Suśruta-saṃhitā 4.23

अथातः शोफानां चिकित्सतं व्याख्यास्यामः

athātaḥ śophānāṃ cikitsataṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षडिवधोऽवयवसमुत्थः शोफोऽभिहितो लक्षणतः प्रतीकारतश्च सर्वसरस्तु पञ्चविधः तद्यथावातपित्तश्लेष्मसन्निपातविषनिमित्तः

ṣaḍivadho'vayavasamutthaḥ śopho'bhihito lakṣaṇataḥ pratīkārataśca sarvasarastu pañcavidhaḥ tadyathāvātapittaśleṣmasannipātaviṣanimittaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रापतर्पितस्याध्वगमनातिमात्रमभ्यवहरतो वा पिष्टान्नहरितकशाक लव-णानिक्षीणस्य वाऽतिमात्रमम्लमुपसेवमानस्य मृत्पक्वलोष्टकटशर्करानूपौद-कमांससेवनादजीर्णिनो वा ग्राम्यधर्मसेवनाद्विरुद्धहारसेवनात् वा हस्त्यश्वो-ष्ट्ररथपदातिसङ्क्षोभणादयो सितस्य दोषा धातून् प्रदूष्य श्वयथुमापादयन्त्यखिले शरीरे

tatrāpatarpitasyādhvagamanātimātramabhyavaharato vā piṣṭānnaharitakaśāka lava-ṇānikṣīṇasya vā'timātramamlamupasevamānasya mṛtpakvaloṣṭakaṭaśarkarānūpauda-kamāṃsasevanādajīrṇino vā grāmyadharmasevanādviruddhahārasevanāt vā hastyaśvo-ṣṭrarathapadātisaṅkṣobhaṇādayo sitasya doṣā dhātūn pradūṣya śvayathumāpādayantyakhile śarīre

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र वातश्वयथुररुणः कृष्णो वा मृदुरनवस्थितास्तोदादयश्चात्र वेदनाविशेषाः पित्तश्वयथुः पीतः सरक्तो वा मृदुः शीघ्रानुसार्यूषादयश्चात्र वेदनाविशेषाः श्लेष्मश्वयथुः पाण्डुः शुक्लो वा स्निग्धः कठिनः शीतो मन्दानुसारी क-ण्ड्वादयश्चात्र वेदनाविशेषाः सन्निपातश्वयथुः सर्ववर्णवेदनः विषनिमित्तस्तु गरोपयोगाद्दुष्टतोयसेवनात् प्रकुथितोदकावगाहनात् सविषसत्त्वदिग्धचूर्णे-नावचूर्णनाद्वा सविषमूत्रपुरीषशुक्रस्पृष्टानां वा तृणकाष्ठादीनां संस्पर्शनात् स तु मृदुः क्षिप्रोत्थानोऽवलम्बी चलोऽचलो वा दाहपाकरागप्रायश्च भवति

tatra vātaśvayathuraruṇaḥ kṛṣṇo vā mṛduranavasthitāstodādayaścātra vedanāviśeṣāḥ pittaśvayathuḥ pītaḥ sarakto vā mṛduḥ śīghrānusāryūṣādayaścātra vedanāviśeṣāḥ śleṣmaśvayathuḥ pāṇḍuḥ śuklo vā snigdhaḥ kaṭhinaḥ śīto mandānusārī ka-ṇḍvādayaścātra vedanāviśeṣāḥ sannipātaśvayathuḥ sarvavarṇavedanaḥ viṣanimittastu garopayogādduṣṭatoyasevanāt prakuthitodakāvagāhanāt saviṣasattvadigdhacūrṇe-nāvacūrṇanādvā saviṣamūtrapurīṣaśukraspṛṣṭānāṃ vā tṛṇakāṣṭhādīnāṃ saṃsparśanāt sa tu mṛduḥ kṣiprotthāno'valambī calo'calo vā dāhapākarāgaprāyaśca bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवन्ति चात्र दोषाः श्वयथुमूर्ध्वं हि कुर्वन्त्यामाशयस्थिताः पक्वाशयस्था मध्ये च वर्चःस्थानगतास्त्वधः

