Suśruta-saṃhitā 2.4

अथातो भगन्दराणां निदानं व्याख्यास्यामः

athāto bhagandarāṇāṃ nidānaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातपित्तश्लेष्मसन्निपातागन्तुनिमित्ताः शतपोनकोष्ट्रग्रीवपरिस्राविशम्बूका-वर्तोन्मार्गिणो यथासंख्यं पञ्च भगन्दरा भवन्ति ते तु भगगुदबस्तिप्रदेशदारणाच्च भगन्दरा इत्युच्यन्ते अभिन्नाः पिडकाः भिन्नास्तु भगन्दराः

vātapittaśleṣmasannipātāgantunimittāḥ śataponakoṣṭragrīvaparisrāviśambūkā-vartonmārgiṇo yathāsaṃkhyaṃ pañca bhagandarā bhavanti te tu bhagagudabastipradeśadāraṇācca bhagandarā ityucyante abhinnāḥ piḍakāḥ bhinnāstu bhagandarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां तु पूर्वरूपाणि कटीकपालवेदना कण्डूर्दाहः शोफश्च गुदस्य भवति

teṣāṃ tu pūrvarūpāṇi kaṭīkapālavedanā kaṇḍūrdāhaḥ śophaśca gudasya bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रापथ्यसेविनां वायुः प्रकुपितः सन्निवृत्तः स्थिरीभूतो गुदमभितोऽङ्गुले-द्व्यङ्गुले वा मांसशोणित प्रदूष्यारुणवर्णां पिडकां जनयति साऽस्य तोदा-दीन् वेदनाविशेषाञ्जनयति अप्रतिक्रियमाणा च पाकमुपैति मूत्राशयाभ्यास-गतत्वाच्च व्रणः प्रक्लिन्नः शतपोनकवदणुमुखैश्छिद्रै रापूर्यते तानि च छिद्रा -ण्यजस्रमच्छं फेनानुविद्धमधिकमास्रावं स्रवन्ति व्रणश्च ताड्य्ते भिद्यते छिद्यते सूचीभिरिव निस्तुद्यते गुदं चावदीर्यते उपेक्षिते च वातमूत्रपुरीषरेतसामप्यागमश्च तैरेव छिद्रै र्भवति तं भगन्दरं शतपोनकमित्याचक्षते

tatrāpathyasevināṃ vāyuḥ prakupitaḥ sannivṛttaḥ sthirībhūto gudamabhito'ṅgule-dvyaṅgule vā māṃsaśoṇita pradūṣyāruṇavarṇāṃ piḍakāṃ janayati sā'sya todā-dīn vedanāviśeṣāñjanayati apratikriyamāṇā ca pākamupaiti mūtrāśayābhyāsa-gatatvācca vraṇaḥ praklinnaḥ śataponakavadaṇumukhaiśchidrai rāpūryate tāni ca chidrā -ṇyajasramacchaṃ phenānuviddhamadhikamāsrāvaṃ sravanti vraṇaśca tāḍyte bhidyate chidyate sūcībhiriva nistudyate gudaṃ cāvadīryate upekṣite ca vātamūtrapurīṣaretasāmapyāgamaśca taireva chidrai rbhavati taṃ bhagandaraṃ śataponakamityācakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तं तु प्रकुपितमनिलेनाधः प्रेरितं पूर्ववदवस्थित रक्तां तन्वीमुच्छ्रितामुष्ट्र-ग्रीवाकारां पिडकां जनयति साऽस्य चोषादीन् वेदनाविशेषाञ्जनयति अप्र-तिक्रियमाणा च पाकमुपैति व्रणश्चाग्निक्षाराभ्यामिव दह्यते दुर्गन्धमुष्णमा-स्रावं स्रवति उपेक्षितश्च वातमूत्रपुरीषरेतांसि विसृजति तं भगन्दरमुष्ट्रग्रीवमित्याचक्षते

pittaṃ tu prakupitamanilenādhaḥ preritaṃ pūrvavadavasthita raktāṃ tanvīmucchritāmuṣṭra-grīvākārāṃ piḍakāṃ janayati sā'sya coṣādīn vedanāviśeṣāñjanayati apra-tikriyamāṇā ca pākamupaiti vraṇaścāgnikṣārābhyāmiva dahyate durgandhamuṣṇamā-srāvaṃ sravati upekṣitaśca vātamūtrapurīṣaretāṃsi visṛjati taṃ bhagandaramuṣṭragrīvamityācakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्लेष्मा तु प्रकुपितः समीरणेनाधः प्रेरितः पूर्ववदवस्थितः शुक्लावभासां स्थिरां कण्डूमतीं पिडकां जनयति साऽस्य कण्ड्वादीन् वेदनाविशेषाञ्जन-यति अप्रतिक्रियमाणा च पाकमुपैति व्रणश्च कठिनः संरम्भी कण्डूप्रायः पि-च्छिलमजस्रमास्रावं स्रवति उपेक्षितश्च वातमूत्रपुरीषरेतांसि विसृजतितं भगन्दरं परिस्राविणमित्याचक्षते

