Suśruta-saṃhitā 4.26

अथातः क्षीणबलीयं वाजीकरणचिकित्सितं व्याख्यास्यामः

athātaḥ kṣīṇabalīyaṃ vājīkaraṇacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्यस्योदग्रवयसो वाजीकरणसेविनः सर्वेष्वृतुष्वहरहर्व्यवायो न निवारितः

kalyasyodagravayaso vājīkaraṇasevinaḥ sarveṣvṛtuṣvaharaharvyavāyo na nivāritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थविराणां रिरंसूनां स्त्रीणां वाल्लभ्यमिच्छताम् योषित्प्रसङ्गात् क्षीणानां क्लीवानामल्परेतसाम्

sthavirāṇāṃ riraṃsūnāṃ strīṇāṃ vāllabhyamicchatām yoṣitprasaṅgāt kṣīṇānāṃ klīvānāmalparetasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विलासिनामर्थवतां रूपयौवनशालिनाम् नृणां च बहुभार्याणां योगा वाजीकरा हिताः

vilāsināmarthavatāṃ rūpayauvanaśālinām nṛṇāṃ ca bahubhāryāṇāṃ yogā vājīkarā hitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेवमानो यदौचित्याद्वाजीवात्यर्थवेगवान् नारीस्तर्पयते तेन वाजीकरणमुच्यते

sevamāno yadaucityādvājīvātyarthavegavān nārīstarpayate tena vājīkaraṇamucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोजनानि विचित्राणि पानानि विविधानि च वाचः श्रोत्रानुगामिन्यस्त्वचः स्पर्शसुखास्तथा

bhojanāni vicitrāṇi pānāni vividhāni ca vācaḥ śrotrānugāminyastvacaḥ sparśasukhāstathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यामिनी सेन्दुतिलका कामिनी नवयौवना गीतं श्रोत्रमनोहारि ताम्बूलं मदिराः स्रजः

yāminī sendutilakā kāminī navayauvanā gītaṃ śrotramanohāri tāmbūlaṃ madirāḥ srajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धा मनोज्ञा रूपाणि चित्राण्युपवनानि च मनसश्चाप्रतीघातो वाजीकुर्वन्ति मानवम् तैस्तैर्भावैरहृद्यैस्तु रिरंसोर्मनसि क्षते

gandhā manojñā rūpāṇi citrāṇyupavanāni ca manasaścāpratīghāto vājīkurvanti mānavam taistairbhāvairahṛdyaistu riraṃsormanasi kṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वेष्यस्त्रीसंप्रयोगाच्च क्लैब्यं तन्मानसं स्मृतम् कटुकाम्लोष्णलवणैरतिमात्रोपसेवितैः

dveṣyastrīsaṃprayogācca klaibyaṃ tanmānasaṃ smṛtam kaṭukāmloṣṇalavaṇairatimātropasevitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौम्यधातुक्षयो दृष्टः क्लैब्यं तदपरं स्मृतम् अतिव्यवायशीलो यो न च वाजीर्किंयारतः

saumyadhātukṣayo dṛṣṭaḥ klaibyaṃ tadaparaṃ smṛtam ativyavāyaśīlo yo na ca vājīrkiṃyārataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्वजभङ्गमवाप्नोति तच्छुक्रक्षयहेतुकम् महता मेढ्ररोगेण मर्मच्छेदेन वा पुनः

dhvajabhaṅgamavāpnoti tacchukrakṣayahetukam mahatā meḍhrarogeṇa marmacchedena vā punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्लैब्यमेतच्चतुर्थं स्यान्नृणां पुंस्त्वोपघातजम् जन्मप्रभृति यः क्लीबः क्लैब्यं तत् सहजं स्मृतम्

klaibyametaccaturthaṃ syānnṛṇāṃ puṃstvopaghātajam janmaprabhṛti yaḥ klībaḥ klaibyaṃ tat sahajaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलिनः क्षुब्धमनसो निरोधाद् ब्रह्मचर्यतः षष्ठं क्लैब्यं मतं तत्तु खरशुक्रनिमित्तजम्

balinaḥ kṣubdhamanaso nirodhād brahmacaryataḥ ṣaṣṭhaṃ klaibyaṃ mataṃ tattu kharaśukranimittajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असाध्यं सहजं क्लैब्यं मर्मच्छेदाच्च यद्भवेत् साध्यानामितरेषां तु कार्यो हेतुविपर्ययः

