Suśruta-saṃhitā 4.2

अथातः सद्योव्रणचिकित्सितं व्याख्यास्यामः

athātaḥ sadyovraṇacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धन्वन्तरिर्धर्मभृतां वरिष्ठो वाग्विशारदः विश्वामित्रसुतं शिष्यमृषिं सुश्रुतमन्वशात्

dhanvantarirdharmabhṛtāṃ variṣṭho vāgviśāradaḥ viśvāmitrasutaṃ śiṣyamṛṣiṃ suśrutamanvaśāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानाधारामुखैः शस्त्रैर्नानास्थाननिपातितैः नानारूपा व्रणा ये स्युस्तेषां वक्ष्यामि लक्षणम्

nānādhārāmukhaiḥ śastrairnānāsthānanipātitaiḥ nānārūpā vraṇā ye syusteṣāṃ vakṣyāmi lakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयताश्चतुरस्राश्च त्र्! यस्रा मण्डलिनस्तथा अर्धचन्द्र प्रतीकाशा विशालाः कुटिलास्तथा

āyatāścaturasrāśca tr! yasrā maṇḍalinastathā ardhacandra pratīkāśā viśālāḥ kuṭilāstathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरावनिम्नमध्याश्च यवमध्यास्तथाऽपरे एवंप्रकाराकृतयो भवन्त्यागन्तवो व्रणाः

śarāvanimnamadhyāśca yavamadhyāstathā'pare evaṃprakārākṛtayo bhavantyāgantavo vraṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषजा वा स्वयं भिन्ना न तु वैद्यनिमित्तजाः भिषग्व्रणाकृतिज्ञो हि न मोहमधिगच्छति

doṣajā vā svayaṃ bhinnā na tu vaidyanimittajāḥ bhiṣagvraṇākṛtijño hi na mohamadhigacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृशं दुर्दर्शरूपेषु व्रणेषु विकृतेष्वपि अनन्ताकृतिरागन्तुः स भिषग्भिः पुरातनैः

bhṛśaṃ durdarśarūpeṣu vraṇeṣu vikṛteṣvapi anantākṛtirāgantuḥ sa bhiṣagbhiḥ purātanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समासतो लक्षणतः षड्विधः परिकीर्तितः छिन्नं भिन्नं तथा विद्धं क्षतं पिच्चितमेव च

samāsato lakṣaṇataḥ ṣaḍvidhaḥ parikīrtitaḥ chinnaṃ bhinnaṃ tathā viddhaṃ kṣataṃ piccitameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घृष्टमाहुस्तथा षष्ठं तेषां वक्ष्यामि लक्षणम् तिरश्चीन ऋजुर्वाऽपि यो व्रणश्चायतो भवेत्

ghṛṣṭamāhustathā ṣaṣṭhaṃ teṣāṃ vakṣyāmi lakṣaṇam tiraścīna ṛjurvā'pi yo vraṇaścāyato bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गात्रस्य पातनं चापि छिन्नमित्युपदिश्यते कुन्तशक्यृष्टिखड्गाग्रविषाणादिभिराशयः

gātrasya pātanaṃ cāpi chinnamityupadiśyate kuntaśakyṛṣṭikhaḍgāgraviṣāṇādibhirāśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हतः किञ्चित् स्रवेत्तद्धि भिन्नलक्षणमुच्यते स्थानान्यामाग्निपक्वानां मूत्रस्य रुधिरस्य च

hataḥ kiñcit sravettaddhi bhinnalakṣaṇamucyate sthānānyāmāgnipakvānāṃ mūtrasya rudhirasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृदुण्डुकः फुप्फुसश्च कोष्ठ इत्यभिधीयते तस्मिन् भिन्ने रक्तपूर्णे ज्वरो दाहश्च जायते

hṛduṇḍukaḥ phupphusaśca koṣṭha ityabhidhīyate tasmin bhinne raktapūrṇe jvaro dāhaśca jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूत्रमार्गगुदास्येभ्यो रक्तं घ्राणाच्च गच्छति मूर्च्छाश्वासतृडाध्मानमभक्तच्छन्द एव च

