Suśruta-saṃhitā 4.12

अथातः प्रमेहपिडकाचिकित्सितं व्याख्यास्यामः

athātaḥ pramehapiḍakācikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शराविकाद्या नव पिडकाः प्रागुक्ताःताःप्राणवतोऽल्पास्त्वङ्मांसप्राप्ता मृद्व्योऽल्परुजः क्षिप्रपाकभेदिन्यश्च साध्याः

śarāvikādyā nava piḍakāḥ prāguktāḥtāḥprāṇavato'lpāstvaṅmāṃsaprāptā mṛdvyo'lparujaḥ kṣiprapākabhedinyaśca sādhyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताभिरुपद्रुतं प्रमेहिणमुपचरेत् तत्र पूर्वरूपेष्वपतर्पणं वनस्पतिकषायं बस्तमूत्रं चोपदिशेत् एवमकुर्वतस्तस्य मधुराहारस्य मूत्रं स्वेदः श्लेष्मा च मधुरीभ-वति प्रमेहश्चाभिव्यक्तो भवति तत्रोभयतः संशोधनमासेवेत एवमकुर्वतस्तस्य दोषाः प्रवृद्धा मांसशोणिते प्रदूष्य शोफं जनयन्त्युपद्र वान् वा कांश्चित् तत्रो-क्तः प्रतीकारः सिरामोक्षश्च एवमकुर्वतस्तस्य शोफो वृद्धोऽतिमात्रं रुजो वि-दाहमापद्यते तत्र शस्त्रप्रणिधानमुक्तं व्रणक्रियोपसेवा च एवमकुर्वतस्तस्य पूयोऽभ्यन्तरमवदार्योत्सङ्गं महान्तमवकाशं कृत्वा प्रवृद्धो भवत्यसाध्यः तस्मादादित एव प्रमेहिणमुपक्रमेत्

tābhirupadrutaṃ pramehiṇamupacaret tatra pūrvarūpeṣvapatarpaṇaṃ vanaspatikaṣāyaṃ bastamūtraṃ copadiśet evamakurvatastasya madhurāhārasya mūtraṃ svedaḥ śleṣmā ca madhurībha-vati pramehaścābhivyakto bhavati tatrobhayataḥ saṃśodhanamāseveta evamakurvatastasya doṣāḥ pravṛddhā māṃsaśoṇite pradūṣya śophaṃ janayantyupadra vān vā kāṃścit tatro-ktaḥ pratīkāraḥ sirāmokṣaśca evamakurvatastasya śopho vṛddho'timātraṃ rujo vi-dāhamāpadyate tatra śastrapraṇidhānamuktaṃ vraṇakriyopasevā ca evamakurvatastasya pūyo'bhyantaramavadāryotsaṅgaṃ mahāntamavakāśaṃ kṛtvā pravṛddho bhavatyasādhyaḥ tasmādādita eva pramehiṇamupakramet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भल्लातकबिल्वाम्बुपिप्पलीमूलोदकीर्यावर्षाभूपुनर्नवाचित्रकशटीस्नुही वरु-णकपुष्करदन्तीपथ्या दशपलोन्मिता यवकोलकुलत्थांश्च प्रास्थिकान् सलि-लद्रो णे निष्क्वाथ्य चतुर्भागावशिष्टेऽवतार्य वचात्रिवृत्क म्पिल्लकभार्गीनि-चुलशुण्ठीगजपिप्पलीविडङ्गरोध्रशिरीषाणां भागैरर्धपलिकैर्घृतप्रस्थं विपा-चयेन्मेहश्वयथुकुष्ठगुल्मो दरार्शःप्लीहविद्र धिपिडकानां नाशनं नाम्ना धान्वन्तरम्