asādhyaṃ sahajaṃ klaibyaṃ marmacchedācca yadbhavet sādhyānāmitareṣāṃ tu kāryo hetuviparyayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधिर्वाजीकरो यस्तु तं प्रवक्ष्याम्यतः परम् तिलमाषविदारीणां शालीनां चूर्णमेव वा

vidhirvājīkaro yastu taṃ pravakṣyāmyataḥ param tilamāṣavidārīṇāṃ śālīnāṃ cūrṇameva vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौण्ड्रकेक्षुरसैराद्र रं! मर्दितं सैन्धवान्वितम् वराहमेदसा युक्तां घृतेनोत्कारिकां पचेत्

pauṇḍrakekṣurasairādra raṃ! marditaṃ saindhavānvitam varāhamedasā yuktāṃ ghṛtenotkārikāṃ pacet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां भक्षयित्वा पुरुषो गच्छेत्तु प्रमदाशतम् बस्ताण्डसिद्धे पयसि भावितानसकृत्तिलान्

tāṃ bhakṣayitvā puruṣo gacchettu pramadāśatam bastāṇḍasiddhe payasi bhāvitānasakṛttilān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिशुमारवसापक्वाः शष्कुल्यस्तैस्तिलैः कृताः यः खादेत् स पुमान् गच्छेत् स्त्रीणां शतमपूर्ववत्

śiśumāravasāpakvāḥ śaṣkulyastaistilaiḥ kṛtāḥ yaḥ khādet sa pumān gacchet strīṇāṃ śatamapūrvavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिप्पलीलवणोपेते बस्ताण्डे क्षीरसर्पिषि साधिते भक्षयेद्यस्तु स गच्छेत् प्रमदाशतम्

pippalīlavaṇopete bastāṇḍe kṣīrasarpiṣi sādhite bhakṣayedyastu sa gacchet pramadāśatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिप्पलीमाषशालीनां यवगोधूमयोस्तथा चूर्णभागैः समैस्तैस्तु घृते पूपलिकां पचेत्

pippalīmāṣaśālīnāṃ yavagodhūmayostathā cūrṇabhāgaiḥ samaistaistu ghṛte pūpalikāṃ pacet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां भक्षयित्वा पीत्वा तु शर्करामधुरं पयः नरश्चटकवद्गच्छेद्दशवारान्निरन्तरम्

tāṃ bhakṣayitvā pītvā tu śarkarāmadhuraṃ payaḥ naraścaṭakavadgaccheddaśavārānnirantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदार्याः सुकृतं चूर्णं स्वरसेनैव भावितम् सर्पिर्मधुयुतं लीढ्वा दश स्त्रीरधिगच्छति

vidāryāḥ sukṛtaṃ cūrṇaṃ svarasenaiva bhāvitam sarpirmadhuyutaṃ līḍhvā daśa strīradhigacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमामलकं चूर्णं स्वरसेनैव भावितम् शर्करामधुसर्पिर्भिर्युक्तं लीढ्वा पयः पिबेत्

evamāmalakaṃ cūrṇaṃ svarasenaiva bhāvitam śarkarāmadhusarpirbhiryuktaṃ līḍhvā payaḥ pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतेनाशीतिवर्षोऽपि युवेव परिहृष्यति पिप्पलीलवणोपेते बस्ताण्डे घृतसाधिते

etenāśītivarṣo'pi yuveva parihṛṣyati pippalīlavaṇopete bastāṇḍe ghṛtasādhite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिशुमारस्य वा खादेत्ते तु वाजीकरे भृशम् कुलीरकूर्मनक्राणामण्डान्येवं तु भक्षयेत्

