषं प्रभेदं च कुर्याच्छूलं च तच्छ्रितः
hanti sandhigataḥ sandhīn śūlaśophau karoti ca asthiśoṣaṃ prabhedaṃ ca kuryācchūlaṃ ca tacchritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा मज्जगते रुक् च न कदाचित् प्रशाम्यति अप्रवृत्तिः प्रवृत्तिर्वा विकृता शुक्रगेऽनिले
tathā majjagate ruk ca na kadācit praśāmyati apravṛttiḥ pravṛttirvā vikṛtā śukrage'nile
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्तपादशिरोधातूंस्तथा संचरति क्रमात् व्याप्नुयाद्वाखिलं देहं वायुः सर्वगतो नृणाम्
hastapādaśirodhātūṃstathā saṃcarati kramāt vyāpnuyādvākhilaṃ dehaṃ vāyuḥ sarvagato nṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तम्भनाक्षेपणस्वापशोफशूलानि सर्वगः स्थानेषूक्तेषु संमिश्रः संमिश्राः कुरुते रुजः
stambhanākṣepaṇasvāpaśophaśūlāni sarvagaḥ sthāneṣūkteṣu saṃmiśraḥ saṃmiśrāḥ kurute rujaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्यादवयवप्राप्तो मारुतस्त्वमितान् गदान् दाहसंतापमूर्च्छाः स्युर्वायौ पित्तसमन्विते
kuryādavayavaprāpto mārutastvamitān gadān dāhasaṃtāpamūrcchāḥ syurvāyau pittasamanvite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शैत्यशोफगुरुत्वानि तस्मिन्नेव कफावृते सूचीभिरिव निस्तोदः स्पर्शद्वेषः प्रसुप्तता
śaityaśophagurutvāni tasminneva kaphāvṛte sūcībhiriva nistodaḥ sparśadveṣaḥ prasuptatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेषाः पित्तविकाराः स्युर्मारुते शोणितान्विते प्राणे पित्तावृते छर्दिर्दाहश्चैवोपजायते
śeṣāḥ pittavikārāḥ syurmārute śoṇitānvite prāṇe pittāvṛte chardirdāhaścaivopajāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दौर्बल्यं सदनं तन्द्रा वैवर्ण्यं च कफावृते उदाने पित्तसंयुक्ते मूर्च्छादाहभ्रमक्लमाः
daurbalyaṃ sadanaṃ tandrā vaivarṇyaṃ ca kaphāvṛte udāne pittasaṃyukte mūrcchādāhabhramaklamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्वेदहर्षौ मन्दोऽग्नि शीतस्तम्भौ कफावृते समाने पित्तसंयुक्ते स्वेददाहौष्ण्यमूर्च्छनम्
asvedaharṣau mando'gni śītastambhau kaphāvṛte samāne pittasaṃyukte svedadāhauṣṇyamūrcchanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफाधिकं च विण्मूत्रं रोमहर्षः कफावृते अपाने पित्तसंयुक्ते दाहौष्ण्ये स्यादसृग्दरः
kaphādhikaṃ ca viṇmūtraṃ romaharṣaḥ kaphāvṛte apāne pittasaṃyukte dāhauṣṇye syādasṛgdaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधःकायगुरुत्वं च तस्मिन्नेव कफावृते व्याने पित्तावृते दाहो गात्रविक्षेपणं क्लमः
adhaḥkāyagurutvaṃ ca tasminneva kaphāvṛte vyāne pittāvṛte dāho gātravikṣepaṇaṃ klamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरूणि सर्वगात्राणि स्तम्भनं चास्थिपर्वणाम् लिङ्गं कफावृते व्याने चेष्टास्तम्भस्तथैव च
gurūṇi sarvagātrāṇi stambhanaṃ cāsthiparvaṇām liṅgaṃ kaphāvṛte vyāne ceṣṭāstambhastathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रिआ!यशः सुकुमाराणां मिथ्याऽहारविहारिणाम् रोगाध्वप्रमदामद्यव्यायामैश्चातिपीडनात्
priā!yaśaḥ sukumārāṇāṃ mithyā'hāravihāriṇām rogādhvapramadāmadyavyāyāmaiścātipīḍanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋतुसात्म्यविपर्यासात् स्नेहादीनां च विभ्रमात् अव्यवाये तथा स्थूले वातरक्तं प्रकुप्यति