bhallātakabilvāmbupippalīmūlodakīryāvarṣābhūpunarnavācitrakaśaṭīsnuhī varu-ṇakapuṣkaradantīpathyā daśapalonmitā yavakolakulatthāṃśca prāsthikān sali-ladro ṇe niṣkvāthya caturbhāgāvaśiṣṭe'vatārya vacātrivṛtka mpillakabhārgīni-culaśuṇṭhīgajapippalīviḍaṅgarodhraśirīṣāṇāṃ bhāgairardhapalikairghṛtaprasthaṃ vipā-cayenmehaśvayathukuṣṭhagulmo darārśaḥplīhavidra dhipiḍakānāṃ nāśanaṃ nāmnā dhānvantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्विरेच्या हि मधुमेहिनो भवन्ति मेदोऽभिव्याप्तशरीरत्वात् तस्मात्तीक्ष्णमेतेषां शोधनं कुर्वीत पिडकापीडिताः सोपद्र वाः सर्व एव प्रमेहामूत्रादिमाधुर्येमधुगन्धसामान्यात् पारिभाषिकीं मधुमेहाख्यां लभन्ते

durvirecyā hi madhumehino bhavanti medo'bhivyāptaśarīratvāt tasmāttīkṣṇameteṣāṃ śodhanaṃ kurvīta piḍakāpīḍitāḥ sopadra vāḥ sarva eva pramehāmūtrādimādhuryemadhugandhasāmānyāt pāribhāṣikīṃ madhumehākhyāṃ labhante

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चैतान् कथंचिदपि स्वेदयेत् मेदोबहुत्वादेतेषां विशीर्यते देहः स्वेदेन

na caitān kathaṃcidapi svedayet medobahutvādeteṣāṃ viśīryate dehaḥ svedena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसायनीनां च दौर्बल्यान्नोर्ध्वमुत्तिष्ठन्ति प्रमेहिणां दोषाः ततो मधुमेहिनामधः काये पिडकाः प्रादुर्भवन्ति

rasāyanīnāṃ ca daurbalyānnordhvamuttiṣṭhanti pramehiṇāṃ doṣāḥ tato madhumehināmadhaḥ kāye piḍakāḥ prādurbhavanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपक्वानां तु पिडकानां शोफवत् प्रतीकारः पक्वानां व्रणवदिति तैलं तु व्र-णरोपणमेवादौ कुर्वीत आरग्वधादिकषायमुत्सादनार्थे शालसारादिकषायं परिषेचने पिप्पल्यादिकषायं पानभोजनेषु पाठाचित्रकशार्ङ्गेष्टाक्षुद्रा बृहतीसारिवासोमवल्कसप्तपर्णारग्वधकुटजमूलचूर्णानि मधुमिश्राणि प्राश्नीयात्

apakvānāṃ tu piḍakānāṃ śophavat pratīkāraḥ pakvānāṃ vraṇavaditi tailaṃ tu vra-ṇaropaṇamevādau kurvīta āragvadhādikaṣāyamutsādanārthe śālasārādikaṣāyaṃ pariṣecane pippalyādikaṣāyaṃ pānabhojaneṣu pāṭhācitrakaśārṅgeṣṭākṣudrā bṛhatīsārivāsomavalkasaptaparṇāragvadhakuṭajamūlacūrṇāni madhumiśrāṇi prāśnīyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालसारादिवर्गकषायं चतुर्भागावशिष्टमवतार्य परिस्राव्य पुनरुपनीय सा-धयेत् सिध्यति चामलकरोध्रप्रियङ्गुन्दन्तीकृष्णायस्ताम्रचूर्णान्यावपेत् एतदनु-पदग्धं लेहीभूतमवतार्यानुगुप्तं निदध्यात् ततो यथायोगमुपयुञ्जीत एष लेहः सर्वमेहानां हन्ता