mūtramārgagudāsyebhyo raktaṃ ghrāṇācca gacchati mūrcchāśvāsatṛḍādhmānamabhaktacchanda eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विण्मूत्रवातसङ्गश्च स्वेदास्रावोऽक्षिरक्तता लोहगन्धित्वमास्यस्य गात्रदौर्गन्ध्यमेव च

viṇmūtravātasaṅgaśca svedāsrāvo'kṣiraktatā lohagandhitvamāsyasya gātradaurgandhyameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृच्छूलं पार्श्वयोश्चापि विशेषं चात्र मे शृणु आमाशयस्थे रुधिरे रुधिरं छर्दयेत् पुनः

hṛcchūlaṃ pārśvayoścāpi viśeṣaṃ cātra me śṛṇu āmāśayasthe rudhire rudhiraṃ chardayet punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आध्मानमतिमात्रं च शूलं च भृशदारुणम् पक्वाशयगते चापि रुजो गौरवमेव च

ādhmānamatimātraṃ ca śūlaṃ ca bhṛśadāruṇam pakvāśayagate cāpi rujo gauravameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतता चाप्यधो नाभेः खेभ्यो रक्तस्य चागमः अभिन्नेऽप्याशयेऽन्त्राणां खैः सूक्ष्मैरन्त्रपूरणम्

śītatā cāpyadho nābheḥ khebhyo raktasya cāgamaḥ abhinne'pyāśaye'ntrāṇāṃ khaiḥ sūkṣmairantrapūraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिहितास्ये घटे यद्वल्लक्ष्यते तस्य गौरवम् सूक्ष्मास्यशल्याभिहतं यदङ्गं त्वाशयाद्विना

pihitāsye ghaṭe yadvallakṣyate tasya gauravam sūkṣmāsyaśalyābhihataṃ yadaṅgaṃ tvāśayādvinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तुण्डितं निर्गतं वा तद्विद्धमिति निर्दिशेत् नातिच्छिन्नं नातिभिन्नमुभयोर्लक्षणान्वितम्

uttuṇḍitaṃ nirgataṃ vā tadviddhamiti nirdiśet nāticchinnaṃ nātibhinnamubhayorlakṣaṇānvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषमं व्रणमङ्गे यत्तत् क्षतं त्वभिनिर्दिशेत् प्रहारपीडनाभ्यां तु यदङ्गं पृथुतां गतम्

viṣamaṃ vraṇamaṅge yattat kṣataṃ tvabhinirdiśet prahārapīḍanābhyāṃ tu yadaṅgaṃ pṛthutāṃ gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सास्थि तत् पिच्चितं विद्यान्मज्जरक्तपरिप्लुतम् विगतत्वग्यदङ्गं हि संघर्षादन्यथाऽपि वा

sāsthi tat piccitaṃ vidyānmajjaraktapariplutam vigatatvagyadaṅgaṃ hi saṃgharṣādanyathā'pi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उषास्रावान्वितं तत्तु घृष्टमित्युपदिश्यते छिन्ने भिन्ने तथा विद्धे क्षते वाऽसृगतिस्रवेत्

uṣāsrāvānvitaṃ tattu ghṛṣṭamityupadiśyate chinne bhinne tathā viddhe kṣate vā'sṛgatisravet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तक्षयाद्रुजस्तत्र करोति पवनो भृशम् स्नेहपानं हितं तत्र तत्सेको विहितस्तथा

raktakṣayādrujastatra karoti pavano bhṛśam snehapānaṃ hitaṃ tatra tatseko vihitastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेशवारैः सकृशरैः सुस्निग्धैश्चोपनाहनम् धान्यस्वेदांश्च कुर्वीत स्निग्धान्यालेपनानि च

