Suśruta-saṃhitā 4.16

अथातो विद्र धीनां चिकित्सितं व्याख्यास्यामः

athāto vidra dhīnāṃ cikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्ता विद्र धयः षड्ये तेष्वसाध्यस्तु सर्वजः शेषेष्वामेषु कर्तव्या त्वरितं शोफवत् क्रिया

uktā vidra dhayaḥ ṣaḍye teṣvasādhyastu sarvajaḥ śeṣeṣvāmeṣu kartavyā tvaritaṃ śophavat kriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातघ्नमूलकल्कैस्तु घृततैलवसायुतैः सुखोष्णो बहलो लेपः प्रयोज्यो वातविद्र धौ

vātaghnamūlakalkaistu ghṛtatailavasāyutaiḥ sukhoṣṇo bahalo lepaḥ prayojyo vātavidra dhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सानूपौदकमांसस्तु काकोल्यादिः सतर्पणः स्नेहाम्लसिद्धो लवणः प्रयोज्यश्चोपनाहने

sānūpaudakamāṃsastu kākolyādiḥ satarpaṇaḥ snehāmlasiddho lavaṇaḥ prayojyaścopanāhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेशवारैः सकृशरैः पयोभिः पायसैस्तथा स्वेदयेत् सततं चापि निर्हरेच्चापि शोणितम्

veśavāraiḥ sakṛśaraiḥ payobhiḥ pāyasaistathā svedayet satataṃ cāpi nirhareccāpi śoṇitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चेदेवमुपक्रान्तः पाकायाभिमुखो यदि तं पाचयित्वा शस्त्रेण भिन्द्याद्भिन्नं च शोधयेत्

sa cedevamupakrāntaḥ pākāyābhimukho yadi taṃ pācayitvā śastreṇa bhindyādbhinnaṃ ca śodhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमूलकषायेण प्रक्षाल्य लवणोत्तरैः तैलैर्भद्रा दिमधुकसंयुक्तैः प्रतिपूरयेत्

pañcamūlakaṣāyeṇa prakṣālya lavaṇottaraiḥ tailairbhadrā dimadhukasaṃyuktaiḥ pratipūrayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैरेचनिकयुक्तेन त्रैवृतेन विशोध्य च पृथक्पर्ण्यादिसिद्धेन त्रैवृतेन च रोपयेत्

vairecanikayuktena traivṛtena viśodhya ca pṛthakparṇyādisiddhena traivṛtena ca ropayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पैत्तिकं शर्करालाजामधुकैः सारिवायुतैः प्रदिह्यात् क्षीरपिष्टैर्वा पयस्योशीरचन्दनैः

paittikaṃ śarkarālājāmadhukaiḥ sārivāyutaiḥ pradihyāt kṣīrapiṣṭairvā payasyośīracandanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाक्यैः शीतकषायैर्वा क्षीरैरिक्षुरसैस्तथा जीवनीयघृतैर्वाऽपि सेचयेच्छर्करायुतैः

pākyaiḥ śītakaṣāyairvā kṣīrairikṣurasaistathā jīvanīyaghṛtairvā'pi secayeccharkarāyutaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिवृद्धरीतकीनां च चूर्णं लिह्यान्मधुद्र वम् जलौकोभिर्हरेच्चासृक् पक्वं चापाट्य बुद्धिमान्

trivṛddharītakīnāṃ ca cūrṇaṃ lihyānmadhudra vam jalaukobhirhareccāsṛk pakvaṃ cāpāṭya buddhimān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीरवृक्षकषायेण प्रक्षाल्यौदकजेन वा तिलैः सयष्टीमधुकैः सक्षौद्रै ः! सर्पिषा युतैः

kṣīravṛkṣakaṣāyeṇa prakṣālyaudakajena vā tilaiḥ sayaṣṭīmadhukaiḥ sakṣaudrai ḥ! sarpiṣā yutaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपदिह्य प्रतनुना वाससा वेष्टयेद्व्रणम् प्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठामधुकोशीरपद्मकैः

upadihya pratanunā vāsasā veṣṭayedvraṇam prapauṇḍarīkamañjiṣṭhāmadhukośīrapadmakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहरिद्रै ः! कृतं सर्पिः सक्षीरं व्रणरोपणम् क्षीरशुक्लापृथक्पर्णीसमङ्गारोध्रचन्दनैः

saharidrai ḥ! kṛtaṃ sarpiḥ sakṣīraṃ vraṇaropaṇam kṣīraśuklāpṛthakparṇīsamaṅgārodhracandanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न्यग्रोधादिप्रवालेषु तेषां त्वक्ष्वथवा कृतम् नक्तमालस्य पत्राणि तरुणानि फलानि च