śālasārādivargakaṣāyaṃ caturbhāgāvaśiṣṭamavatārya parisrāvya punarupanīya sā-dhayet sidhyati cāmalakarodhrapriyaṅgundantīkṛṣṇāyastāmracūrṇānyāvapet etadanu-padagdhaṃ lehībhūtamavatāryānuguptaṃ nidadhyāt tato yathāyogamupayuñjīta eṣa lehaḥ sarvamehānāṃ hantā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिफलाचित्रकत्रिकटुकविडङ्गमुस्तानां नव भागास्तावन्त एव कृष्णायश्चूर्ण-स्य तत्सर्वमैकध्यं कृत्वा यथायोगं मात्रां सर्पिर्मधुभ्यां संसृज्योपयुञ्जीत एत-न्नवायसम् एतेन जाठर्यं न भवति सन्नोऽग्निराप्या यते दुर्नामशोफपाण्डुकुष्ठ-रोगाविपाककासश्वसाप्रमेहाश्च न भवन्ति

triphalācitrakatrikaṭukaviḍaṅgamustānāṃ nava bhāgāstāvanta eva kṛṣṇāyaścūrṇa-sya tatsarvamaikadhyaṃ kṛtvā yathāyogaṃ mātrāṃ sarpirmadhubhyāṃ saṃsṛjyopayuñjīta eta-nnavāyasam etena jāṭharyaṃ na bhavati sanno'gnirāpyā yate durnāmaśophapāṇḍukuṣṭha-rogāvipākakāsaśvasāpramehāśca na bhavanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालसारादिनिर्यूहे चतुर्थांशावशेषिते परिस्रुते ततः शीते मधु माक्षिकमावपेत्

śālasārādiniryūhe caturthāṃśāvaśeṣite parisrute tataḥ śīte madhu mākṣikamāvapet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फाणितीभावमापन्नं गुडं शोधितमेव च श्लक्ष्णपिष्टानि चूर्णानि पिप्पल्यादिगणस्य च

phāṇitībhāvamāpannaṃ guḍaṃ śodhitameva ca ślakṣṇapiṣṭāni cūrṇāni pippalyādigaṇasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकध्यमावपेत् कुम्भे संस्कृते घृतभाविते पिप्पलीचूर्णमधुभिः प्रलिप्तेऽन्तशुचौ दृढे

ekadhyamāvapet kumbhe saṃskṛte ghṛtabhāvite pippalīcūrṇamadhubhiḥ pralipte'ntaśucau dṛḍhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्लक्ष्णानि तीक्ष्णलोहस्य तत्र पत्राणि बुद्धिमान् खदिराङ्गारतप्तानि बहुशः सन्निपातयेत्

ślakṣṇāni tīkṣṇalohasya tatra patrāṇi buddhimān khadirāṅgārataptāni bahuśaḥ sannipātayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुपिधानं तु तं कृत्वा यवपल्ले निधापयेत् मासांस्त्रींश्चतुरो वाऽपि यावदालोहसंक्षयात्

supidhānaṃ tu taṃ kṛtvā yavapalle nidhāpayet māsāṃstrīṃścaturo vā'pi yāvadālohasaṃkṣayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो जातरसं तं तु प्रातः प्रातर्यथाबलम् निषेवेत यथायोगमाहारं चास्य कल्पयेत्

tato jātarasaṃ taṃ tu prātaḥ prātaryathābalam niṣeveta yathāyogamāhāraṃ cāsya kalpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्श्यकृद्बलिनामेष सन्नस्याग्नेः प्रसाधकः शोफनुद्गुल्महृत् कुष्ठमेहपाण्ड्वामयापहः

kārśyakṛdbalināmeṣa sannasyāgneḥ prasādhakaḥ śophanudgulmahṛt kuṣṭhamehapāṇḍvāmayāpahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्लीहोदरहरः शीघ्रं विषमज्वरनाशनः अभिष्यन्दापहरणो लोहारिष्टो महागुणः

plīhodaraharaḥ śīghraṃ viṣamajvaranāśanaḥ abhiṣyandāpaharaṇo lohāriṣṭo mahāguṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमेहिणो यदा मूत्रमपिच्छिलमनाविलम् विशदं तिक्तकटुकं तदाऽरोग्यं प्रचक्षते

pramehiṇo yadā mūtramapicchilamanāvilam viśadaṃ tiktakaṭukaṃ tadā'rogyaṃ pracakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.