śiśumārasya vā khādette tu vājīkare bhṛśam kulīrakūrmanakrāṇāmaṇḍānyevaṃ tu bhakṣayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महिषर्षभबस्तानां पिबेच्छुक्राणि वा नरः अश्वत्थफलमूलत्वक्शुङ्गासिद्धं पयो नरः

mahiṣarṣabhabastānāṃ pibecchukrāṇi vā naraḥ aśvatthaphalamūlatvakśuṅgāsiddhaṃ payo naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीत्वा सशर्कराक्षौद्रं कुलिङ्ग इव हृष्यति विदारिमूलकल्कं तु शृतेन पयसा नरः

pītvā saśarkarākṣaudraṃ kuliṅga iva hṛṣyati vidārimūlakalkaṃ tu śṛtena payasā naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उडुम्बरसमं पीत्वा वृद्धोऽपि तरुणायते माषाणां पलमेकं तु संयुक्तं क्षौद्र सर्पिषा

uḍumbarasamaṃ pītvā vṛddho'pi taruṇāyate māṣāṇāṃ palamekaṃ tu saṃyuktaṃ kṣaudra sarpiṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवलिह्य पयः पीत्वा तेन वाजी भवेन्नरः क्षीरपक्वांस्तु गोधूमानात्मगुप्ताफलैः सह

avalihya payaḥ pītvā tena vājī bhavennaraḥ kṣīrapakvāṃstu godhūmānātmaguptāphalaiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतान् घृतयुतान् खादेत्ततः पश्चात् पयः पिबेत् नक्रमूषिकमण्डूकचटकाण्डकृतं घृतम्

śītān ghṛtayutān khādettataḥ paścāt payaḥ pibet nakramūṣikamaṇḍūkacaṭakāṇḍakṛtaṃ ghṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादाभ्यङ्गेन कुरुते बलं भूमिं तु न स्पृशेत् यावत् स्पृशति नो भूमिं तावद्गच्छेन्निरन्तरम्

pādābhyaṅgena kurute balaṃ bhūmiṃ tu na spṛśet yāvat spṛśati no bhūmiṃ tāvadgacchennirantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयंगुप्तेक्षुरकयोः फलचूर्णं सशर्करम् धारोष्णेन नरः पीत्वा पयसा न क्षयं व्रजेत्

svayaṃguptekṣurakayoḥ phalacūrṇaṃ saśarkaram dhāroṣṇena naraḥ pītvā payasā na kṣayaṃ vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उच्चटाचूर्णमप्येवं क्षीरेणोत्तममिष्यते शतावर्युच्चटाचूर्णं पेयमेवं बलार्थिना स्वयंगुप्ताफलैर्युक्तं माषसूपं पिबेन्नरः

uccaṭācūrṇamapyevaṃ kṣīreṇottamamiṣyate śatāvaryuccaṭācūrṇaṃ peyamevaṃ balārthinā svayaṃguptāphalairyuktaṃ māṣasūpaṃ pibennaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुप्ताफलं गोक्षुरकाच्च बीजं तथोच्चटां गोपयसा विपाच्य खजाहतं शर्करया च युक्तं पीत्वा नरो हृष्यति सर्वरात्रम्

guptāphalaṃ gokṣurakācca bījaṃ tathoccaṭāṃ gopayasā vipācya khajāhataṃ śarkarayā ca yuktaṃ pītvā naro hṛṣyati sarvarātram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माषान् विदारीमपि सोच्चटां च क्षीरे गवां क्षौद्र घृतोपपन्नाम् पीत्वा नरः शर्करया सुयुक्तां कुलिङ्गवद्धृष्यति सर्वरात्रम्

māṣān vidārīmapi soccaṭāṃ ca kṣīre gavāṃ kṣaudra ghṛtopapannām pītvā naraḥ śarkarayā suyuktāṃ kuliṅgavaddhṛṣyati sarvarātram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृष्टीनां वृद्धवत्सानां माषपर्णभृतां गवाम् यत् क्षीरं तत् प्रशंसन्ति बलकामेषु जन्तुषु

gṛṣṭīnāṃ vṛddhavatsānāṃ māṣaparṇabhṛtāṃ gavām yat kṣīraṃ tat praśaṃsanti balakāmeṣu jantuṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीरमांसगणाः सर्वे काकोल्यादिश्च पूजितः वाजीकरणहेतोर्हि तस्मात्तत्तु प्रयोजयेत्

kṣīramāṃsagaṇāḥ sarve kākolyādiśca pūjitaḥ vājīkaraṇahetorhi tasmāttattu prayojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते वाजीकरा योगाः प्रीत्यपत्यबलप्रदाः सेव्या विशुद्धोपचितदेहैः कालाद्यपेक्षया

ete vājīkarā yogāḥ prītyapatyabalapradāḥ sevyā viśuddhopacitadehaiḥ kālādyapekṣayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.