Suśruta-saṃhitā 4.25

अथातो मिश्रकचिकित्सितं व्याख्यास्यामः

athāto miśrakacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाल्यामयास्तु विस्राव्या इत्युक्तं प्राङ्निबोध तान् परिपोटस्तथोत्पात उन्मन्थो दुःखवर्धनः

pālyāmayāstu visrāvyā ityuktaṃ prāṅnibodha tān paripoṭastathotpāta unmantho duḥkhavardhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमः परिलेही च कर्णपाल्यां गदाः स्मृताः सौकुमार्याच्चिरोत्सृष्टे सहसाऽभिप्रवर्धिते

pañcamaḥ parilehī ca karṇapālyāṃ gadāḥ smṛtāḥ saukumāryāccirotsṛṣṭe sahasā'bhipravardhite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णशोफो भवेत् पाल्यां सरुजः परिपोटवान् कृष्णारुणनिभः स्तब्धः स वातात् परिपोटकः

karṇaśopho bhavet pālyāṃ sarujaḥ paripoṭavān kṛṣṇāruṇanibhaḥ stabdhaḥ sa vātāt paripoṭakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुर्वाभरणसंयोगात्ताडनाद्घर्षणादपि शोफः पाल्यां भवेच्छ्यावो दाहपाकरुगन्वितः

gurvābharaṇasaṃyogāttāḍanādgharṣaṇādapi śophaḥ pālyāṃ bhavecchyāvo dāhapākaruganvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तो वा रक्तपित्ताभ्यामुत्पातः स गदो मतः बलाद्वर्धयतः कर्णं पाल्यां वायुः प्रकुप्यति

rakto vā raktapittābhyāmutpātaḥ sa gado mataḥ balādvardhayataḥ karṇaṃ pālyāṃ vāyuḥ prakupyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहीत्वा सकफं कुर्याच्छोफं तद्वर्णवेदनम् उन्मन्थकः सकण्डूको विकारः कफवातजः

gṛhītvā sakaphaṃ kuryācchophaṃ tadvarṇavedanam unmanthakaḥ sakaṇḍūko vikāraḥ kaphavātajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्धमाने यदा कर्णे कण्डूदाहरुगन्वितः शोफो भवति पाकश्च त्वक्स्थोऽसौदुःखवर्धनः

vardhamāne yadā karṇe kaṇḍūdāharuganvitaḥ śopho bhavati pākaśca tvakstho'sauduḥkhavardhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफासृक्कृमयः कुर्युः सर्षपाभा विकारिणीः स्राविणीः पिडकाः पाल्यां कण्डूदाहरुगन्विताः

kaphāsṛkkṛmayaḥ kuryuḥ sarṣapābhā vikāriṇīḥ srāviṇīḥ piḍakāḥ pālyāṃ kaṇḍūdāharuganvitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफासृक्कृमिसंभूतः स विसर्पन्नितस्ततः लिह्यात् सशष्कुलद्यं पालद्यं परिलेहीति स स्मृतः

kaphāsṛkkṛmisaṃbhūtaḥ sa visarpannitastataḥ lihyāt saśaṣkuladyaṃ pāladyaṃ parilehīti sa smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाल्यामया ह्यमी घोरा नरस्याप्रतिकारिणः मिथ्याहारविहारस्य पालि हिंस्युरुपेक्षिताः

pālyāmayā hyamī ghorā narasyāpratikāriṇaḥ mithyāhāravihārasya pāli hiṃsyurupekṣitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मादाशु भिषक् तेषु स्नेहादिक्रममाचरेत् तथाऽभ्यङ्गपरीषेकप्रदेहासृग्विमोक्षणम्

tasmādāśu bhiṣak teṣu snehādikramamācaret tathā'bhyaṅgaparīṣekapradehāsṛgvimokṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामान्यतो विशेषाच्च वक्ष्याम्यभ्यञ्जनं प्रति खरमञ्जरियष्ट्याह्वसैन्धवामरदारुभिः

