Suśruta-saṃhitā 2.12

अथातो वृद्ध्य्पुदंशश्लीपदानां निदानं व्याख्यास्यामः

athāto vṛddhypudaṃśaślīpadānāṃ nidānaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातपित्तश्लेष्मशोणितमेदोमूत्रान्त्रनिमित्ताः सप्तवृद्धयो भवन्ति तासां मूत्रान्त्रनिमित्ते वृद्धी वातसमुत्थे केवलमुत्पत्तिहेतुरन्यतमः

vātapittaśleṣmaśoṇitamedomūtrāntranimittāḥ saptavṛddhayo bhavanti tāsāṃ mūtrāntranimitte vṛddhī vātasamutthe kevalamutpattiheturanyatamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधः प्रकुपितोऽन्यतमो हि दोषः फलकोशवाहिनीरभिप्रपद्य धमनीः फलकोषयोर्वृद्धिं जनयति तांवृद्धिमित्याचक्षते

adhaḥ prakupito'nyatamo hi doṣaḥ phalakośavāhinīrabhiprapadya dhamanīḥ phalakoṣayorvṛddhiṃ janayati tāṃvṛddhimityācakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तासां भविष्यतीनां पूर्वरूपाणि बस्तिकटीमुष्कमेढ्रेषु वेदना मारुतनिग्रहः फलकोशशोफश्चेति

tāsāṃ bhaviṣyatīnāṃ pūrvarūpāṇi bastikaṭīmuṣkameḍhreṣu vedanā mārutanigrahaḥ phalakośaśophaśceti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रानिलपरिपूर्णां बस्तिमिवाततां परुषामनिमित्तानिलरुजां वातवृद्धिमाच-क्षते पक्वोदुम्बरसङ्काशांज्वरदाहोष्मवतीं चाशुसमुत्थानपाकां पित्तवृद्धिंकठिनामल्पवेदनां शीतां कण्डूमतीं श्लेष्मवृद्धिं कृष्णस्फोटावृतां पित्तवृद्धि-लिङ्गां रक्तवृद्धिं मृदुस्निग्धां कण्डूमतीमल्पवेदनां तालफलप्रकाशां मेदोवृ-द्धिं मूत्रसंधारणशीलस्य मूत्रवृद्धिर्भवति सा गच्छतोम्बुपूर्णा दृतिरिव क्षुभ्य-ति मूत्रकृच्छ्रवेदनां वृषणयोः श्वयथुं कोशयोश्चापादयति तां मूत्रवृद्धिं विद्यात् भारहरणबलवद्विग्रहवृक्षप्रपतनादिभिरायास विशेषैर्वायुरभिप्रवृद्ध प्रकुपितश्च स्थूलान्त्रस्येतरस्य चैकदेशं विगुणमादायाधो गत्वा वङ्क्षणसन्धिमुपेत्य ग्र-न्थिरूपेण स्थित्वाऽप्रतिक्रियमाणे च कालान्तरेणफलकोशं प्रविश्य मुष्क-शोफमापादयति आध्मातो बस्तिरिवाततः प्रदीर्घः स शोफो भवति सशब्द-मवपीडितश्चोर्ध्वमुपैति विमुक्तश्चपुनराध्मायते तामन्त्रवृद्धिमसाध्यामित्याचक्षते