ṛtusātmyaviparyāsāt snehādīnāṃ ca vibhramāt avyavāye tathā sthūle vātaraktaṃ prakupyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्त्यश्वोष्ट्रैर्गच्छतोऽन्यैश्च वायुः कोपं यातः कारणैः सेवितैः स्वैः तीक्ष्णोष्णाम्लक्षारशाकादिभोज्यैः संतापाद्यैर्भूयसा सेवितैश्च
hastyaśvoṣṭrairgacchato'nyaiśca vāyuḥ kopaṃ yātaḥ kāraṇaiḥ sevitaiḥ svaiḥ tīkṣṇoṣṇāmlakṣāraśākādibhojyaiḥ saṃtāpādyairbhūyasā sevitaiśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षिप्रं रक्तं दुष्टिमायाति तच्च वायोर्मार्गं संरुणद्ध्य्शाउ! यातः क्रुद्धोऽत्यर्थं मार्गरोधात् स वायुरत्युद्रि क्तं दूषयेद्र क्तमाशु
kṣipraṃ raktaṃ duṣṭimāyāti tacca vāyormārgaṃ saṃruṇaddhyśāu! yātaḥ kruddho'tyarthaṃ mārgarodhāt sa vāyuratyudri ktaṃ dūṣayedra ktamāśu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् संपृक्तं वायुना दूषितेन तत्प्राबल्यादुच्यते वातरक्तम् तद्वत् पित्तं दूषितेनासृजाऽक्त श्लेष्मा दुष्टो दूषितेनासृजाऽक्त
tat saṃpṛktaṃ vāyunā dūṣitena tatprābalyāducyate vātaraktam tadvat pittaṃ dūṣitenāsṛjā'kta śleṣmā duṣṭo dūṣitenāsṛjā'kta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पर्शोद्विग्नौ तोदभेदप्रशोषस्वापोपेतौ वातरक्तेन पादौ पित्तासृग्भ्यामुग्रदाहौ भवेतामत्यर्थोष्णौ रक्तशोफौ मृदू च
sparśodvignau todabhedapraśoṣasvāpopetau vātaraktena pādau pittāsṛgbhyāmugradāhau bhavetāmatyarthoṣṇau raktaśophau mṛdū ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कण्डूमन्तौ श्वेतशीतौ सशोफौ पीनस्तब्धौ श्लेष्मदुष्टे तु रक्ते सर्वैर्दुष्टे शोणिते चापि दोषाः स्वं स्वं रूपं पादयोर्दर्शयन्ति
kaṇḍūmantau śvetaśītau saśophau pīnastabdhau śleṣmaduṣṭe tu rakte sarvairduṣṭe śoṇite cāpi doṣāḥ svaṃ svaṃ rūpaṃ pādayordarśayanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राग्रूपे शिथिलौ स्विन्नौ शीतलौ सविपर्ययौ वैवर्ण्यतोदसुप्तत्वगुरुत्वौषसमन्वितौ
prāgrūpe śithilau svinnau śītalau saviparyayau vaivarṇyatodasuptatvagurutvauṣasamanvitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादयोर्मूलमास्थाय कदाचिद्धस्तयोरपि आखोर्विषमिव क्रुद्धं तद्देहमनुसर्पति
pādayormūlamāsthāya kadāciddhastayorapi ākhorviṣamiva kruddhaṃ taddehamanusarpati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आजानुस्फुटितं यच्च प्रभिन्नं प्रस्रुतं च यत् उपद्र वैश्च यज्जुष्टं प्राणमांसक्षयादिभिः
ājānusphuṭitaṃ yacca prabhinnaṃ prasrutaṃ ca yat upadra vaiśca yajjuṣṭaṃ prāṇamāṃsakṣayādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोणितं तदसाध्यं स्याद्याप्यं संवत्सरोत्थितम् यदा तु धमनीः सर्वाः कुपितोऽभ्येति मारुतः
śoṇitaṃ tadasādhyaṃ syādyāpyaṃ saṃvatsarotthitam yadā tu dhamanīḥ sarvāḥ kupito'bhyeti mārutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाक्षिपत्याशु मुहुर्मुहुर्देहं मुहुश्चरः मुहुर्मुहुस्तदाक्षेपादाक्षेपक इति स्मृतः
tadākṣipatyāśu muhurmuhurdehaṃ muhuścaraḥ muhurmuhustadākṣepādākṣepaka iti smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोऽपतानकसंज्ञो यः पातयत्यन्तराऽन्तरा कफान्वितो भृशं वायुस्तास्वेव यदि तिष्ठति
