Suśruta-saṃhitā 4.27

अथातः सर्वोपघातशमनीयं रसायनं व्याख्यास्यामः

athātaḥ sarvopaghātaśamanīyaṃ rasāyanaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वे वयसि मध्ये वा मनुष्यस्य रसायनम् प्रयुञ्जीत भिषक् प्राज्ञः स्निग्धशुद्धतनोः सदा

pūrve vayasi madhye vā manuṣyasya rasāyanam prayuñjīta bhiṣak prājñaḥ snigdhaśuddhatanoḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाविशुद्धशरीरस्य युक्तो रासायनो विधिः न भाति वाससि क्लिष्टे रङ्गयोग इवाहितः

nāviśuddhaśarīrasya yukto rāsāyano vidhiḥ na bhāti vāsasi kliṣṭe raṅgayoga ivāhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरीरस्योपघाता ये दोषजा मानसास्तथा उपदिष्टाः प्रदेशेषु तेषां वक्ष्यामि वारणम्

śarīrasyopaghātā ye doṣajā mānasāstathā upadiṣṭāḥ pradeśeṣu teṣāṃ vakṣyāmi vāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतोदकं पयः क्षौद्रं सर्पिरित्येकशो द्विशः त्रिशः समस्तमथवा प्राक् पीतं स्थापयेद्वयः

śītodakaṃ payaḥ kṣaudraṃ sarpirityekaśo dviśaḥ triśaḥ samastamathavā prāk pītaṃ sthāpayedvayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र विडङ्गतण्डूलचूर्णमाहृत्य यष्टीमधुकमधुयुक्तं यथाबलं शीततोयेनोपयु-ञ्जीत शीततोयं चानुपिबेदेवमहरहर्मासं तदेव मधुयुक्तं भल्लातकक्वाथेन वा मधुद्रा क्षाक्वाथयुक्तं वा मध्वामलकरसाभ्यां वा गुडूचीक्वाथेन वा एवमेते पञ्च प्रयोगा भवन्ति जीर्णे मुद्गामलकयूषेणालवणेनाल्पस्नेहेन घृतवन्तमोदन-मश्नीयात् एते खल्वर्शांसि क्षपयन्ति कृमीनुपघ्नन्ति ग्रहणधारणशक्तिं जनयन्ति मासे मासे च प्रयोगे वर्षशतं वर्षशतमायुषोऽभिवृद्धिर्भवति

tatra viḍaṅgataṇḍūlacūrṇamāhṛtya yaṣṭīmadhukamadhuyuktaṃ yathābalaṃ śītatoyenopayu-ñjīta śītatoyaṃ cānupibedevamaharaharmāsaṃ tadeva madhuyuktaṃ bhallātakakvāthena vā madhudrā kṣākvāthayuktaṃ vā madhvāmalakarasābhyāṃ vā guḍūcīkvāthena vā evamete pañca prayogā bhavanti jīrṇe mudgāmalakayūṣeṇālavaṇenālpasnehena ghṛtavantamodana-maśnīyāt ete khalvarśāṃsi kṣapayanti kṛmīnupaghnanti grahaṇadhāraṇaśaktiṃ janayanti māse māse ca prayoge varṣaśataṃ varṣaśatamāyuṣo'bhivṛddhirbhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विडङ्गतण्डुलानां द्रो णं पिष्टपचने पिष्टवदुपस्वेद्य विगतकषायं स्विन्नमवतार्य दृषदि पिष्टमायसे दृढे कुम्भे मधूदकोत्तरं प्रावृषि भस्मराशावन्तर्गृहे चतुरो मासान्निदध्यात् वर्षाविगमे चोद्धत्य्पसंस्कृतशरीरः सहस्रसंपाताभिहुतं कृत्वा प्रातःप्रातर्यथाबलमुपयुञ्जीत जीर्णे मुद्गामलकयूषेणालवणेन घृतवन्तमोदन मश्नीयात् पांशुशय्यायां शयीत तस्य मासादूर्ध्वं सर्वाङ्गेभ्यः कृमयो निष्क्रामन्ति तानणुतैलेनाभ्यक्तस्य वंशविदलेनापहरेत् द्वितीये पिपीलिका-स्तृतीये यूकास्तथैवापहरेत् चतुर्थे दन्तनखरोमाण्यवशीर्यन्ते पञ्चमे प्रशस्त-गुण लक्षणानि जायन्ते अमानुषं चादित्यप्रकाशं वपुरधिगच्छति दूराच्छ्रव-णानि दर्शनानिचास्य भवन्ति रजस्तमसी चापोह्य सत्त्वमधितिष्ठति श्रुतनि-गाद्यपूर्वोत्पादी गजबलोऽश्वजवः पुनर्युवाऽष्टौ वर्षशतान्यायुरवाप्नोतितस्या-णुतैलमभ्यङ्गार्थे अजकर्णकषायमुत्सादनार्थे सोशीरं कूपोदकं स्नानार्थे चन्दनमुपलेपनार्थे भल्लातकविधानवदाहारः परिहारश्च