tatrānilaparipūrṇāṃ bastimivātatāṃ paruṣāmanimittānilarujāṃ vātavṛddhimāca-kṣate pakvodumbarasaṅkāśāṃjvaradāhoṣmavatīṃ cāśusamutthānapākāṃ pittavṛddhiṃkaṭhināmalpavedanāṃ śītāṃ kaṇḍūmatīṃ śleṣmavṛddhiṃ kṛṣṇasphoṭāvṛtāṃ pittavṛddhi-liṅgāṃ raktavṛddhiṃ mṛdusnigdhāṃ kaṇḍūmatīmalpavedanāṃ tālaphalaprakāśāṃ medovṛ-ddhiṃ mūtrasaṃdhāraṇaśīlasya mūtravṛddhirbhavati sā gacchatombupūrṇā dṛtiriva kṣubhya-ti mūtrakṛcchravedanāṃ vṛṣaṇayoḥ śvayathuṃ kośayoścāpādayati tāṃ mūtravṛddhiṃ vidyāt bhāraharaṇabalavadvigrahavṛkṣaprapatanādibhirāyāsa viśeṣairvāyurabhipravṛddha prakupitaśca sthūlāntrasyetarasya caikadeśaṃ viguṇamādāyādho gatvā vaṅkṣaṇasandhimupetya gra-nthirūpeṇa sthitvā'pratikriyamāṇe ca kālāntareṇaphalakośaṃ praviśya muṣka-śophamāpādayati ādhmāto bastirivātataḥ pradīrghaḥ sa śopho bhavati saśabda-mavapīḍitaścordhvamupaiti vimuktaścapunarādhmāyate tāmantravṛddhimasādhyāmityācakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रातिमैथुनादतिब्रह्मचर्याद्वा तथाऽतिब्रह्मचारिणीं चिरोत्सृष्टां रजस्वलां दी-र्घरोमां कर्कशरोमांसङ्कीर्णरोमां निगूढरोमामल्पद्वारां महाद्वारामप्रिंयामका-मामचौक्षसलिलप्रक्षालितयोनिमप्रक्षालितयोनिं योनिरोगोपसृष्टां स्वभावतो वा दुष्टयोनिं वियोनिं वा नारीमत्यर्थमुपसेवमानस्य तथा करजद शनवि-षशूकनिपातनाद्बन्धनाद्धस्ताभिघाताच्चतुष्पदीगमनादचौक्षसलिलप्रक्षालनादवपीडनाच्छुक्रवेगविधारणान्मैथुनान्ते वाऽप्रक्षालनादिभिर्मेढ्र मागम्य प्रकुपितादोषाः क्षतेऽक्षते वा श्वयथुमुपजनयन्ति तमुपदंशमित्याचक्षते

tatrātimaithunādatibrahmacaryādvā tathā'tibrahmacāriṇīṃ cirotsṛṣṭāṃ rajasvalāṃ dī-rgharomāṃ karkaśaromāṃsaṅkīrṇaromāṃ nigūḍharomāmalpadvārāṃ mahādvārāmapriṃyāmakā-māmacaukṣasalilaprakṣālitayonimaprakṣālitayoniṃ yonirogopasṛṣṭāṃ svabhāvato vā duṣṭayoniṃ viyoniṃ vā nārīmatyarthamupasevamānasya tathā karajada śanavi-ṣaśūkanipātanādbandhanāddhastābhighātāccatuṣpadīgamanādacaukṣasalilaprakṣālanādavapīḍanācchukravegavidhāraṇānmaithunānte vā'prakṣālanādibhirmeḍhra māgamya prakupitādoṣāḥ kṣate'kṣate vā śvayathumupajanayanti tamupadaṃśamityācakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पञ्चविधस्त्रिभिर्दोषैः पृथक् समस्तैरसृजा चेति

sa pañcavidhastribhirdoṣaiḥ pṛthak samastairasṛjā ceti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र वातिके पारुष्यं त्वक्परिपुटनं स्तब्धमेढ्रता परुषशोफता विविधाश्चवा-तवेदनाः पैत्तिके ज्वरः श्वयथुः पक्वोदुम्बरसङ्काशस्तीव्रदाहः क्षिप्रपाकः पि-त्तवेदनाश्च श्लैष्मिके श्वयथुः कण्डूमान् कठिनः स्निग्धः श्लेष्मवेदनाश्च र-क्तजे कृष्णस्फोटप्रादुर्भावोऽत्यर्थमसृक्प्रवृत्तिः पित्तलिङ्गान्यत्यर्थं ज्वरदाहौ शोषश्च याप्यश्चैव कदाचित् सर्वजे सर्वलिङ्गदर्शनमवदरणं च शेफसः कृमि प्रादुर्भावो मरणं चेति

