Suśruta-saṃhitā 2.9

अथातो विद्र धीनां निदानं व्याख्यास्यामः

athāto vidra dhīnāṃ nidānaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वामरगुरुः श्रीमान्निमित्तान्तरभूमिपः शिष्यायोवाच निखिलमिदं विद्र धिलक्षणम्

sarvāmaraguruḥ śrīmānnimittāntarabhūmipaḥ śiṣyāyovāca nikhilamidaṃ vidra dhilakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वग्रक्तमांसमेदांसि प्रदूष्यास्थिसमाश्रिताः दोषाः शोफं शनैर्घोरं जनयन्त्युच्छ्रिता भृशम्

tvagraktamāṃsamedāṃsi pradūṣyāsthisamāśritāḥ doṣāḥ śophaṃ śanairghoraṃ janayantyucchritā bhṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महामूलं रुजावन्तं वृत्तं चाप्यथवाऽऽयतम् तमाहुर्विद्र धिं धीरा विज्ञेयः स च षडिवधः

mahāmūlaṃ rujāvantaṃ vṛttaṃ cāpyathavā''yatam tamāhurvidra dhiṃ dhīrā vijñeyaḥ sa ca ṣaḍivadhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथग्दोषैः समस्तैश्च क्षतेनाप्यसृजा तथा षण्णामपि हि तेषां तु लक्षणं संप्रवक्ष्यते

pṛthagdoṣaiḥ samastaiśca kṣatenāpyasṛjā tathā ṣaṇṇāmapi hi teṣāṃ tu lakṣaṇaṃ saṃpravakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णोऽरुणो वा परुषो भृशमत्यर्थवेदनः चित्रोत्थानप्रपाकश्च विद्र धिर्वातसंभवः

kṛṣṇo'ruṇo vā paruṣo bhṛśamatyarthavedanaḥ citrotthānaprapākaśca vidra dhirvātasaṃbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्वोदुम्बरसङ्काशः श्यावो वा ज्वरदाहवान् क्षिप्रोत्थानप्रपाकश्च विद्र धिः पित्तसंभवः

pakvodumbarasaṅkāśaḥ śyāvo vā jvaradāhavān kṣiprotthānaprapākaśca vidra dhiḥ pittasaṃbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरावसदृशः पाण्डुः शीतः स्तब्धोऽल्पवेदनः चिरोत्थानप्रपाकश्च सकण्डुश्च कफोत्थितः

śarāvasadṛśaḥ pāṇḍuḥ śītaḥ stabdho'lpavedanaḥ cirotthānaprapākaśca sakaṇḍuśca kaphotthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तनुपीतसिताश्चैषामास्रावाः क्रमशः स्मृताः नानावर्णरुजास्रावो घाटालो विषमो महान्

tanupītasitāścaiṣāmāsrāvāḥ kramaśaḥ smṛtāḥ nānāvarṇarujāsrāvo ghāṭālo viṣamo mahān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषमं पच्यते चापि विद्र धिः सान्निपातिकः तैस्तैर्भावैरभिहते क्षते वाऽपथ्यसेविनः

viṣamaṃ pacyate cāpi vidra dhiḥ sānnipātikaḥ taistairbhāvairabhihate kṣate vā'pathyasevinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षतोष्मा वायुविसृतः सरक्तं पित्तमीरयेत् ज्वरस्तृष्णा च दाहश्च जायते तस्य देहिनः

kṣatoṣmā vāyuvisṛtaḥ saraktaṃ pittamīrayet jvarastṛṣṇā ca dāhaśca jāyate tasya dehinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष विद्र धिरागन्तुः पित्तविद्र धिलक्षणः कृष्णस्फोटावृतः श्यावस्तीव्रदाहरुजाज्वरः

eṣa vidra dhirāgantuḥ pittavidra dhilakṣaṇaḥ kṛṣṇasphoṭāvṛtaḥ śyāvastīvradāharujājvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तविद्र धिलिङ्गस्तु रक्तविद्र धिरुच्यते उक्ता विद्र धयो ह्येते तेष्वसाध्यस्तु सर्वजः

pittavidra dhiliṅgastu raktavidra dhirucyate uktā vidra dhayo hyete teṣvasādhyastu sarvajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आभ्यन्तरानतस्तूर्ध्वं विद्र धीन् परिचक्षते गुर्वसात्म्यविरुद्धान्नशुष्कसंसृष्टभोजनात्