so'patānakasaṃjño yaḥ pātayatyantarā'ntarā kaphānvito bhṛśaṃ vāyustāsveva yadi tiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स दण्डवत् स्तम्भयति कृच्छ्रो दण्डापतानकः हनुग्रहस्तदाऽत्यर्थं सोऽन्न कृच्छ्रान्निषेवते
sa daṇḍavat stambhayati kṛcchro daṇḍāpatānakaḥ hanugrahastadā'tyarthaṃ so'nna kṛcchrānniṣevate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनुस्तुल्यं नमेद्यस्तु स धनुःस्तम्भसंज्ञकः अङ्गुलीगुल्फजठरहृद्वक्षोगलसंश्रितः
dhanustulyaṃ namedyastu sa dhanuḥstambhasaṃjñakaḥ aṅgulīgulphajaṭharahṛdvakṣogalasaṃśritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नायुप्रतानमनिलो यदाऽक्षिपति वेगवान् विष्टब्धाक्षः स्तब्धहनुर्भग्नपार्श्वः कफं वमन्
snāyupratānamanilo yadā'kṣipati vegavān viṣṭabdhākṣaḥ stabdhahanurbhagnapārśvaḥ kaphaṃ vaman
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यन्तरं धनुरिव यदा नमति मानवः तदाऽस्याभ्यन्तरायामं कुरुते मारुतो बली
abhyantaraṃ dhanuriva yadā namati mānavaḥ tadā'syābhyantarāyāmaṃ kurute māruto balī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाह्यस्नायुप्रतानस्थो बाह्यायामं करोति च तमसाध्यं बुधाः प्राहुर्वक्षःकट्यूरुभञ्जनम्
bāhyasnāyupratānastho bāhyāyāmaṃ karoti ca tamasādhyaṃ budhāḥ prāhurvakṣaḥkaṭyūrubhañjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफपित्तान्वितो वायुर्वायुरेव च केवलः कुर्यादाक्षेपकं त्वन्यं चतुर्थमभिघातजम्
kaphapittānvito vāyurvāyureva ca kevalaḥ kuryādākṣepakaṃ tvanyaṃ caturthamabhighātajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्भपातनिमित्तश्च शोणितातिस्रवाच्च यः अभिघातनिमित्तश्च न सिध्यत्यपतानकः
garbhapātanimittaśca śoṇitātisravācca yaḥ abhighātanimittaśca na sidhyatyapatānakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधोगमाः सतिर्यग्गा धमनीरूर्ध्वदेहगाः यदा प्रकुपितोऽत्यर्थं मातरिश्वा प्रपद्यते
adhogamāḥ satiryaggā dhamanīrūrdhvadehagāḥ yadā prakupito'tyarthaṃ mātariśvā prapadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाऽन्यतरपक्षस्य सन्धिवन्धान् विमोक्षयन् हन्ति पक्षं तमाहुर्हि पक्षाघातं भिषग्वराः
tadā'nyatarapakṣasya sandhivandhān vimokṣayan hanti pakṣaṃ tamāhurhi pakṣāghātaṃ bhiṣagvarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य कृत्स्नं शरीरार्धमकर्मण्यमचेतनम् ततः पतत्यसून् वाऽपि त्यजत्यनिलपीडितः
yasya kṛtsnaṃ śarīrārdhamakarmaṇyamacetanam tataḥ patatyasūn vā'pi tyajatyanilapīḍitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धवातहतं पक्षं कृच्छ्रसाध्यतमं विदुः साध्यमन्येन संसृष्टमसाध्यं क्षयहेतुकम्
śuddhavātahataṃ pakṣaṃ kṛcchrasādhyatamaṃ viduḥ sādhyamanyena saṃsṛṣṭamasādhyaṃ kṣayahetukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुरूर्ध्वं व्रजेत् स्थानात् कुपितो हृदयं शिरः शङ्खौ च पीडयत्यङ्गान्याक्षिपेन्नमयेच्च सः
vāyurūrdhvaṃ vrajet sthānāt kupito hṛdayaṃ śiraḥ śaṅkhau ca pīḍayatyaṅgānyākṣipennamayecca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निमीलिताक्षो निश्चेष्टः स्तब्धाक्षो वाऽपि कूजति निरुच्छ्वासोऽथवा कृच्छ्रादुच्छ्वस्यान्नष्टचेतनः