viḍaṅgataṇḍulānāṃ dro ṇaṃ piṣṭapacane piṣṭavadupasvedya vigatakaṣāyaṃ svinnamavatārya dṛṣadi piṣṭamāyase dṛḍhe kumbhe madhūdakottaraṃ prāvṛṣi bhasmarāśāvantargṛhe caturo māsānnidadhyāt varṣāvigame coddhatypasaṃskṛtaśarīraḥ sahasrasaṃpātābhihutaṃ kṛtvā prātaḥprātaryathābalamupayuñjīta jīrṇe mudgāmalakayūṣeṇālavaṇena ghṛtavantamodana maśnīyāt pāṃśuśayyāyāṃ śayīta tasya māsādūrdhvaṃ sarvāṅgebhyaḥ kṛmayo niṣkrāmanti tānaṇutailenābhyaktasya vaṃśavidalenāpaharet dvitīye pipīlikā-stṛtīye yūkāstathaivāpaharet caturthe dantanakharomāṇyavaśīryante pañcame praśasta-guṇa lakṣaṇāni jāyante amānuṣaṃ cādityaprakāśaṃ vapuradhigacchati dūrācchrava-ṇāni darśanānicāsya bhavanti rajastamasī cāpohya sattvamadhitiṣṭhati śrutani-gādyapūrvotpādī gajabalo'śvajavaḥ punaryuvā'ṣṭau varṣaśatānyāyuravāpnotitasyā-ṇutailamabhyaṅgārthe ajakarṇakaṣāyamutsādanārthe sośīraṃ kūpodakaṃ snānārthe candanamupalepanārthe bhallātakavidhānavadāhāraḥ parihāraśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काश्मर्याणां निष्कुलीकृतानामेष एव कल्पः पांशुशय्याभोजनवर्जां अत्र हि पयसा शृतेन भोक्तव्यं समानमन्यत् पूर्वेणाशिषश्च शोणितपित्तनिमित्तेषु विकारेष्वेतेषामुपयोगः

kāśmaryāṇāṃ niṣkulīkṛtānāmeṣa eva kalpaḥ pāṃśuśayyābhojanavarjāṃ atra hi payasā śṛtena bhoktavyaṃ samānamanyat pūrveṇāśiṣaśca śoṇitapittanimitteṣu vikāreṣveteṣāmupayogaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोक्तमागारं प्रविश्य बलामूलार्धपलं पलं वा पयसाऽलोड्य पिबेत् जीर्णे पयः सर्पिरोदन इत्याहारः एवं द्वादशरात्रमुपयुज्य द्वादश वर्षाणि वयस्ति-ष्ठति एवं दिवसशतमुपयुज्य वर्षशतं वयस्तिष्ठति एवमेवातिबलानागब-लाविदारीशतावरीणामुपयोगः विशेषतस्त्वति बलामुदकेन नागबलाचूर्णं मधुना विदारीचूर्णं क्षीरेण शतावरीमप्येवं पूर्वेणान्यत् समानमाशिषश्च समाः एतास्त्वौषधयो बलकामानां शोषिणां रक्तपित्तपोसृष्टानां शोणितं छर्दयतां विरिच्यमानानां चोपदिश्यन्ते

yathoktamāgāraṃ praviśya balāmūlārdhapalaṃ palaṃ vā payasā'loḍya pibet jīrṇe payaḥ sarpirodana ityāhāraḥ evaṃ dvādaśarātramupayujya dvādaśa varṣāṇi vayasti-ṣṭhati evaṃ divasaśatamupayujya varṣaśataṃ vayastiṣṭhati evamevātibalānāgaba-lāvidārīśatāvarīṇāmupayogaḥ viśeṣatastvati balāmudakena nāgabalācūrṇaṃ madhunā vidārīcūrṇaṃ kṣīreṇa śatāvarīmapyevaṃ pūrveṇānyat samānamāśiṣaśca samāḥ etāstvauṣadhayo balakāmānāṃ śoṣiṇāṃ raktapittaposṛṣṭānāṃ śoṇitaṃ chardayatāṃ viricyamānānāṃ copadiśyante