veśavāraiḥ sakṛśaraiḥ susnigdhaiścopanāhanam dhānyasvedāṃśca kurvīta snigdhānyālepanāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातघ्नौषधसिद्धैश्च स्नेहैर्बस्तिर्विधीयते पिच्चिते च विघृष्टे च नातिस्रवति शोणितम्

vātaghnauṣadhasiddhaiśca snehairbastirvidhīyate piccite ca vighṛṣṭe ca nātisravati śoṇitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अगच्छति भृशं तस्मिन् दाहः पाकश्च जायते तत्रोष्मणो निग्रहार्थं तथा दाहप्रपाकयोः

agacchati bhṛśaṃ tasmin dāhaḥ pākaśca jāyate tatroṣmaṇo nigrahārthaṃ tathā dāhaprapākayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतमालेपनं कार्यं परिषेकश्च शीतलः षट्स्वेतेषु यथोक्तेषु छिन्नादिषु समासतः

śītamālepanaṃ kāryaṃ pariṣekaśca śītalaḥ ṣaṭsveteṣu yathokteṣu chinnādiṣu samāsataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञेयं समर्पितं सर्वं सद्योव्रणचिकित्सितम् अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि छिन्नानां तु चिकित्सितम्

jñeyaṃ samarpitaṃ sarvaṃ sadyovraṇacikitsitam ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi chinnānāṃ tu cikitsitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये व्रणा विवृताः केचिच्छिरःपार्श्वावलम्बिनः तान् सीव्येद्विधिनोक्तेन बघ्नीयाद्गाढमेव च

ye vraṇā vivṛtāḥ kecicchiraḥpārśvāvalambinaḥ tān sīvyedvidhinoktena baghnīyādgāḍhameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णं स्थानादपहृतं स्थापयित्वा यथास्थितम् सीव्येद्यथोक्तं तैलेन स्रोतश्चाभिप्रतर्पयेत्

karṇaṃ sthānādapahṛtaṃ sthāpayitvā yathāsthitam sīvyedyathoktaṃ tailena srotaścābhipratarpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृकाटिकान्ते छिन्ने तु गच्छत्यपि समीरणे सम्यङिनवेश्य बध्नीयात् सीव्येच्चापि निरन्तरम्

kṛkāṭikānte chinne tu gacchatyapi samīraṇe samyaṅinaveśya badhnīyāt sīvyeccāpi nirantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आजेन सर्पिषा चैवं परिषेकं तु कारयेत् उत्तानोऽन्न समश्नीयाच्छयीत च सुयन्त्रितः

ājena sarpiṣā caivaṃ pariṣekaṃ tu kārayet uttāno'nna samaśnīyācchayīta ca suyantritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाखासु पतितांस्तिर्यक् प्रहारान् विवृतान् भृशम् सीव्येत् सम्यङ्निवेश्याशु सन्ध्यस्थीन्यनुपूर्वशः

śākhāsu patitāṃstiryak prahārān vivṛtān bhṛśam sīvyet samyaṅniveśyāśu sandhyasthīnyanupūrvaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बद्ध्वा वेल्लितकेनाशु ततस्तैलेन सेचयेत् चर्मणा गोफणाबन्धः कार्यो यो वा हितो भवेत्

baddhvā vellitakenāśu tatastailena secayet carmaṇā gophaṇābandhaḥ kāryo yo vā hito bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृष्ठे व्रणो यस्य भवेदुत्तानं शाययेत्तु तम् अतोऽन्यथा चोरसिजे शाययेत् पुरुषं व्रणे

pṛṣṭhe vraṇo yasya bhaveduttānaṃ śāyayettu tam ato'nyathā corasije śāyayet puruṣaṃ vraṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छिन्नां निःशेषतः शाखां दग्ध्वा तैलेन बुद्धिमान् बध्नीयात् कोशबन्धेन प्राप्तं कार्यं च रोपणम्

chinnāṃ niḥśeṣataḥ śākhāṃ dagdhvā tailena buddhimān badhnīyāt kośabandhena prāptaṃ kāryaṃ ca ropaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्दनं पद्मकं रोध्रमुत्पलानि प्रियङ्गवः हरिद्रा मधुकं चैव पयः स्यादत्र चाष्टमम्