śleṣmā tu prakupitaḥ samīraṇenādhaḥ preritaḥ pūrvavadavasthitaḥ śuklāvabhāsāṃ sthirāṃ kaṇḍūmatīṃ piḍakāṃ janayati sā'sya kaṇḍvādīn vedanāviśeṣāñjana-yati apratikriyamāṇā ca pākamupaiti vraṇaśca kaṭhinaḥ saṃrambhī kaṇḍūprāyaḥ pi-cchilamajasramāsrāvaṃ sravati upekṣitaśca vātamūtrapurīṣaretāṃsi visṛjatitaṃ bhagandaraṃ parisrāviṇamityācakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायुः प्रकुपितः प्रकुपितौ पित्तश्लेष्माणौ परिगृह्याधो गत्वा पूर्ववदवस्थितः पादाङ्गुष्ठाग्रप्रमाणां सर्वलिङ्गां पिडकां जनयति साऽस्य तोददाहकण्ड्वा-दीन् वेदनाविशेषाञ्जनयति अप्रतिक्रियमाणा च पाकमुपैति व्रणश्च नानावि-धवर्णमास्रावं स्रवति पूर्णनदीशम्बूकावर्तवच्चात्र समुत्तिष्ठन्ति वेदनाविशेषाः तं भगन्दरं शम्बूकावर्तमित्याचक्षते

vāyuḥ prakupitaḥ prakupitau pittaśleṣmāṇau parigṛhyādho gatvā pūrvavadavasthitaḥ pādāṅguṣṭhāgrapramāṇāṃ sarvaliṅgāṃ piḍakāṃ janayati sā'sya todadāhakaṇḍvā-dīn vedanāviśeṣāñjanayati apratikriyamāṇā ca pākamupaiti vraṇaśca nānāvi-dhavarṇamāsrāvaṃ sravati pūrṇanadīśambūkāvartavaccātra samuttiṣṭhanti vedanāviśeṣāḥ taṃ bhagandaraṃ śambūkāvartamityācakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूढेन मांसलुब्धेन यदस्थिशल्यमन्नेन सहाभ्यवहृतंयदाऽव गाढपुरीषोन्मि-श्रमपानेनाधःप्रेरितमसम्यगागतं गुदमपक्षिणोति तदा क्षतनिमित्तः कोथ उ-पजायते तस्मिंश्च क्षते पूयरुधिरावकीर्णमांसकोथे भूमाविव जलप्रक्लिन्नाया-क्रिमयः संजायन्ते ते भक्षयन्तो गुदमनेकधा पार्श्वतो दारयन्ति तस्य तैर्मार्गैः कृमिकृतैर्वातमूत्रपुरीषरेतांस्यभिनिः सरन्ति तं भगन्दरमुन्मार्गिणमित्याचक्षते ९ भवन्ति चात्र उत्पद्यतेऽल्परुक् शोफात् क्षिप्रं चाप्युपशाम्यति पाय्वन्तदेशे पिडका सा ज्ञेयाऽन्या भगन्दरात्

mūḍhena māṃsalubdhena yadasthiśalyamannena sahābhyavahṛtaṃyadā'va gāḍhapurīṣonmi-śramapānenādhaḥpreritamasamyagāgataṃ gudamapakṣiṇoti tadā kṣatanimittaḥ kotha u-pajāyate tasmiṃśca kṣate pūyarudhirāvakīrṇamāṃsakothe bhūmāviva jalapraklinnāyā-krimayaḥ saṃjāyante te bhakṣayanto gudamanekadhā pārśvato dārayanti tasya tairmārgaiḥ kṛmikṛtairvātamūtrapurīṣaretāṃsyabhiniḥ saranti taṃ bhagandaramunmārgiṇamityācakṣate 9 bhavanti cātra utpadyate'lparuk śophāt kṣipraṃ cāpyupaśāmyati pāyvantadeśe piḍakā sā jñeyā'nyā bhagandarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पायोः स्याद् द्व्यङ्गुले देशे गूढमूला सरुग्ज्वरा भागन्दरीति विज्ञेया पिडकाऽतो विपर्ययात्

pāyoḥ syād dvyaṅgule deśe gūḍhamūlā sarugjvarā bhāgandarīti vijñeyā piḍakā'to viparyayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यानयानान्मलोत्सर्गात् कण्डूरुग्दाहशोफवान् पायुर्भबेद्रुजः कट्यां पूर्वरूपं भगन्दरे

yānayānānmalotsargāt kaṇḍūrugdāhaśophavān pāyurbhabedrujaḥ kaṭyāṃ pūrvarūpaṃ bhagandare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घोराः साधयितुं दुःखाः सर्व एव भगन्दराः तेष्वसाध्यस्त्रिदोषोत्थः क्षतजश्च भगन्दरः

ghorāḥ sādhayituṃ duḥkhāḥ sarva eva bhagandarāḥ teṣvasādhyastridoṣotthaḥ kṣatajaśca bhagandaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.