sāmānyato viśeṣācca vakṣyāmyabhyañjanaṃ prati kharamañjariyaṣṭyāhvasaindhavāmaradārubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुपिष्टैः साश्वगन्धैश्च मूलकावल्गुजैः फलैः सर्पिस्तैलवसामज्जमधूच्छिष्टानि पाचयेत्

supiṣṭaiḥ sāśvagandhaiśca mūlakāvalgujaiḥ phalaiḥ sarpistailavasāmajjamadhūcchiṣṭāni pācayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सक्षीराण्यथ तैः पालि प्रदिह्यात् परिपोटके मञ्जिष्ठातिलयष्ट्याह्वसारिवोत्पलपद्मकैः

sakṣīrāṇyatha taiḥ pāli pradihyāt paripoṭake mañjiṣṭhātilayaṣṭyāhvasārivotpalapadmakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरोध्रैः सकदम्बैश्च बलाजम्ब्वाम्रपल्लवैः सिद्धं धान्याम्लसंयुक्तं तैलमुत्पातनाशनम्

sarodhraiḥ sakadambaiśca balājambvāmrapallavaiḥ siddhaṃ dhānyāmlasaṃyuktaṃ tailamutpātanāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तालपत्र्! यश्वगन्धार्कबाकुचीफलसैन्धवैः तैलं कुलीरगोधाभ्यां वसया सह पाचितम्

tālapatr! yaśvagandhārkabākucīphalasaindhavaiḥ tailaṃ kulīragodhābhyāṃ vasayā saha pācitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरलालाङ्गलीभ्यां च हितमुन्मन्थनाशनम् तथाऽश्मन्तकजम्ब्वाम्रपत्रक्वाथेन सेचनम्

saralālāṅgalībhyāṃ ca hitamunmanthanāśanam tathā'śmantakajambvāmrapatrakvāthena secanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रपौण्डरीकमधुकमञ्जिष्ठारजनीद्वयैः चूर्णैरुद्वर्तनैः पालद्यं तैलाक्तामवचूर्णयेत्

prapauṇḍarīkamadhukamañjiṣṭhārajanīdvayaiḥ cūrṇairudvartanaiḥ pāladyaṃ tailāktāmavacūrṇayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लाक्षाविडङ्गकल्केन तैलं पक्त्वाऽवचारयेत् स्विन्नां गोमयपिण्डेन प्रदिह्यात् परिलेहिके

lākṣāviḍaṅgakalkena tailaṃ paktvā'vacārayet svinnāṃ gomayapiṇḍena pradihyāt parilehike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिष्टैर्विडङ्गैरथवा त्रिवृच्छ्यामार्कसंयुतैः करञ्जेङ्गुदिबीजैर्वा कुटजारग्वधायुतैः

piṣṭairviḍaṅgairathavā trivṛcchyāmārkasaṃyutaiḥ karañjeṅgudibījairvā kuṭajāragvadhāyutaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वैर्वा सार्षपं तैलं सिद्धं मरिचसंयुतम् सनिम्बपत्रैरभ्यङ्गे मधूच्छिष्टान्वितं हितम्

sarvairvā sārṣapaṃ tailaṃ siddhaṃ maricasaṃyutam sanimbapatrairabhyaṅge madhūcchiṣṭānvitaṃ hitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पालीषु व्याधियुक्तासु तन्वीषु कठिनासु च पुष्ट्यर्थं मार्दवार्थं च कुर्यादभ्यञ्जनं त्विदम्

pālīṣu vyādhiyuktāsu tanvīṣu kaṭhināsu ca puṣṭyarthaṃ mārdavārthaṃ ca kuryādabhyañjanaṃ tvidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोपाकानूपमज्जानं वसां तैलं नवं घृतम् पचेद्दशगुणं क्षीरमावाप्य मधुरं गणम्

lopākānūpamajjānaṃ vasāṃ tailaṃ navaṃ ghṛtam paceddaśaguṇaṃ kṣīramāvāpya madhuraṃ gaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपामार्गाश्वगन्धे च तथा लाक्षारसं शुभम् तत्सिद्धं परिपूतं च स्वनुगुप्तं निधापयेत्