candanaṃ padmakaṃ rodhramutpalāni priyaṅgavaḥ haridrā madhukaṃ caiva payaḥ syādatra cāṣṭamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैलमेभिर्विपक्वं तु प्रधानं व्रणरोपणम् चन्दनं कर्कटाख्या च सहे मांस्याह्वयाऽमृता

tailamebhirvipakvaṃ tu pradhānaṃ vraṇaropaṇam candanaṃ karkaṭākhyā ca sahe māṃsyāhvayā'mṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरेणवो मृणालं च त्रिफला पद्मकोत्पले त्रयोदशाङ्गं त्रिवृतमेतद्वा पयसाऽन्वितम्

hareṇavo mṛṇālaṃ ca triphalā padmakotpale trayodaśāṅgaṃ trivṛtametadvā payasā'nvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैलं विपक्वं सेकार्थे हितं तु व्रणरोपणे अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि भिन्नानां तु चिकित्सितम्

tailaṃ vipakvaṃ sekārthe hitaṃ tu vraṇaropaṇe ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi bhinnānāṃ tu cikitsitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिन्नं नेत्रमकर्मण्यमभिन्नं लम्बते तु यत् तन्निवेश्य यथास्थानमव्याविद्धसिरं शनैः

bhinnaṃ netramakarmaṇyamabhinnaṃ lambate tu yat tanniveśya yathāsthānamavyāviddhasiraṃ śanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीडयेत् पाणिना सम्यक् पद्मपत्त्रान्तरेण तु ततोऽस्य तर्पणं कार्यं नस्यं चानेन सर्पिषा

pīḍayet pāṇinā samyak padmapattrāntareṇa tu tato'sya tarpaṇaṃ kāryaṃ nasyaṃ cānena sarpiṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आजं घृतं क्षीरपात्रं मधुकं चोत्पलानि च जीवकर्षभकौ चैव पिष्ट्वा सर्पिर्विपाचयेत्

ājaṃ ghṛtaṃ kṣīrapātraṃ madhukaṃ cotpalāni ca jīvakarṣabhakau caiva piṣṭvā sarpirvipācayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वनेत्राभिघाते तु सर्पिरेतत् प्रशस्यते उदरान्मेदसो वर्तिर्निर्गता यस्य देहिनः

sarvanetrābhighāte tu sarpiretat praśasyate udarānmedaso vartirnirgatā yasya dehinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कषायभस्ममृत्कीर्णां बद्ध्वा सूत्रेण सूत्रवित् अग्नितप्तेन शस्त्रेण छिन्द्यान्मधुसमायुतम्

kaṣāyabhasmamṛtkīrṇāṃ baddhvā sūtreṇa sūtravit agnitaptena śastreṇa chindyānmadhusamāyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बद्ध्वा व्रणं सुजीर्णेऽन्ने सर्पिषः पानमिष्यते स्नेहपानादृते चापि पयःपानं विधीयते

baddhvā vraṇaṃ sujīrṇe'nne sarpiṣaḥ pānamiṣyate snehapānādṛte cāpi payaḥpānaṃ vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शर्करामधुयष्टिभ्यां लाक्षया वा श्वदंष्ट्रया चित्रासमन्वितं चैव रुजादाहविनाशनम्

śarkarāmadhuyaṣṭibhyāṃ lākṣayā vā śvadaṃṣṭrayā citrāsamanvitaṃ caiva rujādāhavināśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आटोपो मरणं वा स्याच्छूलो वाऽच्छिद्यमानया मेदोग्रन्थौ तु यत्तैलं वक्ष्यते तच्च योजयेत्