nyagrodhādipravāleṣu teṣāṃ tvakṣvathavā kṛtam naktamālasya patrāṇi taruṇāni phalāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुमनायाश्च पत्राणि पटोलारिष्टयोस्तथा द्वे हरिद्रे मधूच्छिष्टं मधुकं तिक्तरोहिणी

sumanāyāśca patrāṇi paṭolāriṣṭayostathā dve haridre madhūcchiṣṭaṃ madhukaṃ tiktarohiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रियङ्गुः कुशमूलं च निचुलस्य त्वगेव च मञ्जिष्ठाचन्दनोशीरमुत्पलं सारिवे त्रिवृत्

priyaṅguḥ kuśamūlaṃ ca niculasya tvageva ca mañjiṣṭhācandanośīramutpalaṃ sārive trivṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतेषां कार्षिकैर्भागैर्घृतप्रस्थं विपाचयेत् दुष्टव्रणप्रशमनं नाडीव्रणविशोधनम्

eteṣāṃ kārṣikairbhāgairghṛtaprasthaṃ vipācayet duṣṭavraṇapraśamanaṃ nāḍīvraṇaviśodhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्यश्छिन्नव्रणानां च करञ्जाद्यमिदं शुभम् दुष्टव्रणाश्च ये केचिद्ये चोत्सृष्टक्रिया व्रणाः

sadyaśchinnavraṇānāṃ ca karañjādyamidaṃ śubham duṣṭavraṇāśca ye kecidye cotsṛṣṭakriyā vraṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाड्यो गम्भीरिका याश्च सद्यश्छिन्नास्तथैव च अग्निक्षारकृताश्चैव ये व्रणा दारुणा अपि

nāḍyo gambhīrikā yāśca sadyaśchinnāstathaiva ca agnikṣārakṛtāścaiva ye vraṇā dāruṇā api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करञ्जाद्येन हविषा प्रशाम्यन्ति न संशयः इष्टकासिकतालोष्टगोशकृत्तुषपांशुभिः

karañjādyena haviṣā praśāmyanti na saṃśayaḥ iṣṭakāsikatāloṣṭagośakṛttuṣapāṃśubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूत्रैरुष्णैश्च सततं स्वेदयेच्छ्लेष्मविद्र धिम् कषायपानेर्वमनैरालेपैरुपनाहनैः

mūtrairuṣṇaiśca satataṃ svedayecchleṣmavidra dhim kaṣāyapānervamanairālepairupanāhanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरेद्दोषानभीक्ष्णं चाप्यलाब्वाऽसृक् तथैव च आरग्वधकषायेण पक्वं चापाट्य धावयेत्

hareddoṣānabhīkṣṇaṃ cāpyalābvā'sṛk tathaiva ca āragvadhakaṣāyeṇa pakvaṃ cāpāṭya dhāvayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिद्रा त्रिवृताशक्तुतिलैर्मधुसमायुतैः पूरयित्वा व्रणं सम्यग्बध्नीयात् कीर्तितं यथा

haridrā trivṛtāśaktutilairmadhusamāyutaiḥ pūrayitvā vraṇaṃ samyagbadhnīyāt kīrtitaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कुलत्थिकादन्तीत्रिवृच्छ्यामार्कतिल्वकैः कुर्यात्तैलं सगोमूत्रं हितं तत्र ससैन्धवम्

tataḥ kulatthikādantītrivṛcchyāmārkatilvakaiḥ kuryāttailaṃ sagomūtraṃ hitaṃ tatra sasaindhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तविद्र धिवत् सर्वाः क्रिया निरवशेषतः विद्र ध्योः कुशलः कुर्याद्र क्तागन्तुनिमित्तयोः

pittavidra dhivat sarvāḥ kriyā niravaśeṣataḥ vidra dhyoḥ kuśalaḥ kuryādra ktāgantunimittayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरुणादिगणक्वाथमपक्वेऽभ्यन्तरोत्थिते ऊषकादिप्रतीवापं पिबेत् सुखकरं नरः

varuṇādigaṇakvāthamapakve'bhyantarotthite ūṣakādipratīvāpaṃ pibet sukhakaraṃ naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनयोर्वर्गयोः सिद्धं सर्पिर्वैरेचनेन च अचिराद्विद्र धिं हन्ति प्रातः प्रातर्निषेवितम्

anayorvargayoḥ siddhaṃ sarpirvairecanena ca acirādvidra dhiṃ hanti prātaḥ prātarniṣevitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एभिरेव गणैश्चापि संसिद्धं स्नेहसंयुतम् कार्यमास्थापनं क्षिप्रं तथैवाप्यनुवासनम्