apāmārgāśvagandhe ca tathā lākṣārasaṃ śubham tatsiddhaṃ paripūtaṃ ca svanuguptaṃ nidhāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनाभ्यञ्ज्यात् सदा पालद्यं सुस्विन्नामतिमर्दिताम् एनेन पाल्यो वर्धन्ते निरुजो निरुपद्र वाः

tenābhyañjyāt sadā pāladyaṃ susvinnāmatimarditām enena pālyo vardhante nirujo nirupadra vāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृद्व्यः पुष्टाः समाः स्निग्धा जायन्ते भूषणक्षमाः नीलीदलं भृङ्गरजोऽजुनत्वक् पिण्डीतकं कृष्णमयोरजश्च बीजोद्भवं साहचरं च पुष्पं पथ्याक्षधात्रीसहितं विचूर्ण्य

mṛdvyaḥ puṣṭāḥ samāḥ snigdhā jāyante bhūṣaṇakṣamāḥ nīlīdalaṃ bhṛṅgarajo'junatvak piṇḍītakaṃ kṛṣṇamayorajaśca bījodbhavaṃ sāhacaraṃ ca puṣpaṃ pathyākṣadhātrīsahitaṃ vicūrṇya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकीकृतं सर्वमिदं प्रमाय पङ्केन तुल्यं नलिनीभवेन संयोज्य पक्षं कलशे निधाय लौहे घटे सद्मनि सापिधाने

ekīkṛtaṃ sarvamidaṃ pramāya paṅkena tulyaṃ nalinībhavena saṃyojya pakṣaṃ kalaśe nidhāya lauhe ghaṭe sadmani sāpidhāne

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेन तैलं विपचेद्विमिश्रं रसेन भृङ्गत्रिफलाभवेन आसन्नपाके च परीक्षणार्थं पत्रं बलाकाभवमाक्षिपेच्च

anena tailaṃ vipacedvimiśraṃ rasena bhṛṅgatriphalābhavena āsannapāke ca parīkṣaṇārthaṃ patraṃ balākābhavamākṣipecca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवेद्यदा तद्भ्रमराङ्गनीलं तदा विपक्वं विनिधाय पात्रे कृष्णायसे मासमवस्थितं तदभ्यङ्गयोगात् पलितानि हन्यात्

bhavedyadā tadbhramarāṅganīlaṃ tadā vipakvaṃ vinidhāya pātre kṛṣṇāyase māsamavasthitaṃ tadabhyaṅgayogāt palitāni hanyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सैरीयजम्ब्वर्जुनकाश्मरीजं पुष्पं तिलान्मार्कवचूतबीजे पुनर्नवे कर्दमकण्टकार्यौ कासीसपिण्डीतकबीजसारम्

sairīyajambvarjunakāśmarījaṃ puṣpaṃ tilānmārkavacūtabīje punarnave kardamakaṇṭakāryau kāsīsapiṇḍītakabījasāram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलत्रयं लोहरजोऽञ्जनं च यष्ट्याह्वयं नीरजसारिवे च पिष्ट्वाऽथ सर्वं सह मोदयन्त्या साराम्भसा बीजकसंभवेन

phalatrayaṃ loharajo'ñjanaṃ ca yaṣṭyāhvayaṃ nīrajasārive ca piṣṭvā'tha sarvaṃ saha modayantyā sārāmbhasā bījakasaṃbhavena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साराम्भसः सप्तभिरेव पश्चात् प्रस्थैः समालोड्य् दशाहगुप्तम् लौहे सुपात्रे विनिधाय तैलमक्षोद्भवं तच्च पचेत् प्रयत्नात्

sārāmbhasaḥ saptabhireva paścāt prasthaiḥ samāloḍy daśāhaguptam lauhe supātre vinidhāya tailamakṣodbhavaṃ tacca pacet prayatnāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्वं च लौहैऽभिनवे निधाय नस्यं विदध्यात् परिशुद्धकायः अभ्यङ्गयोगैश्च नियुज्यमानं भुञ्जीत माषान् कृशरामथो वा