āṭopo maraṇaṃ vā syācchūlo vā'cchidyamānayā medogranthau tu yattailaṃ vakṣyate tacca yojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वचोऽतीत्य सिरादीनि भित्त्वा वा परिहृत्य वा कोष्ठे प्रतिष्ठितं शल्यं कुर्यादुक्तानुपद्र वान्

tvaco'tītya sirādīni bhittvā vā parihṛtya vā koṣṭhe pratiṣṭhitaṃ śalyaṃ kuryāduktānupadra vān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रान्तर्लोहितं पाण्डुं शीतपादकराननम् शीतोच्छ्वासं रक्तनेत्रमानद्धं च विवर्जयेत्

tatrāntarlohitaṃ pāṇḍuṃ śītapādakarānanam śītocchvāsaṃ raktanetramānaddhaṃ ca vivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमाशयस्थे रुधिरे वमनं पथ्यमुच्यते पक्वाशयस्थे देयं च विरेचनमसंशयम्

āmāśayasthe rudhire vamanaṃ pathyamucyate pakvāśayasthe deyaṃ ca virecanamasaṃśayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आस्थापनं च निःस्नेहं कार्यमुष्णैर्विशोधनैः यवकोलकुलत्थानां निःस्नेहेन रसेन च

āsthāpanaṃ ca niḥsnehaṃ kāryamuṣṇairviśodhanaiḥ yavakolakulatthānāṃ niḥsnehena rasena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुञ्जीतान्नं यवागूं वा पिबेत् सैन्धवसंयुताम् अतिनिःस्रुतरक्तो वा भिन्नकोष्ठः पिबेदसृक्

bhuñjītānnaṃ yavāgūṃ vā pibet saindhavasaṃyutām atiniḥsrutarakto vā bhinnakoṣṭhaḥ pibedasṛk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वमार्गप्रतिपन्नास्तु यस्य विण्मूत्रमारुताः व्युपद्र वः स भिन्नेऽपि कोष्ठे जीवति मानवः

svamārgapratipannāstu yasya viṇmūtramārutāḥ vyupadra vaḥ sa bhinne'pi koṣṭhe jīvati mānavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिन्नमन्त्रं निष्क्रान्तं प्रवेश्यं नान्यथा भवेत् पिपीलिकाशिरोग्रस्तं तदप्येके वदन्ति तु

abhinnamantraṃ niṣkrāntaṃ praveśyaṃ nānyathā bhavet pipīlikāśirograstaṃ tadapyeke vadanti tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रक्षाल्य पयसा दिग्धं तृणशोणितपांशुभिः प्रवेशयेत् कृत्तनखो घृतेनाक्तं शनैः शनैः

prakṣālya payasā digdhaṃ tṛṇaśoṇitapāṃśubhiḥ praveśayet kṛttanakho ghṛtenāktaṃ śanaiḥ śanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवेशयेत् क्षीरसिक्तं शुष्कमन्त्रं घृताप्लुतम् अङ्गुल्याऽभिमृशेत् कण्ठं जलेनोद्वेजयेदपि

praveśayet kṣīrasiktaṃ śuṣkamantraṃ ghṛtāplutam aṅgulyā'bhimṛśet kaṇṭhaṃ jalenodvejayedapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्तपादेषु संगृह्य समुत्थाप्य महाबलाः भवत्यन्तःप्रवेशस्तु यथा निर्धुनुयुस्तथा

hastapādeṣu saṃgṛhya samutthāpya mahābalāḥ bhavatyantaḥpraveśastu yathā nirdhunuyustathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथाऽन्त्राणि विशन्त्यन्तः स्वां कलां पीडयन्ति च व्रणाल्पत्वाद्बहुत्वाद्वा दुष्प्रवेशं भवेत्तु यत्

tathā'ntrāṇi viśantyantaḥ svāṃ kalāṃ pīḍayanti ca vraṇālpatvādbahutvādvā duṣpraveśaṃ bhavettu yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदापाट्य प्रमाणेन भिषगन्त्रं प्रवेशयेत् यथास्थानं निविष्टे च व्रणं सीव्येदतन्द्रि तः