ābhyantarānatastūrdhvaṃ vidra dhīn paricakṣate gurvasātmyaviruddhānnaśuṣkasaṃsṛṣṭabhojanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिव्यवायव्यायामवेगाघातविदाहिभिः पृथक् संभूय वा दोषाः कुपिता गुल्मरूपिणम्

ativyavāyavyāyāmavegāghātavidāhibhiḥ pṛthak saṃbhūya vā doṣāḥ kupitā gulmarūpiṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वल्मीकवत्समुन्नद्धमन्तः कुर्वन्ति विद्र धिम् गुदे बस्तिमुखे नाभ्यां कुक्षौ वङ्क्षणयोस्तथा

valmīkavatsamunnaddhamantaḥ kurvanti vidra dhim gude bastimukhe nābhyāṃ kukṣau vaṅkṣaṇayostathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृक्कयोर्यकृति प्लीह्नि हृदये क्लोम्नि वा तथा तेषां लिङ्गानि जानीयाद्बाह्यविद्र धिलक्षणैः

vṛkkayoryakṛti plīhni hṛdaye klomni vā tathā teṣāṃ liṅgāni jānīyādbāhyavidra dhilakṣaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमपक्वैषणीयाच्च पक्वापक्वं विनिर्दिशेत् अधिष्ठानविशेषेण लिङ्गं शृणु विशेषतः

āmapakvaiṣaṇīyācca pakvāpakvaṃ vinirdiśet adhiṣṭhānaviśeṣeṇa liṅgaṃ śṛṇu viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुदे वातनिरोधस्तु बस्तौ कृच्छ्राल्पमूत्रता नाभ्यां हिक्का तथाऽटोपः कुक्षौ मारुतकोपनम्

gude vātanirodhastu bastau kṛcchrālpamūtratā nābhyāṃ hikkā tathā'ṭopaḥ kukṣau mārutakopanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कटीपृष्ठग्रहस्तीव्रो वङ्क्षणोत्थे तु विद्र धौ वृक्कयोः पार्श्वसङ्कोचः प्लीह्न्युच्छ्वासावरोधनम्

kaṭīpṛṣṭhagrahastīvro vaṅkṣaṇotthe tu vidra dhau vṛkkayoḥ pārśvasaṅkocaḥ plīhnyucchvāsāvarodhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वाङ्गप्रग्रहस्तीव्रो हृदि शूलश्च दारुणः श्वासो यकृति तृष्णा च पिपासा क्लोमजेऽधिका

sarvāṅgapragrahastīvro hṛdi śūlaśca dāruṇaḥ śvāso yakṛti tṛṣṇā ca pipāsā klomaje'dhikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमो वा यदि वा पक्वो महान् वा यदि वेतरः सर्वो मर्मोत्थितश्चापि विद्र धिः कष्ट उच्यते

āmo vā yadi vā pakvo mahān vā yadi vetaraḥ sarvo marmotthitaścāpi vidra dhiḥ kaṣṭa ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाभेरुपरिजाः पक्वा यान्त्यूर्ध्वमितरे त्वधः जीवत्यधो निःस्रुतेषु स्रुतेषूर्ध्वं न जीवति

nābheruparijāḥ pakvā yāntyūrdhvamitare tvadhaḥ jīvatyadho niḥsruteṣu sruteṣūrdhvaṃ na jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृन्नाभिबस्तिवर्ज्या ये तेषु भिन्नेषु बाह्यतः जीवेत् कदाचित् पुरुषो नेतरेषु कदाचन

hṛnnābhibastivarjyā ye teṣu bhinneṣu bāhyataḥ jīvet kadācit puruṣo netareṣu kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रीणामपप्रजातानां प्रजातानां तथाऽहितैः दाहज्वरकरो घोरो जायते रक्तविद्र धिः