tatra vātike pāruṣyaṃ tvakparipuṭanaṃ stabdhameḍhratā paruṣaśophatā vividhāścavā-tavedanāḥ paittike jvaraḥ śvayathuḥ pakvodumbarasaṅkāśastīvradāhaḥ kṣiprapākaḥ pi-ttavedanāśca ślaiṣmike śvayathuḥ kaṇḍūmān kaṭhinaḥ snigdhaḥ śleṣmavedanāśca ra-ktaje kṛṣṇasphoṭaprādurbhāvo'tyarthamasṛkpravṛttiḥ pittaliṅgānyatyarthaṃ jvaradāhau śoṣaśca yāpyaścaiva kadācit sarvaje sarvaliṅgadarśanamavadaraṇaṃ ca śephasaḥ kṛmi prādurbhāvo maraṇaṃ ceti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुपितास्तु दोषा वातपित्तश्लेष्माणोऽधप्रपन्नावङ्क्षणोरुजानुजङ्घास्ववतिष्ठमा-नाः कालान्तरेण पादमाश्रित्य शनैः शोफं जनयन्ति तं श्लीपदमित्याचक्षते तत्त्रिविधंवातपित्तकफनिमित्तमिति

kupitāstu doṣā vātapittaśleṣmāṇo'dhaprapannāvaṅkṣaṇorujānujaṅghāsvavatiṣṭhamā-nāḥ kālāntareṇa pādamāśritya śanaiḥ śophaṃ janayanti taṃ ślīpadamityācakṣate tattrividhaṃvātapittakaphanimittamiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र वातजं खरं कृष्णं परुषमनिमित्तानिलरुजं परिस्फुटति च बहुशः पित्तजं तु पीतावभासमीषन्मृदु ज्वरदाहप्रायं च श्लेष्मजं तु श्वेतं स्निग्धावभासं मन्दवेदनं भारिकं महाग्रन्थिकं कण्टकैरुपचितं च

tatra vātajaṃ kharaṃ kṛṣṇaṃ paruṣamanimittānilarujaṃ parisphuṭati ca bahuśaḥ pittajaṃ tu pītāvabhāsamīṣanmṛdu jvaradāhaprāyaṃ ca śleṣmajaṃ tu śvetaṃ snigdhāvabhāsaṃ mandavedanaṃ bhārikaṃ mahāgranthikaṃ kaṇṭakairupacitaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र संवत्सरातीतमतिमहद्वल्मीकजातं प्रसृतमिति वर्जनीयानि

tatra saṃvatsarātītamatimahadvalmīkajātaṃ prasṛtamiti varjanīyāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवन्ति चात्र त्रीण्यप्येतानि जानीयाच्छ्लीपदानि कफोच्छ्रयात् गुरुत्वं च महत्त्वं च यस्मान्नास्ति विना कफात्

bhavanti cātra trīṇyapyetāni jānīyācchlīpadāni kaphocchrayāt gurutvaṃ ca mahattvaṃ ca yasmānnāsti vinā kaphāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुराणोदकभूयिष्ठाः सर्वर्तुषु च शीतलाः ये देशास्तेषु जायन्ते श्लीपदानि विशेषतः

purāṇodakabhūyiṣṭhāḥ sarvartuṣu ca śītalāḥ ye deśāsteṣu jāyante ślīpadāni viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादवद्धस्तयोश्चापि श्लीपदं जायते नृणाम् कर्णाक्षिनासिकौष्ठेषु केचिदिच्छन्ति तद्विदः

pādavaddhastayoścāpi ślīpadaṃ jāyate nṛṇām karṇākṣināsikauṣṭheṣu kecidicchanti tadvidaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.