Suśruta-saṃhitā 4.13

अथातो मधुमेहचिकित्सितं व्याख्यास्यामः

athāto madhumehacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुमेहित्वमापन्नं भिषग्भिः परिवर्जितम् योगेनानेन मतिमान् प्रमेहिणमुपाचरेत्

madhumehitvamāpannaṃ bhiṣagbhiḥ parivarjitam yogenānena matimān pramehiṇamupācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मासे शुक्रे शुचौ चैव शैलाः सूर्यांशुतापिताः जतुप्रकाशं स्वरसं शिलाभ्यः प्रस्रवन्ति हि

māse śukre śucau caiva śailāḥ sūryāṃśutāpitāḥ jatuprakāśaṃ svarasaṃ śilābhyaḥ prasravanti hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिलाजत्विति विख्यातं सर्वव्याधिविनाशनम् त्रप्वादीनां तु लोहानां षण्णामन्यतमान्वयम्

śilājatviti vikhyātaṃ sarvavyādhivināśanam trapvādīnāṃ tu lohānāṃ ṣaṇṇāmanyatamānvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञेयं स्वगन्धतश्चापि षड्योनि प्रथितं क्षितौ लोहाद्भवति तद्यस्माच्छिलाजतु जतुप्रभम्

jñeyaṃ svagandhataścāpi ṣaḍyoni prathitaṃ kṣitau lohādbhavati tadyasmācchilājatu jatuprabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य लोहस्य तद्वीर्यं रसं चापि बिभर्ति तत् त्रपुसीसायसादीनि प्रधानान्युत्तरोत्तरम्

tasya lohasya tadvīryaṃ rasaṃ cāpi bibharti tat trapusīsāyasādīni pradhānānyuttarottaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा तथा प्रयोगेऽपि श्रेष्ठे श्रेष्ठगुणाः स्मृताः तत्सर्वं तिक्तकटुकं कषायानुरसं सरम्

yathā tathā prayoge'pi śreṣṭhe śreṣṭhaguṇāḥ smṛtāḥ tatsarvaṃ tiktakaṭukaṃ kaṣāyānurasaṃ saram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कटुपाक्युष्णवीर्यं च शोषणं छेदनं तथा तेषु यत् कृष्णमलघु स्निग्धं निःशर्करं च यत्

kaṭupākyuṣṇavīryaṃ ca śoṣaṇaṃ chedanaṃ tathā teṣu yat kṛṣṇamalaghu snigdhaṃ niḥśarkaraṃ ca yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोमूत्रगन्धि यच्चापि तत् प्रधानं प्रचक्षते तद्भावितं सारगणैर्हृतदोषो दिनोदये

gomūtragandhi yaccāpi tat pradhānaṃ pracakṣate tadbhāvitaṃ sāragaṇairhṛtadoṣo dinodaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिबेत् सारोदकेनैव श्लक्ष्णपिष्टं यथाबलम् जाङ्गलेन रसेनान्नं तस्मिञ्जीर्णे तु भोजयेत्

pibet sārodakenaiva ślakṣṇapiṣṭaṃ yathābalam jāṅgalena rasenānnaṃ tasmiñjīrṇe tu bhojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपयुज्य तुलामेवं गिरिजादमृतोपमात् वपुर्वर्णबलोपेतो मधुमेहविवर्जितः

upayujya tulāmevaṃ girijādamṛtopamāt vapurvarṇabalopeto madhumehavivarjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवेद्वर्षशतं पूर्णमजरोऽमरसन्निभः शतं शतं तुलायां तु सहस्रं दशतौलिके

jīvedvarṣaśataṃ pūrṇamajaro'marasannibhaḥ śataṃ śataṃ tulāyāṃ tu sahasraṃ daśataulike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भल्लातकविधानेन परिहारविधिः स्मृतः मेहं कुष्ठमपस्मारमुन्मादं श्लीपदं गरम्

bhallātakavidhānena parihāravidhiḥ smṛtaḥ mehaṃ kuṣṭhamapasmāramunmādaṃ ślīpadaṃ garam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोषं शोफार्शसी गुल्मं पाण्डुतां विषमज्वरम् अपोहत्यचिरात्कालाच्छिलाजतु निषेवितम्

śoṣaṃ śophārśasī gulmaṃ pāṇḍutāṃ viṣamajvaram apohatyacirātkālācchilājatu niṣevitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न सोऽस्ति रोगो यं चापि निहन्यान्न शिलाजतु शर्करां चिरसंभूतां भिनत्ति च तथाऽश्मरीम्

na so'sti rogo yaṃ cāpi nihanyānna śilājatu śarkarāṃ cirasaṃbhūtāṃ bhinatti ca tathā'śmarīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावनालोडने चास्य कर्तव्ये भेषजैर्हितैः एवं च माक्षिकं धातुं तापीजममृतोपमम्

bhāvanāloḍane cāsya kartavye bheṣajairhitaiḥ evaṃ ca mākṣikaṃ dhātuṃ tāpījamamṛtopamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुरं काञ्चनाभासमम्लं वा रजतप्रभम् पिबन् हन्ति जराकुष्ठमेहपाण्ड्वामयक्षयान्

madhuraṃ kāñcanābhāsamamlaṃ vā rajataprabham piban hanti jarākuṣṭhamehapāṇḍvāmayakṣayān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्भावितः कपोतांश्च कुलत्थांश्च विवर्जयेत् पञ्चकर्मगुणातीतं श्रद्धावन्तं जिजीविषुम्