bhavanti cātra doṣāḥ śvayathumūrdhvaṃ hi kurvantyāmāśayasthitāḥ pakvāśayasthā madhye ca varcaḥsthānagatāstvadhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्स्नं देहमनुप्राप्ताः कुर्युः सर्वसरं तथा श्वयथुर्मध्यदेशे यः स कष्टः सर्वगश्च यः

kṛtsnaṃ dehamanuprāptāḥ kuryuḥ sarvasaraṃ tathā śvayathurmadhyadeśe yaḥ sa kaṣṭaḥ sarvagaśca yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्धाङ्गेऽरिष्टभूतश्च यश्चोर्ध्वं परिसर्पति श्वासः पिपासा दौर्बल्यं ज्वरश्च्छर्दिररोचकः

ardhāṅge'riṣṭabhūtaśca yaścordhvaṃ parisarpati śvāsaḥ pipāsā daurbalyaṃ jvaraścchardirarocakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिक्कातीसारकासाश्च शूनं सङ्क्षपयन्ति हि सामान्यतो विशेषाच्च तेषां वक्ष्यामि भेषजम्

hikkātīsārakāsāśca śūnaṃ saṅkṣapayanti hi sāmānyato viśeṣācca teṣāṃ vakṣyāmi bheṣajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोफिनः सर्व एव परिहरेयुरम्ललवणदधिगुड वसापयस्तैलघृतपिष्टमयगुरूणि

śophinaḥ sarva eva parihareyuramlalavaṇadadhiguḍa vasāpayastailaghṛtapiṣṭamayagurūṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र वातश्वयथौ त्रैवृतमेरण्डतैलं वा मासमर्ध मासं वा पाययेत् न्यग्रोधादि-ककषायसिद्धं सर्पिः पित्तश्वयथौ आरग्वधादिसिद्धं सर्पिः श्लेष्मश्वयथौ स-न्निपातश्वयथौ स्नुहीक्षीरपात्रं द्वादशभिरम्लपात्रैः प्रतिसंसृज्य दन्तीद्र वन्तीप्रतीवापं सर्पिः पाचयित्वा पाययेत् विषनिमित्तेषु कल्पेषु प्रतीकारः

tatra vātaśvayathau traivṛtameraṇḍatailaṃ vā māsamardha māsaṃ vā pāyayet nyagrodhādi-kakaṣāyasiddhaṃ sarpiḥ pittaśvayathau āragvadhādisiddhaṃ sarpiḥ śleṣmaśvayathau sa-nnipātaśvayathau snuhīkṣīrapātraṃ dvādaśabhiramlapātraiḥ pratisaṃsṛjya dantīdra vantīpratīvāpaṃ sarpiḥ pācayitvā pāyayet viṣanimitteṣu kalpeṣu pratīkāraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत ऊर्ध्वं सामान्यचिकित्सितमुपदेक्ष्यामः तिल्वकघृतचतुर्थानि यान्युक्ता-न्युदरेषु ततोऽन्यतममुपयुज्यमानं श्वयथुमपहन्ति मूत्रवर्तिक्रियां वा सेवेत न-वायसं वाऽहरहर्मधुना विडङ्गातिविषाकुटजफलभद्र दारुनागरमरिचचूर्णं वा धरणमुष्णाम्बुना त्रिकटुक्षारायश्चूर्णानि वा त्रिफलाकषायेण मूत्रं वा तुल्यक्षीरं हरीतकीं वा तुल्यगुडामुपयुञ्जीत देवदारुशुण्ठीं वा गुग्गुलुं वा मूत्रेण वर्षा-भूकषायानुपानं वा तुल्यगुडं शृङ्गवेरं वा वर्षाभूकषायं मूलकल्कं वा सशृ-ङ्गवेरं पयोऽनुपानमहरहर्मासं व्योषवर्षाभूकषायसिद्धेन वा सर्पिषामुद्गोलु-म्बान् भक्षयेत् पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्य चित्रकमयूरकवर्षाभूसिद्धं वा क्षीरं पिबेत् सहौषधमुरङ्गीमूलसिद्धं वा त्रिकटुकैरण्डश्यामामूलसिद्धं वा वषा-र्भू!शृङ्गवेरसहादेवदारुसिद्धं वा तथाऽलाबूबिभीतकफलकल्कं वा तण्डुला-म्बुना क्षारपिप्पलीमरि चशृङ्गवेरानुसिद्धेन च मुद्गयूषेणालवणेनाल्पस्नेहेन भोजयेद्यवान्नं गोधूमान्नं वा वृक्षकार्कनक्तमालनिम्बवर्षाभूक्वाथैश्च परिषेकः सर्षपसुवर्चलासैन्धवशार्ङ्गेष्टाभिश्च प्रदेहः कार्यःयथादोषं च वमनविरेचना-स्थापनानि तीक्ष्णान्यजस्रमुपसेवेत स्नेहस्वेदोपनाहांश्च सिराभिश्चाभीक्षणं शोणितमवसेचयेदन्यत्रोपद्र वशोफादिति

