Suśruta-saṃhitā 4.32

अथातः स्वेदावचारणीयं चिकित्सितं व्याख्यास्यामः

athātaḥ svedāvacāraṇīyaṃ cikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्विधः स्वेदः तद्यथातापस्वेद ऊष्मस्वेद उपनाहस्वेदो द्र वस्वेद इति अत्र सर्वस्वेदविकल्पावरोधः

caturvidhaḥ svedaḥ tadyathātāpasveda ūṣmasveda upanāhasvedo dra vasveda iti atra sarvasvedavikalpāvarodhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तापस्वेदः पाणिकांस्यकन्दुककपालवालुकावस्त्रैः प्रयुज्यते शयानस्य चाङ्गतापो बहुशः खादिराङ्गारैरिति

tatra tāpasvedaḥ pāṇikāṃsyakandukakapālavālukāvastraiḥ prayujyate śayānasya cāṅgatāpo bahuśaḥ khādirāṅgārairiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊष्मस्वेदस्तुकपालपाषाणेष्टकालो हपिण्डानग्निवर्णानद्भिरासिञ्चेदम्ल द्र व्यै-र्वा तैराद्रा र्ल!क्तकपरिवेष्टितैरङ्गप्रदेशं स्वेदयेत् मांसरसपयोदधिस्नेहा न्या-म्लवातहरपत्रभङ्गक्वाथपूर्णां वा कुम्भीमनुतप्तां प्रावृत्योष्माणं गृह्णीयात् पा-र्श्वच्छिद्रे ण वा कुम्भेनाधोमुखेन तस्या मुखमभिसन्धाय तस्मिञ्छिद्रे हस्तिशुणडाकारां नाडीं प्रणिधाय तं स्वेदयेत्

ūṣmasvedastukapālapāṣāṇeṣṭakālo hapiṇḍānagnivarṇānadbhirāsiñcedamla dra vyai-rvā tairādrā rla!ktakapariveṣṭitairaṅgapradeśaṃ svedayet māṃsarasapayodadhisnehā nyā-mlavātaharapatrabhaṅgakvāthapūrṇāṃ vā kumbhīmanutaptāṃ prāvṛtyoṣmāṇaṃ gṛhṇīyāt pā-rśvacchidre ṇa vā kumbhenādhomukhena tasyā mukhamabhisandhāya tasmiñchidre hastiśuṇaḍākārāṃ nāḍīṃ praṇidhāya taṃ svedayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखोपविष्टं स्वभ्यक्तं गुरुप्रावरणावृतम् हस्तिशुण्डिकया नाड्या स्वेदयेद्वातरोगिणम् सुखा सर्वाङ्गगा ह्येषा न च क्लिश्नाति मानवम्

sukhopaviṣṭaṃ svabhyaktaṃ guruprāvaraṇāvṛtam hastiśuṇḍikayā nāḍyā svedayedvātarogiṇam sukhā sarvāṅgagā hyeṣā na ca kliśnāti mānavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यामार्धमात्रा त्रिर्वक्रा हस्तिहस्तसमाकृतिः स्वेदनार्थे हिता नाडी कैलिञ्जी हस्तिशुण्डिका

vyāmārdhamātrā trirvakrā hastihastasamākṛtiḥ svedanārthe hitā nāḍī kailiñjī hastiśuṇḍikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरुषायाममात्रां च भूमिमुत्कीर्य खादिरैः काष्ठैर्दग्ध्वा तथाऽभ्युक्ष्य क्षीरधान्याम्लवारिभिः

puruṣāyāmamātrāṃ ca bhūmimutkīrya khādiraiḥ kāṣṭhairdagdhvā tathā'bhyukṣya kṣīradhānyāmlavāribhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पत्रभङ्गैरवच्छाद्य शयानं स्वेदयेत्ततः पूर्ववत् स्वेदयेद्दग्ध्वा भस्मापोह्यापि वा शिलाम्