tadāpāṭya pramāṇena bhiṣagantraṃ praveśayet yathāsthānaṃ niviṣṭe ca vraṇaṃ sīvyedatandri taḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थानादपेतमादत्ते प्राणान् गुपितमेव वा वेष्टयित्वा तु पट्टेन घृतसेकं प्रदापयेत्

sthānādapetamādatte prāṇān gupitameva vā veṣṭayitvā tu paṭṭena ghṛtasekaṃ pradāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घृतं पिबेत् सुखोष्णं च चित्रातैलसमन्वितम् मृदुक्रियार्थं शकृतो वायोश्चाधःप्रवृत्तये

ghṛtaṃ pibet sukhoṣṇaṃ ca citrātailasamanvitam mṛdukriyārthaṃ śakṛto vāyoścādhaḥpravṛttaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तैलमिदं कुर्याद्रो पणार्थं चिकित्सकः त्वचोऽश्वकर्णधवयोर्मोचकीमेषशृङ्गयोः

tatastailamidaṃ kuryādro paṇārthaṃ cikitsakaḥ tvaco'śvakarṇadhavayormocakīmeṣaśṛṅgayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शल्लक्यर्जुनयोश्चापि विदार्याः क्षीरिणां तथा बलामूलानि चाहृत्य तैलमेतैर्विपाचयेत्

śallakyarjunayoścāpi vidāryāḥ kṣīriṇāṃ tathā balāmūlāni cāhṛtya tailametairvipācayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रणं संरोपयेत्तेन वर्षमात्रं यतेत च पादौ निरस्तमुष्कस्य जलेन प्रोक्ष्य चाक्षिणी

vraṇaṃ saṃropayettena varṣamātraṃ yateta ca pādau nirastamuṣkasya jalena prokṣya cākṣiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवेश्य तुन्नसेवन्या मुष्कौ सीव्येत्ततः परम् कार्यो गोफणिकाबन्धः कट्यामावेश्य यन्त्रकम्

praveśya tunnasevanyā muṣkau sīvyettataḥ param kāryo gophaṇikābandhaḥ kaṭyāmāveśya yantrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न कुर्यात् स्नेहसेकं च तेन क्लिद्यति हि व्रणः कालानुसार्यागुर्वेलाजातीचन्दनपद्मकैः

na kuryāt snehasekaṃ ca tena klidyati hi vraṇaḥ kālānusāryāgurvelājātīcandanapadmakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिलादार्व्यमृतातुत्थैस्तैलं कुर्वीत रोपणम् शिरसोऽपहृते शल्ये बालवर्ति निवेशयेत्

śilādārvyamṛtātutthaistailaṃ kurvīta ropaṇam śiraso'pahṛte śalye bālavarti niveśayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालवर्त्यामदत्तायां मस्तुलुङ्गं व्रणात् स्रवेत् हन्यादेनं ततो वायुस्तस्मादेवमुपाचरेत्

bālavartyāmadattāyāṃ mastuluṅgaṃ vraṇāt sravet hanyādenaṃ tato vāyustasmādevamupācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रणे रोहति चैकैकं शनैर्बालमपक्षिपेत् गात्रादपहृतेऽन्यस्मात् स्नेहवर्ति प्रवेशयेत्

vraṇe rohati caikaikaṃ śanairbālamapakṣipet gātrādapahṛte'nyasmāt snehavarti praveśayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृते निःशोणिते चापि विधिः सद्यःक्षते हितः दूरावगाढाः सूक्ष्माः स्युर्ये व्रणास्तान् विशोणितान्

kṛte niḥśoṇite cāpi vidhiḥ sadyaḥkṣate hitaḥ dūrāvagāḍhāḥ sūkṣmāḥ syurye vraṇāstān viśoṇitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा सूक्ष्मेण नेत्रेण चक्रतैलेन तर्पयेत् समङ्गां रजनीं पद्मां त्रिवर्गं तुत्थमेव च