nimīlitākṣo niśceṣṭaḥ stabdhākṣo vā'pi kūjati nirucchvāso'thavā kṛcchrāducchvasyānnaṣṭacetanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वस्थः स्याद्धृदये मुक्ते ह्यावृते तु प्रमुह्यति कफान्वितेन वातेन ज्ञेय एषोऽपतन्त्रकः
svasthaḥ syāddhṛdaye mukte hyāvṛte tu pramuhyati kaphānvitena vātena jñeya eṣo'patantrakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवास्वप्नासनस्थानविवृताध्वनिरीक्षणैः मन्यास्तम्भं प्रकुरुते स एव श्लेष्मणाऽवृतः
divāsvapnāsanasthānavivṛtādhvanirīkṣaṇaiḥ manyāstambhaṃ prakurute sa eva śleṣmaṇā'vṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गिर्भिणीसूतिकाबालवृद्धक्षीणेष्वसृक्क्षये उच्चैर्व्याहरतोऽत्यर्थं खादतः कठिनानि वा हसतो जृम्भतो भाराद्विषमाच्छयनादपि
girbhiṇīsūtikābālavṛddhakṣīṇeṣvasṛkkṣaye uccairvyāharato'tyarthaṃ khādataḥ kaṭhināni vā hasato jṛmbhato bhārādviṣamācchayanādapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरोनासौष्ठचिबुकललाटेक्षणसन्धिगः अर्दयित्वाऽनिलो वक्त्रमर्दितं जनयत्यतः
śironāsauṣṭhacibukalalāṭekṣaṇasandhigaḥ ardayitvā'nilo vaktramarditaṃ janayatyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वक्रीभवति वक्त्रार्धं ग्रीवा चाप्यपवर्तते शिरश्चलति वाक्सङ्गो नेत्रादीनां च वैकृतम्
vakrībhavati vaktrārdhaṃ grīvā cāpyapavartate śiraścalati vāksaṅgo netrādīnāṃ ca vaikṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रीवाचिबुकदन्तानां तस्मिन् पार्श्वे तु वेदना यस्याग्रजो रोमहर्षो वेपथुर्नेत्रमाविलम्
grīvācibukadantānāṃ tasmin pārśve tu vedanā yasyāgrajo romaharṣo vepathurnetramāvilam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुरूर्ध्वं त्वचि स्वापस्तोदो मन्याहनुग्रहः तमर्दितमिति प्राहुर्व्याधिं व्याधिविशारदाः
vāyurūrdhvaṃ tvaci svāpastodo manyāhanugrahaḥ tamarditamiti prāhurvyādhiṃ vyādhiviśāradāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीणस्यानिमिषाक्षस्य प्रसक्तं सक्तभाषिणः न सिध्यत्यर्दितं बाढं त्रिवर्षं वेपनस्य च
kṣīṇasyānimiṣākṣasya prasaktaṃ saktabhāṣiṇaḥ na sidhyatyarditaṃ bāḍhaṃ trivarṣaṃ vepanasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पार्ष्णिप्रत्यङ्गुलीनां तु कण्डरा याऽनिलार्दिता सन्क्थः क्षेपं निगृह्णीयाद्गृध्रसीति हि सा स्मृता
pārṣṇipratyaṅgulīnāṃ tu kaṇḍarā yā'nilārditā sankthaḥ kṣepaṃ nigṛhṇīyādgṛdhrasīti hi sā smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तलप्रत्यङ्गुलीनां तु कण्डरा बाहुपृष्ठतः बाह्वोः कर्मक्षयकरी विश्वाचीति हि सा स्मृता
talapratyaṅgulīnāṃ tu kaṇḍarā bāhupṛṣṭhataḥ bāhvoḥ karmakṣayakarī viśvācīti hi sā smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातशोणितजः शोफो जानुमध्ये महारुजः शिरः क्रोष्टुकपूर्वं तु स्थूलः क्रोष्टुकमूर्धवत्
vātaśoṇitajaḥ śopho jānumadhye mahārujaḥ śiraḥ kroṣṭukapūrvaṃ tu sthūlaḥ kroṣṭukamūrdhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुः कट्यां स्थितः सन्क्थः कण्डरामाक्षिपेद्यदा खञ्जस्तदा भवेज्जन्तुः पङ्गुः सन्क्थोर्द्वयोर्वधात्
vāyuḥ kaṭyāṃ sthitaḥ sankthaḥ kaṇḍarāmākṣipedyadā khañjastadā bhavejjantuḥ paṅguḥ sankthordvayorvadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रक्रामन् वेपते यस्तु खञ्जन्निव च गच्छति कलायखञ्जं तं विद्यान्मुक्तसन्धिप्रबन्धनम्