strīṇāmapaprajātānāṃ prajātānāṃ tathā'hitaiḥ dāhajvarakaro ghoro jāyate raktavidra dhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि सम्यक्प्रजातानामसृक् कायादनिःसृतम् रक्तजं विद्र धिं कुर्यात् कुक्षौ मक्कल्लसंज्ञितम्

api samyakprajātānāmasṛk kāyādaniḥsṛtam raktajaṃ vidra dhiṃ kuryāt kukṣau makkallasaṃjñitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्ताहान्नोपशान्तश्चेत्ततोऽसौ संप्रपच्यते विशेषमथ वक्ष्यामि स्पष्टं विद्र धिगुल्मयोः

saptāhānnopaśāntaścettato'sau saṃprapacyate viśeṣamatha vakṣyāmi spaṣṭaṃ vidra dhigulmayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुल्मदोषसमुत्थानाद्विद्र धेर्गुल्मकस्य च कस्मान्न पच्यते गुल्मो विद्र धिः पाकमेति च

gulmadoṣasamutthānādvidra dhergulmakasya ca kasmānna pacyate gulmo vidra dhiḥ pākameti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न निबन्धोऽस्ति गुल्मानां विद्र धिः सनिबन्धनः गुल्माकाराः स्वयं दोषा विद्र धिर्मांसशोणिते

na nibandho'sti gulmānāṃ vidra dhiḥ sanibandhanaḥ gulmākārāḥ svayaṃ doṣā vidra dhirmāṃsaśoṇite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवरानुचरो ग्रन्थिरप्सु बुद्बुदको यथा एवंप्रकारो गुल्मस्तु तस्मात् पाकं न गच्छति

vivarānucaro granthirapsu budbudako yathā evaṃprakāro gulmastu tasmāt pākaṃ na gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मांसशोणितबाहुल्यात् पाकं गच्छति विद्र धिः मांसशोणितहीनत्वाद्गुल्मः पाकं न गच्छति

māṃsaśoṇitabāhulyāt pākaṃ gacchati vidra dhiḥ māṃsaśoṇitahīnatvādgulmaḥ pākaṃ na gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुल्मस्तिष्ठति दोषे स्वे विद्र धिर्मांसशोणिते विद्र धिः पच्यते तस्माद्गुल्मश्चापि न पच्यते

gulmastiṣṭhati doṣe sve vidra dhirmāṃsaśoṇite vidra dhiḥ pacyate tasmādgulmaścāpi na pacyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृन्नाभिबस्तिजः पक्वो वर्ज्यो यश्च त्रिदोषजः अथ मज्जपरीपाको घोरः समुपजायते

hṛnnābhibastijaḥ pakvo varjyo yaśca tridoṣajaḥ atha majjaparīpāko ghoraḥ samupajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोऽस्थिमांसनिरोधेन द्वारं न लभते यदा ततः स व्याधिना तेन ज्वलनेनेव दह्यते

so'sthimāṃsanirodhena dvāraṃ na labhate yadā tataḥ sa vyādhinā tena jvalaneneva dahyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्थिथिमिज्जोष्मणा तेन शीर्यते दह्यमानवत् विकारः शल्यभूतोऽय क्लेशयेदातुरं चिरम्

asthithimijjoṣmaṇā tena śīryate dahyamānavat vikāraḥ śalyabhūto'ya kleśayedāturaṃ ciram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथास्य कर्मणा व्याधिर्द्वारं तु लभते यदा ततो मेदःप्रभं स्निग्धं शुक्लं शीतमथो गुरु

athāsya karmaṇā vyādhirdvāraṃ tu labhate yadā tato medaḥprabhaṃ snigdhaṃ śuklaṃ śītamatho guru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिन्नेऽन्स्थि निःस्रवेत् पूयमेतदस्थिगतं विदुः विद्र धिं शास्त्रकुशलाः सर्वदोषरुजावहम्

bhinne'nsthi niḥsravet pūyametadasthigataṃ viduḥ vidra dhiṃ śāstrakuśalāḥ sarvadoṣarujāvaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.