tadbhāvitaḥ kapotāṃśca kulatthāṃśca vivarjayet pañcakarmaguṇātītaṃ śraddhāvantaṃ jijīviṣum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगेनानेन मतिमान् साधयेदपि कुष्ठिनम् वृक्षास्तुवरका ये स्युः पश्चिमार्णवभूमिषु

yogenānena matimān sādhayedapi kuṣṭhinam vṛkṣāstuvarakā ye syuḥ paścimārṇavabhūmiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीचीतरङ्गविक्षेपमारुतोद्धूतपल्लवाः तेषां फलानि गृह्णीयात् सुपक्वान्यम्बुदागमे

vīcītaraṅgavikṣepamārutoddhūtapallavāḥ teṣāṃ phalāni gṛhṇīyāt supakvānyambudāgame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मज्जां तेभ्योऽपि संहृत्य शोषयित्वा विचूर्ण्य च तिलवत् पीडयेद्द्रो ण्यां स्रावयेद्वा कुसुम्भवत्

majjāṃ tebhyo'pi saṃhṛtya śoṣayitvā vicūrṇya ca tilavat pīḍayeddro ṇyāṃ srāvayedvā kusumbhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्तैलं संहृतं भूयः पचेदातोयसंक्षयात् अवतार्य करीषे च पक्षमात्रं निधापयेत्

tattailaṃ saṃhṛtaṃ bhūyaḥ pacedātoyasaṃkṣayāt avatārya karīṣe ca pakṣamātraṃ nidhāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धः स्विन्नो हृतमलः पक्षादूर्ध्वं प्रयत्नवान् चतुर्थभक्तान्तरितः शुक्लादौ दिवसे शुभे

snigdhaḥ svinno hṛtamalaḥ pakṣādūrdhvaṃ prayatnavān caturthabhaktāntaritaḥ śuklādau divase śubhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रपूतस्य तैलस्य पिबेन्मात्रां यथाबलम् तत्र मन्त्रं प्रवक्ष्यामि येनेदमभिमन्त्र्! यते

mantrapūtasya tailasya pibenmātrāṃ yathābalam tatra mantraṃ pravakṣyāmi yenedamabhimantr! yate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मज्जसार महावीर्य सर्वान् धातून् विशोधय शङ्खचक्रगदापाणिस्त्वामाज्ञापयतेऽच्युतः

majjasāra mahāvīrya sarvān dhātūn viśodhaya śaṅkhacakragadāpāṇistvāmājñāpayate'cyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनास्योर्ध्वमधश्चापि दोषा यान्त्यसकृत्ततः अस्नेहलवणां सायं यवागूं शीतलां पिबेत्

tenāsyordhvamadhaścāpi doṣā yāntyasakṛttataḥ asnehalavaṇāṃ sāyaṃ yavāgūṃ śītalāṃ pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चाहं प्रपिबेत्तैलमनेन विधिना नरः पक्षं परिहरेच्चापि मुद्गयूषौदनाशनः

pañcāhaṃ prapibettailamanena vidhinā naraḥ pakṣaṃ parihareccāpi mudgayūṣaudanāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चभिर्दिवसैरेवं सर्वकुष्ठैर्विमुच्यते तदेव खदिरक्वाथे त्रिगुणे साधु साधितम्

pañcabhirdivasairevaṃ sarvakuṣṭhairvimucyate tadeva khadirakvāthe triguṇe sādhu sādhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निहितं पूर्ववत् पक्षात् पिबेन्मासमतन्द्रि तः तेनाभ्यक्तशरीरश्च कुर्वीताहारमीरितम्

nihitaṃ pūrvavat pakṣāt pibenmāsamatandri taḥ tenābhyaktaśarīraśca kurvītāhāramīritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिन्नस्वरं रक्तनेत्रं विशीर्णं कृमिभक्षितम् अनेनाशु प्रयोगेण साधयेत् कुष्ठिनं नरम्

bhinnasvaraṃ raktanetraṃ viśīrṇaṃ kṛmibhakṣitam anenāśu prayogeṇa sādhayet kuṣṭhinaṃ naram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्पिर्मधुयुतं पीतं तदेव खदिराम्बुना पक्षिमांसरसाहारं करोति द्विशतायुषम्

sarpirmadhuyutaṃ pītaṃ tadeva khadirāmbunā pakṣimāṃsarasāhāraṃ karoti dviśatāyuṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेव नस्ये पञ्चाशद्दिवसानुपयोजितम् वपुष्मन्तं श्रुतिधरं करोति त्रिशतायुषम्

tadeva nasye pañcāśaddivasānupayojitam vapuṣmantaṃ śrutidharaṃ karoti triśatāyuṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोधयन्ति नरं पीता मज्जानस्तस्य मात्रया महावीर्यस्तुवरकः कुष्ठमेहापहः परः

śodhayanti naraṃ pītā majjānastasya mātrayā mahāvīryastuvarakaḥ kuṣṭhamehāpahaḥ paraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सान्तर्धूमस्तस्य मज्जा तु दग्धः क्षिप्तस्तैले सैन्धवं चाञ्जनं च पैल्ल्यं हन्यादर्मनक्तान्ध्यकाचान् नीलीरोगं तैमिरं चाञ्जनेन

sāntardhūmastasya majjā tu dagdhaḥ kṣiptastaile saindhavaṃ cāñjanaṃ ca paillyaṃ hanyādarmanaktāndhyakācān nīlīrogaṃ taimiraṃ cāñjanena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.