kṛtvā sūkṣmeṇa netreṇa cakratailena tarpayet samaṅgāṃ rajanīṃ padmāṃ trivargaṃ tutthameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिडङ्गं कटुकां पथ्यां गुडूचीं सकरञ्जिकाम् संहृत्य विपचेत् काले तैलं रोपणमुत्तमम्

biḍaṅgaṃ kaṭukāṃ pathyāṃ guḍūcīṃ sakarañjikām saṃhṛtya vipacet kāle tailaṃ ropaṇamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तालीशं पद्मकं मांसी हरेण्वगुरुचन्दनम् हरिद्रे पद्मबीजानि सोशीरं मधुकं च तैः

tālīśaṃ padmakaṃ māṃsī hareṇvagurucandanam haridre padmabījāni sośīraṃ madhukaṃ ca taiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्वं सद्योव्रणेषूक्तं तैलं रोपणमुत्तमम् क्षते क्षतविधिः कार्यः पिच्चिते भग्नवद्विधिः

pakvaṃ sadyovraṇeṣūktaṃ tailaṃ ropaṇamuttamam kṣate kṣatavidhiḥ kāryaḥ piccite bhagnavadvidhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घृष्टे रुजो निगृह्याशु चूर्णैरुपचरेद्व्रणम् विश्लिष्टदेहं पतितं मथितं हतमेव च

ghṛṣṭe rujo nigṛhyāśu cūrṇairupacaredvraṇam viśliṣṭadehaṃ patitaṃ mathitaṃ hatameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासयेत्तैलपूर्णायां द्रो ण्यां मांसरसाशनम् अयमेव विधिः कार्यः क्षीणे मर्महते तथा

vāsayettailapūrṇāyāṃ dro ṇyāṃ māṃsarasāśanam ayameva vidhiḥ kāryaḥ kṣīṇe marmahate tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोपणे सपरीषेके पाने च व्रणिनां सदा तैलं घृतं वा संयोज्यं शरीरर्तूनवेक्ष्य हि

ropaṇe saparīṣeke pāne ca vraṇināṃ sadā tailaṃ ghṛtaṃ vā saṃyojyaṃ śarīrartūnavekṣya hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घृतानि यानि वक्ष्यामि यत्नतः पित्तविद्र धौ सद्योव्रणेषु देयानि तानि वैद्येन जानता

ghṛtāni yāni vakṣyāmi yatnataḥ pittavidra dhau sadyovraṇeṣu deyāni tāni vaidyena jānatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्यःक्षतव्रणं वैद्यः सशूलं परिषेचयेत् सर्पिषा नातिशीतेन बलातैलेन वा पुनः

sadyaḥkṣatavraṇaṃ vaidyaḥ saśūlaṃ pariṣecayet sarpiṣā nātiśītena balātailena vā punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समङ्गां रजनीं पद्मां पथ्यां तुत्थं सुवर्चलाम् पद्मकं रोध्रमधुकं विडङ्गानि हरेणुकाम्

samaṅgāṃ rajanīṃ padmāṃ pathyāṃ tutthaṃ suvarcalām padmakaṃ rodhramadhukaṃ viḍaṅgāni hareṇukām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तालीशपत्रं नलदं चन्दनं पद्मकेशरम् मञ्जिष्ठोशीरलाक्षाश्च क्षीरिणां चापि पल्लवान्

tālīśapatraṃ naladaṃ candanaṃ padmakeśaram mañjiṣṭhośīralākṣāśca kṣīriṇāṃ cāpi pallavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रियालबीजं तिन्दुक्यास्तरुणानि फलानि च यथालाभं समाहृत्य तैलमेभिर्विपाचयेत्

priyālabījaṃ tindukyāstaruṇāni phalāni ca yathālābhaṃ samāhṛtya tailamebhirvipācayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्योव्रणानां सर्वेषामदुष्टानां तु रोपणम् कषायमधुराः शीताः क्रियाः स्निग्धाश्च योजयेत्

