Suśruta-saṃhitā 2.10

अथातो विसर्पनाडीस्तनरोगनिदानं व्याख्यास्यामः

athāto visarpanāḍīstanaroganidānaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वङ्मांसशोणितगताः कुपितास्तु दोषाः सर्वाङ्गसारिणमिहास्थितमात्मलिङ्गम् कुर्वन्ति विस्तृतमनुन्नतमाशु शोफं तं सर्वतो विसरणाच्च विसर्पमाहुः

tvaṅmāṃsaśoṇitagatāḥ kupitāstu doṣāḥ sarvāṅgasāriṇamihāsthitamātmaliṅgam kurvanti vistṛtamanunnatamāśu śophaṃ taṃ sarvato visaraṇācca visarpamāhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातात्मकोऽसितमृदुः परुषोऽङ्गमर्दसंभेदतोदपवनज्वरलिङ्गयुक्तः गण्डैर्यदा तु विषमैरतिदूषितत्वाद्युक्तः स एव कथितः खलु वर्जनीयः

vātātmako'sitamṛduḥ paruṣo'ṅgamardasaṃbhedatodapavanajvaraliṅgayuktaḥ gaṇḍairyadā tu viṣamairatidūṣitatvādyuktaḥ sa eva kathitaḥ khalu varjanīyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तात्मको द्रुतगतिर्ज्वरदाहपाकस्फोटप्रभेदबहुलः क्षतजप्रकाशः दोषप्रवृद्धिहतमांससिरो यदा स्यात् स्रोतोजकर्दमनिभो न तदा स सिध्येत्

pittātmako drutagatirjvaradāhapākasphoṭaprabhedabahulaḥ kṣatajaprakāśaḥ doṣapravṛddhihatamāṃsasiro yadā syāt srotojakardamanibho na tadā sa sidhyet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्लेष्मात्मकः सरति मन्दमशीघ्रपाकः स्निग्धः सितश्वयथुरल्परुगुग्रकण्डुः सर्वात्मकस्त्रिविधवर्णरुजोऽवगाढः पक्वो न सिध्यति च मांससिराप्रशातात्

śleṣmātmakaḥ sarati mandamaśīghrapākaḥ snigdhaḥ sitaśvayathuralparugugrakaṇḍuḥ sarvātmakastrividhavarṇarujo'vagāḍhaḥ pakvo na sidhyati ca māṃsasirāpraśātāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्यःक्षतव्रणमुपेत्य नरस्य पित्तं रक्तं च दोषबहुलस्य करोति शोफम् श्यावं सलोहितमतिज्वरदाहपाकं स्फोटैः कुलत्थसदृशैरसितैश्च कीर्णम्

sadyaḥkṣatavraṇamupetya narasya pittaṃ raktaṃ ca doṣabahulasya karoti śopham śyāvaṃ salohitamatijvaradāhapākaṃ sphoṭaiḥ kulatthasadṛśairasitaiśca kīrṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिध्यन्ति वातकफपित्तकृता विसर्पाः सर्वात्मकः क्षतकृतश्च न सिद्धिमेति पैत्तानिलावपि च दर्शितपूर्वलिङ्गौ सर्वे च मर्मसु भवन्ति हि कृच्छ्रसाध्याः

sidhyanti vātakaphapittakṛtā visarpāḥ sarvātmakaḥ kṣatakṛtaśca na siddhimeti paittānilāvapi ca darśitapūrvaliṅgau sarve ca marmasu bhavanti hi kṛcchrasādhyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोफं न पक्वमिति पक्वमुपेक्षते यो यो वा व्रणं प्रचुरपूयमसाधुवृत्तः अभ्यन्तरं प्रविशति प्रविदार्य तस्य स्थानानि पूर्वविहितानि ततः स पूयः

śophaṃ na pakvamiti pakvamupekṣate yo yo vā vraṇaṃ pracurapūyamasādhuvṛttaḥ abhyantaraṃ praviśati pravidārya tasya sthānāni pūrvavihitāni tataḥ sa pūyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यातिमात्रगमनाद्गतिरित्यतश्च नाडीव यद्वहति तेन मता तु नाडी दोषैस्त्रिभिर्भवति सा पृथगेकशश्च संमूर्च्छितैरपि च शल्यनिमित्ततोऽन्या

tasyātimātragamanādgatirityataśca nāḍīva yadvahati tena matā tu nāḍī doṣaistribhirbhavati sā pṛthagekaśaśca saṃmūrcchitairapi ca śalyanimittato'nyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रानिलात् परुषसूक्ष्ममुखी सशूला फेनानुविद्धमधिकं स्रवति क्षपायाम् तृट्तापतोदसदनज्वरभेदहेतुः पीतं स्रवत्यधिकमुष्णमहःसु पित्तात्

tatrānilāt paruṣasūkṣmamukhī saśūlā phenānuviddhamadhikaṃ sravati kṣapāyām tṛṭtāpatodasadanajvarabhedahetuḥ pītaṃ sravatyadhikamuṣṇamahaḥsu pittāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञेया कफाद्बहुघनार्जुनपिच्छिलास्रा रात्रिस्रुतिः स्तिमितरुक्कठिना सकण्डूः दोषद्वयाभिहितलक्षणदर्शनेन तिस्रो गतीर्व्यतिकरप्रभवास्तु विद्यात्