prakrāman vepate yastu khañjanniva ca gacchati kalāyakhañjaṃ taṃ vidyānmuktasandhiprabandhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यस्ते तु विषमं पादे रुजः कुर्यात् समीरणः वातकण्टक इत्येष विज्ञेयः खुडकाश्रितः
nyaste tu viṣamaṃ pāde rujaḥ kuryāt samīraṇaḥ vātakaṇṭaka ityeṣa vijñeyaḥ khuḍakāśritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादयोः कुरुते दाहं पित्तासृक्सहितोऽनिलः विशेषतश्चङ्क्रमणात् पाददाहं तमादिशेत्
pādayoḥ kurute dāhaṃ pittāsṛksahito'nilaḥ viśeṣataścaṅkramaṇāt pādadāhaṃ tamādiśet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृष्यतश्चरणौ यस्य भवतश्च प्रसुप्तवत् पादहर्षः स विज्ञेयः कफवातप्रकोपजः
hṛṣyataścaraṇau yasya bhavataśca prasuptavat pādaharṣaḥ sa vijñeyaḥ kaphavātaprakopajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अंसदेशस्थितो वायुः शोषयित्वांऽसबन्धनम् सिराश्चाकुञ्च्य तत्रस्थो जनयत्यवबाहुकम्
aṃsadeśasthito vāyuḥ śoṣayitvāṃ'sabandhanam sirāścākuñcya tatrastho janayatyavabāhukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा शब्दवहं स्रोतो वायुरावृत्य तिष्ठति शुद्धः श्लेष्मान्वितो वाऽपि बाधिर्यं तेन जायते
yadā śabdavahaṃ sroto vāyurāvṛtya tiṣṭhati śuddhaḥ śleṣmānvito vā'pi bādhiryaṃ tena jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हनुशङ्खशिरोग्रीवं यस्य भिन्दन्निवानिलः कर्णयोः कुरुते शूलं कर्णशूलं तदुच्यते
hanuśaṅkhaśirogrīvaṃ yasya bhindannivānilaḥ karṇayoḥ kurute śūlaṃ karṇaśūlaṃ taducyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवृत्य सकफो वायुर्धमनीः शब्दवाहिनी नरान् करोत्यक्रियकान्मूकमिन्मिणगद्गदान्
āvṛtya sakapho vāyurdhamanīḥ śabdavāhinī narān karotyakriyakānmūkaminmiṇagadgadān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधो या वेदनां याति वर्चोमूत्राशयोत्थिता भिन्दतीव गुदोपस्थं सा तूनीत्यभिधीयते
adho yā vedanāṃ yāti varcomūtrāśayotthitā bhindatīva gudopasthaṃ sā tūnītyabhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुदोपस्थोत्थिता सैव प्रतिलोमविसर्पिणी वेगैः पक्वाशयं याति प्रतितूनीति सा स्मृता
gudopasthotthitā saiva pratilomavisarpiṇī vegaiḥ pakvāśayaṃ yāti pratitūnīti sā smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साटोपमत्युग्ररुजमाध्मातमुदरं भृशम् आध्मानमिति जानीयाद्धोरं वातनिरोधजम्
sāṭopamatyugrarujamādhmātamudaraṃ bhṛśam ādhmānamiti jānīyāddhoraṃ vātanirodhajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमुक्तपार्श्वहृदयं तदेवामाशयोत्थितम् प्रत्याध्मानं विजानीयात् कफव्याकुलितानिलम्
vimuktapārśvahṛdayaṃ tadevāmāśayotthitam pratyādhmānaṃ vijānīyāt kaphavyākulitānilam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्ठीलावद्धनं ग्रन्थिमूर्ध्वमायतमुन्नतम् वाताष्ठीलां विजानीयाद्बहिर्मार्गावरोधिनीम्
aṣṭhīlāvaddhanaṃ granthimūrdhvamāyatamunnatam vātāṣṭhīlāṃ vijānīyādbahirmārgāvarodhinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एनामेव रुजायुक्तां वातविण्मूत्ररोधिनीम् प्रत्यष्ठीलामिति वदेज्जठरे तिर्यगुत्थिताम्
enāmeva rujāyuktāṃ vātaviṇmūtrarodhinīm pratyaṣṭhīlāmiti vadejjaṭhare tiryagutthitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.