ata ūrdhvaṃ sāmānyacikitsitamupadekṣyāmaḥ tilvakaghṛtacaturthāni yānyuktā-nyudareṣu tato'nyatamamupayujyamānaṃ śvayathumapahanti mūtravartikriyāṃ vā seveta na-vāyasaṃ vā'haraharmadhunā viḍaṅgātiviṣākuṭajaphalabhadra dārunāgaramaricacūrṇaṃ vā dharaṇamuṣṇāmbunā trikaṭukṣārāyaścūrṇāni vā triphalākaṣāyeṇa mūtraṃ vā tulyakṣīraṃ harītakīṃ vā tulyaguḍāmupayuñjīta devadāruśuṇṭhīṃ vā gugguluṃ vā mūtreṇa varṣā-bhūkaṣāyānupānaṃ vā tulyaguḍaṃ śṛṅgaveraṃ vā varṣābhūkaṣāyaṃ mūlakalkaṃ vā saśṛ-ṅgaveraṃ payo'nupānamaharaharmāsaṃ vyoṣavarṣābhūkaṣāyasiddhena vā sarpiṣāmudgolu-mbān bhakṣayet pippalīpippalīmūlacavya citrakamayūrakavarṣābhūsiddhaṃ vā kṣīraṃ pibet sahauṣadhamuraṅgīmūlasiddhaṃ vā trikaṭukairaṇḍaśyāmāmūlasiddhaṃ vā vaṣā-rbhū!śṛṅgaverasahādevadārusiddhaṃ vā tathā'lābūbibhītakaphalakalkaṃ vā taṇḍulā-mbunā kṣārapippalīmari caśṛṅgaverānusiddhena ca mudgayūṣeṇālavaṇenālpasnehena bhojayedyavānnaṃ godhūmānnaṃ vā vṛkṣakārkanaktamālanimbavarṣābhūkvāthaiśca pariṣekaḥ sarṣapasuvarcalāsaindhavaśārṅgeṣṭābhiśca pradehaḥ kāryaḥyathādoṣaṃ ca vamanavirecanā-sthāpanāni tīkṣṇānyajasramupaseveta snehasvedopanāhāṃśca sirābhiścābhīkṣaṇaṃ śoṇitamavasecayedanyatropadra vaśophāditi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवति चात्र पिष्टान्नमम्लं लवणानि मद्यं मृदं दिवास्वप्नमजाङ्गलं च स्त्रियो घृतं तैलपयोगुरूणि शोफं जिघांसुः परिवर्जयेत्तु

bhavati cātra piṣṭānnamamlaṃ lavaṇāni madyaṃ mṛdaṃ divāsvapnamajāṅgalaṃ ca striyo ghṛtaṃ tailapayogurūṇi śophaṃ jighāṃsuḥ parivarjayettu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने शोथचिकित्सितं नाम त्रयोविंशोऽध्यायः

iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne śothacikitsitaṃ nāma trayoviṃśo'dhyāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.