sadyovraṇānāṃ sarveṣāmaduṣṭānāṃ tu ropaṇam kaṣāyamadhurāḥ śītāḥ kriyāḥ snigdhāśca yojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्योव्रणानां सप्ताहं पश्चात् पूर्वोक्तमाचरेत् दुष्टव्रणेषु कर्तव्यमूर्ध्वं चाधश्च शोधनम्

sadyovraṇānāṃ saptāhaṃ paścāt pūrvoktamācaret duṣṭavraṇeṣu kartavyamūrdhvaṃ cādhaśca śodhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशोषणं तथाऽहारः शोणितस्य च मोक्षणम् कषायं राजवृक्षादौ सुरसादौ च धावनम्

viśoṣaṇaṃ tathā'hāraḥ śoṇitasya ca mokṣaṇam kaṣāyaṃ rājavṛkṣādau surasādau ca dhāvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोरेव कषायेण तैलं शोधनमिष्यते क्षारकल्पेन वा तैलं क्षारद्र व्येषु साधितम्

tayoreva kaṣāyeṇa tailaṃ śodhanamiṣyate kṣārakalpena vā tailaṃ kṣāradra vyeṣu sādhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्र वन्ती चिरबिल्वश्च दन्ती चित्रकमेव च पृथ्वीका निम्बपत्राणि कासीसं तुत्थमेव च

dra vantī cirabilvaśca dantī citrakameva ca pṛthvīkā nimbapatrāṇi kāsīsaṃ tutthameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिवृत्तेजोवती नीली हरिद्रे सैन्धवं तिलाः भूमिकदम्बः सुवहा शुकाख्या लाङ्गलाह्वया

trivṛttejovatī nīlī haridre saindhavaṃ tilāḥ bhūmikadambaḥ suvahā śukākhyā lāṅgalāhvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैपाली जालिनी चैव मदयन्ती मृगादनी सुधामूर्वार्ककीटारिहरितालकरञ्जिकाः

naipālī jālinī caiva madayantī mṛgādanī sudhāmūrvārkakīṭāriharitālakarañjikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोपपत्ति कर्तव्यं तैलमेतैस्तु शोधनम् घृतं वा यदि वा प्राप्तं कल्काः संशोधनास्तथा

yathopapatti kartavyaṃ tailametaistu śodhanam ghṛtaṃ vā yadi vā prāptaṃ kalkāḥ saṃśodhanāstathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सैन्धवत्रिवृदेरण्डपत्रकल्कस्तु वातिके त्रिवृद्धरिद्रा मधुककल्कः पैत्ते तिलैर्युतः

saindhavatrivṛderaṇḍapatrakalkastu vātike trivṛddharidrā madhukakalkaḥ paitte tilairyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफजे तिलतेजोह्वादन्तीस्वर्जिकचित्रकाः दुष्टव्रणविधिः कार्यो मेहकुष्ठव्रणेष्वपि

kaphaje tilatejohvādantīsvarjikacitrakāḥ duṣṭavraṇavidhiḥ kāryo mehakuṣṭhavraṇeṣvapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षडिवधः प्राक् प्रदिष्टो यः सद्योव्रणविनिश्चयः नातः शक्यं परं वक्तुमपि निश्चितवादिभिः

ṣaḍivadhaḥ prāk pradiṣṭo yaḥ sadyovraṇaviniścayaḥ nātaḥ śakyaṃ paraṃ vaktumapi niścitavādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपसर्गैर्निपातैश्च तत्तु पण्डितमानिनः केचित् संयोज्य भाषन्ते बहुधा मानगर्विताः

upasargairnipātaiśca tattu paṇḍitamāninaḥ kecit saṃyojya bhāṣante bahudhā mānagarvitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहु तद्भाषितं तेषां षट्स्वेष्वेवावतिष्ठते विशेषा इव सामान्ये षट्त्वं तु परमं मतम्

bahu tadbhāṣitaṃ teṣāṃ ṣaṭsveṣvevāvatiṣṭhate viśeṣā iva sāmānye ṣaṭtvaṃ tu paramaṃ matam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.