pakvaṃ ca lauhai'bhinave nidhāya nasyaṃ vidadhyāt pariśuddhakāyaḥ abhyaṅgayogaiśca niyujyamānaṃ bhuñjīta māṣān kṛśarāmatho vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मासोपरिष्टाद्घनकुञ्चिताग्राः केशा भवन्ति भ्रमराञ्जनाभाः केशास्तथाऽन्ये खलतौ भवेयुर्जरा न चैनं सहसाऽभ्युपैति

māsopariṣṭādghanakuñcitāgrāḥ keśā bhavanti bhramarāñjanābhāḥ keśāstathā'nye khalatau bhaveyurjarā na cainaṃ sahasā'bhyupaiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलं परं संभवतीन्द्रि याणां भवेच्च वक्त्रं वलिभिर्विमुक्तम् नाकामिनेऽनर्थिनि नाकृताय नैवारये तैलमिदं प्रदेयम्

balaṃ paraṃ saṃbhavatīndri yāṇāṃ bhavecca vaktraṃ valibhirvimuktam nākāmine'narthini nākṛtāya naivāraye tailamidaṃ pradeyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लाक्षा रोध्रं द्वे हरिद्रे शिलाले कुष्ठं नागं गैरिका वर्णकाश्च मञ्जिष्ठोग्रा स्यात् सुराष्ट्रोद्भवा च पत्तङ्गं वै रोचना चाञ्जनं च

lākṣā rodhraṃ dve haridre śilāle kuṣṭhaṃ nāgaṃ gairikā varṇakāśca mañjiṣṭhogrā syāt surāṣṭrodbhavā ca pattaṅgaṃ vai rocanā cāñjanaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेमाङ्गत्वक् पाण्डुपत्रं वटस्य कालीयं स्यात् पद्मकं पद्ममध्यम् रक्तं श्वेतं चन्दनं पारदं च काकोल्यादिः क्षीरपिष्टश्च वर्गः

hemāṅgatvak pāṇḍupatraṃ vaṭasya kālīyaṃ syāt padmakaṃ padmamadhyam raktaṃ śvetaṃ candanaṃ pāradaṃ ca kākolyādiḥ kṣīrapiṣṭaśca vargaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेदो मज्जा सिक्थकं गोघृतं च दुग्धं क्वाथः क्षीरिणां च द्रुमाणाम् एतत् सर्वं पक्वमैकध्यतस्तु वक्त्राभ्यङ्गे सर्पिरुक्तं प्रधानम्

medo majjā sikthakaṃ goghṛtaṃ ca dugdhaṃ kvāthaḥ kṣīriṇāṃ ca drumāṇām etat sarvaṃ pakvamaikadhyatastu vaktrābhyaṅge sarpiruktaṃ pradhānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हन्याद् व्यङ्गं नीलिकां चातिवृद्धां वक्त्रे जाताः स्फोटिकाश्चापि काश्चित् पद्माकारं निर्वलीकं च वक्त्रं कुर्यादेतत् पीनगण्डं मनोज्ञम्

hanyād vyaṅgaṃ nīlikāṃ cātivṛddhāṃ vaktre jātāḥ sphoṭikāścāpi kāścit padmākāraṃ nirvalīkaṃ ca vaktraṃ kuryādetat pīnagaṇḍaṃ manojñam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञामेतद्योषितां चापि नित्यं कुर्याद्वैद्यस्तत्समानां नृणां च कुष्ठघ्नं वै सर्पिरेतत् प्रधानं येषां पादे सन्ति वैपादिकाश्च

rājñāmetadyoṣitāṃ cāpi nityaṃ kuryādvaidyastatsamānāṃ nṛṇāṃ ca kuṣṭhaghnaṃ vai sarpiretat pradhānaṃ yeṣāṃ pāde santi vaipādikāśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरीतकीचूर्णमरिष्टपत्रं चूतत्वचं दाडिमपुष्पवृन्तम् पत्रं च दद्यान्मदयन्तिकाया लेपोऽङ्गरागो नरदेवयोग्यः

harītakīcūrṇamariṣṭapatraṃ cūtatvacaṃ dāḍimapuṣpavṛntam patraṃ ca dadyānmadayantikāyā lepo'ṅgarāgo naradevayogyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.