jñeyā kaphādbahughanārjunapicchilāsrā rātrisrutiḥ stimitarukkaṭhinā sakaṇḍūḥ doṣadvayābhihitalakṣaṇadarśanena tisro gatīrvyatikaraprabhavāstu vidyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दाहज्वरश्वसनमूर्च्छनवक्त्रशोषा यस्यां भवन्त्यभिहितानि च लक्षणानि तामादिशेत् पवनपित्तकफप्रकोपाद्घोरामसुक्षयकरीमिव कालरात्रिम्

dāhajvaraśvasanamūrcchanavaktraśoṣā yasyāṃ bhavantyabhihitāni ca lakṣaṇāni tāmādiśet pavanapittakaphaprakopādghorāmasukṣayakarīmiva kālarātrim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नष्टं कथंचिदनुमार्गमुदीरितेषु स्थानेषु शल्यमचिरेण गतिं करोति सा फेनिलं मथितमच्छमसृग्विमिश्रमुष्णं स्रवेत सहसा सरुजा च नित्यम्

naṣṭaṃ kathaṃcidanumārgamudīriteṣu sthāneṣu śalyamacireṇa gatiṃ karoti sā phenilaṃ mathitamacchamasṛgvimiśramuṣṇaṃ sraveta sahasā sarujā ca nityam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावत्यो गतयो यैश्च कारणैः संभवन्ति हि तावन्तः स्तनरोगाः स्युः स्त्रीणां तैरेव हेतुभिः

yāvatyo gatayo yaiśca kāraṇaiḥ saṃbhavanti hi tāvantaḥ stanarogāḥ syuḥ strīṇāṃ taireva hetubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धमन्यः संवृतद्वाराः कन्यानां स्तनसंश्रिताः दोषाविसरणात्तासां न भवन्ति स्तनामयाः

dhamanyaḥ saṃvṛtadvārāḥ kanyānāṃ stanasaṃśritāḥ doṣāvisaraṇāttāsāṃ na bhavanti stanāmayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तासामेव प्रजातानां गर्भिणीनां च ताः पुनः स्वभावादेव विवृता जायन्ते संभवन्त्यतः

tāsāmeva prajātānāṃ garbhiṇīnāṃ ca tāḥ punaḥ svabhāvādeva vivṛtā jāyante saṃbhavantyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसप्रसादो मधुरः पक्वाहारनिमित्तजः कृत्स्नदेहात् स्तनौ प्राप्तः स्तन्यमित्यभिधीयते

rasaprasādo madhuraḥ pakvāhāranimittajaḥ kṛtsnadehāt stanau prāptaḥ stanyamityabhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशस्तेष्वपि गात्रेषु यथा शुक्रं न दृश्यते सर्वदेहाश्रितत्वाच्च शुक्रलक्षणमुच्यते

viśasteṣvapi gātreṣu yathā śukraṃ na dṛśyate sarvadehāśritatvācca śukralakṣaṇamucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेव चेष्टयुवतेर्दर्शनात् स्मरणादपि शब्दसंश्रवणात् स्पर्शात् संहर्षाच्च प्रवर्तते

tadeva ceṣṭayuvaterdarśanāt smaraṇādapi śabdasaṃśravaṇāt sparśāt saṃharṣācca pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुप्रसन्नं मनस्तत्र हर्षणे हेतुरुच्यते आहाररसयोनित्वादेवं स्तन्यमपि स्त्रियाः

suprasannaṃ manastatra harṣaṇe heturucyate āhārarasayonitvādevaṃ stanyamapi striyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेवापत्यसंस्पर्शाद्दर्शनात् स्मरणादपि ग्रहणाच्च शरीरस्य शुक्रवत् संप्रवर्तते

tadevāpatyasaṃsparśāddarśanāt smaraṇādapi grahaṇācca śarīrasya śukravat saṃpravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नेहो निरन्तरस्तत्र प्रस्रवे हेतुरुच्यते तत् कषायं भवेद्वातात् क्षिप्तं च प्लवतेऽम्भसि

sneho nirantarastatra prasrave heturucyate tat kaṣāyaṃ bhavedvātāt kṣiptaṃ ca plavate'mbhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तादम्लं सकटुकं राज्योऽम्भसि च पीतिकाः कफाद्घनं पिच्छिलं च जले चाप्यवसीदति सर्वैर्दुष्टैः सर्वलिङ्गमभिघाताच्च दुष्यति

pittādamlaṃ sakaṭukaṃ rājyo'mbhasi ca pītikāḥ kaphādghanaṃ picchilaṃ ca jale cāpyavasīdati sarvairduṣṭaiḥ sarvaliṅgamabhighātācca duṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् क्षीरमुदके क्षिप्तमेकीभवति पाण्डुरम् मधुरं चाविवर्णं च प्रसन्नं तद्विनिर्दिशेत्

yat kṣīramudake kṣiptamekībhavati pāṇḍuram madhuraṃ cāvivarṇaṃ ca prasannaṃ tadvinirdiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सक्षीरौ वाऽप्यदुग्धौ वा प्राप्य दोषः स्तनौ स्त्रियाः रक्तं मांसं च सन्दूष्य स्तनरोगाय कल्पते

sakṣīrau vā'pyadugdhau vā prāpya doṣaḥ stanau striyāḥ raktaṃ māṃsaṃ ca sandūṣya stanarogāya kalpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चानामपि तेषां तु हित्वा शोणितविद्र धिम् लक्षणानि समानानि बाह्यविद्र धिलक्षणैः

pañcānāmapi teṣāṃ tu hitvā śoṇitavidra dhim lakṣaṇāni samānāni bāhyavidra dhilakṣaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.