ebhireva gaṇaiścāpi saṃsiddhaṃ snehasaṃyutam kāryamāsthāpanaṃ kṣipraṃ tathaivāpyanuvāsanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पानालेपनभोज्येषु मधुशिग्रुद्रुमोऽपि वा दत्तावापो यथादोषमपक्वं हन्ति विद्र धिम्

pānālepanabhojyeṣu madhuśigrudrumo'pi vā dattāvāpo yathādoṣamapakvaṃ hanti vidra dhim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तोयधान्याम्लमूत्रैस्तु पेयो वाऽपि सुरादिभिः यथादोषगणक्वाथैः पिबेद्वाऽपि शिलाजतु

toyadhānyāmlamūtraistu peyo vā'pi surādibhiḥ yathādoṣagaṇakvāthaiḥ pibedvā'pi śilājatu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रधानं गुग्गुलं चापि शुण्ठीं च सुरदारु च स्नेहोपनाहौ कुर्याच्च सदा चाप्यनुलोमनम्

pradhānaṃ guggulaṃ cāpi śuṇṭhīṃ ca suradāru ca snehopanāhau kuryācca sadā cāpyanulomanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोद्दिष्टां सिरां विध्येत् कफजे विद्र धौ भिषक् रक्तपित्तानिलोत्थेषु केचिद्बाहौ वदन्ति तु

yathoddiṣṭāṃ sirāṃ vidhyet kaphaje vidra dhau bhiṣak raktapittānilottheṣu kecidbāhau vadanti tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्वं वा बहिरुन्नद्धं भित्त्वा व्रणवदाचरेत् स्रुतेषूर्ध्वमधो वाऽपि मैरेयाम्लसुरासवैः

pakvaṃ vā bahirunnaddhaṃ bhittvā vraṇavadācaret sruteṣūrdhvamadho vā'pi maireyāmlasurāsavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पेयो वरुणकादिस्तु मधुशिग्रुद्रुमोऽपि वा शिग्रुमूलजले सिद्धं ससिद्धार्थकमोदनम्

peyo varuṇakādistu madhuśigrudrumo'pi vā śigrumūlajale siddhaṃ sasiddhārthakamodanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यवकोलकुलत्थानां यूषैर्भुञ्जीत मानवः प्रातः प्रातश्च सेवेत मात्रया तैल्वकं घृतम्

yavakolakulatthānāṃ yūṣairbhuñjīta mānavaḥ prātaḥ prātaśca seveta mātrayā tailvakaṃ ghṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिवृतादिगणक्वाथसिद्धं वाऽप्युपशान्तये नोपगच्छेद्यथापाकं प्रयतेत तथा भिषक्

trivṛtādigaṇakvāthasiddhaṃ vā'pyupaśāntaye nopagacchedyathāpākaṃ prayateta tathā bhiṣak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्यागते विद्र धौ तु सिद्धिर्नैकान्तिकी स्मृता प्रत्याख्याय तु कुर्वीत मज्जजाते तु विद्र धौ

paryāgate vidra dhau tu siddhirnaikāntikī smṛtā pratyākhyāya tu kurvīta majjajāte tu vidra dhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नेहस्वेदोपपन्नानां कुर्याद्र क्तावसेचनम् विद्र ध्युक्तां क्रियां कुर्यात् पक्वे वाऽस्थि तु भेदयेत्

snehasvedopapannānāṃ kuryādra ktāvasecanam vidra dhyuktāṃ kriyāṃ kuryāt pakve vā'sthi tu bhedayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःशल्यमथ विज्ञाय कर्तव्यं व्रणशोधनम् धावेत्तिक्तकषायेण तिक्तं सर्पिस्तथा हितम्

niḥśalyamatha vijñāya kartavyaṃ vraṇaśodhanam dhāvettiktakaṣāyeṇa tiktaṃ sarpistathā hitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि मज्जपरिस्रावो न निवर्तेत देहिनः कुर्यात् संशोधनीयानि कषायादीनि बुद्धिमान्

yadi majjaparisrāvo na nivarteta dehinaḥ kuryāt saṃśodhanīyāni kaṣāyādīni buddhimān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रियङ्गुधातकीरोध्रकट्फलं तिनिसैन्धवम् एतैस्तैलं विपक्तव्यं विद्र धिव्रणरोपणम्

priyaṅgudhātakīrodhrakaṭphalaṃ tinisaindhavam etaistailaṃ vipaktavyaṃ vidra dhivraṇaropaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.