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाराहीमूलतुलाचूर्णं कृत्वा ततो मात्रां मधुयुक्तांपयसाऽलोड्य पिबेत् जीर्णे पयः सर्पिरोदन इत्याहारः प्रतिषेधोऽत्र पूर्ववत् प्रयोगमिममुपसेवमानो वर्ष-शतमायुरवाप्नोति स्त्रीषु चाक्षयताम् एतेनैव चूर्णेन पयोऽवचूर्ण्य शृतशीतम-भिमथ्याज्यमुत्पाद्य मधुयुतमुपयुञ्जीत सायंप्रातरेककालं वा जीर्णे पयः सर्पिरोदन इत्याहारः एवं मासमुपयुज्य वर्षशतायुर्भवति

vārāhīmūlatulācūrṇaṃ kṛtvā tato mātrāṃ madhuyuktāṃpayasā'loḍya pibet jīrṇe payaḥ sarpirodana ityāhāraḥ pratiṣedho'tra pūrvavat prayogamimamupasevamāno varṣa-śatamāyuravāpnoti strīṣu cākṣayatām etenaiva cūrṇena payo'vacūrṇya śṛtaśītama-bhimathyājyamutpādya madhuyutamupayuñjīta sāyaṃprātarekakālaṃ vā jīrṇe payaḥ sarpirodana ityāhāraḥ evaṃ māsamupayujya varṣaśatāyurbhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्षुःकामः प्राणकामो वा बीजकसाराग्निमन्थमूलं निष्क्वाथ्य माषप्रस्थं साधयेत् तस्मिन् सिध्यति चित्रकमूलानामक्षमात्रं कल्कं दद्यादामलकरस चतुर्थभागं ततः स्विन्नमवतार्य सहस्रसंपाताभिहुतं कृत्वा शीतीभूतं मधुस र्पिर्भ्यां संसृज्योपयुञ्जीत यथाबलं यथासात्म्यं च लवणं परिहरन् भक्षयेत् जीर्णे मुद्गामलकयूषेणालवणेन घृतवन्तमोदनमश्नीयात् पयसा वा मासत्र-यम् एवमाभ्यां प्रयोगाभ्यां चक्षुः सौपर्णं भवत्यनल्पबलः स्त्रीषु चाक्षयो वर्षशतायुर्भवतीति

cakṣuḥkāmaḥ prāṇakāmo vā bījakasārāgnimanthamūlaṃ niṣkvāthya māṣaprasthaṃ sādhayet tasmin sidhyati citrakamūlānāmakṣamātraṃ kalkaṃ dadyādāmalakarasa caturthabhāgaṃ tataḥ svinnamavatārya sahasrasaṃpātābhihutaṃ kṛtvā śītībhūtaṃ madhusa rpirbhyāṃ saṃsṛjyopayuñjīta yathābalaṃ yathāsātmyaṃ ca lavaṇaṃ pariharan bhakṣayet jīrṇe mudgāmalakayūṣeṇālavaṇena ghṛtavantamodanamaśnīyāt payasā vā māsatra-yam evamābhyāṃ prayogābhyāṃ cakṣuḥ sauparṇaṃ bhavatyanalpabalaḥ strīṣu cākṣayo varṣaśatāyurbhavatīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवति चात्र पयसा सह सिद्धानि नरः शणफलानि यः भक्षयेत् पयसा सार्धं वयस्तस्य न शीर्यते

bhavati cātra payasā saha siddhāni naraḥ śaṇaphalāni yaḥ bhakṣayet payasā sārdhaṃ vayastasya na śīryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने सर्वोपघातशमनीयं रसायनचिकित्सतं नाम सप्तविंशोऽध्यायः

iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne sarvopaghātaśamanīyaṃ rasāyanacikitsataṃ nāma saptaviṃśo'dhyāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.