patrabhaṅgairavacchādya śayānaṃ svedayettataḥ pūrvavat svedayeddagdhvā bhasmāpohyāpi vā śilām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्ववत् कुटीं वा चतुर्द्वारां कृत्वा तस्यामुपविष्ट स्यान्तश्चतुर्द्वारेऽङ्गारानुपसन्धाय तं स्वेदयेत्

pūrvavat kuṭīṃ vā caturdvārāṃ kṛtvā tasyāmupaviṣṭa syāntaścaturdvāre'ṅgārānupasandhāya taṃ svedayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोशधान्यानि वा सम्यगुपस्वेद्यास्तीर्य किलिञ्जेऽन्यस्मिन् वा तत्प्रतिरूपके शयानं प्रावृत्य स्वेदयेतेवं पांशुगोशकृत्तुषबुसपलालोष्मभिः स्वेदयेत्

kośadhānyāni vā samyagupasvedyāstīrya kiliñje'nyasmin vā tatpratirūpake śayānaṃ prāvṛtya svedayetevaṃ pāṃśugośakṛttuṣabusapalāloṣmabhiḥ svedayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपनाहस्वेदस्तु वातहरमूलकल्कैरम्लपिष्टैर्लवणप्रगाढैः सुस्निग्धैः सुखोष्णैः प्रदिह्य स्वेदयेत् एवं काकोल्यादिभिरेलादिभिः सुरसादिभिस्तिलातसीस-र्षपकल्कैः कृशरापायसोत्कारिकाभिर्वेशवारैः साल्वणैर्वा तनुवस्त्रावनद्धैः स्वेदयेत्

upanāhasvedastu vātaharamūlakalkairamlapiṣṭairlavaṇapragāḍhaiḥ susnigdhaiḥ sukhoṣṇaiḥ pradihya svedayet evaṃ kākolyādibhirelādibhiḥ surasādibhistilātasīsa-rṣapakalkaiḥ kṛśarāpāyasotkārikābhirveśavāraiḥ sālvaṇairvā tanuvastrāvanaddhaiḥ svedayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्र वस्वेदस्तु वातहरद्र व्यक्वाथपूर्णे कोष्णकटाहे द्रो ण्यां वाऽवगाह्य स्वेदयेत् एवं पयोमांसरसयूषतैलधान्याम्लघृतवसामूत्रेष्ववगाहेत एतैरेव सुखोष्णैः कषायैश्च परिषिञ्चेदिति

dra vasvedastu vātaharadra vyakvāthapūrṇe koṣṇakaṭāhe dro ṇyāṃ vā'vagāhya svedayet evaṃ payomāṃsarasayūṣatailadhānyāmlaghṛtavasāmūtreṣvavagāheta etaireva sukhoṣṇaiḥ kaṣāyaiśca pariṣiñcediti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तापोष्मस्वेदौ विशेषतः श्लेष्मघ्नौ उपनाहस्वेदो वातघ्नः अन्यतरस्मिन् पित्तसंसृष्टे द्र वस्वेद इति

tatra tāpoṣmasvedau viśeṣataḥ śleṣmaghnau upanāhasvedo vātaghnaḥ anyatarasmin pittasaṃsṛṣṭe dra vasveda iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफमेदोन्विते वायौ निवातातपगुरुप्रावरणनियुद्धाध्वव्यायामभारहरणामर्षैः स्वेदमुत्पादयेदिति

kaphamedonvite vāyau nivātātapaguruprāvaraṇaniyuddhādhvavyāyāmabhāraharaṇāmarṣaiḥ svedamutpādayediti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवन्ति चात्र चतुर्विधो योऽभिहितो द्विधा स्वेदः प्रयुज्यते सर्वस्मिन्नेव देहे तु देहस्यावयवे तथा

bhavanti cātra caturvidho yo'bhihito dvidhā svedaḥ prayujyate sarvasminneva dehe tu dehasyāvayave tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येषां नस्यं विधातव्यं बस्तिश्चैव हि देहिनाम् शोधनीयाश्च ये केचित् पूर्वं स्वेद्यास्तु ते मताः

yeṣāṃ nasyaṃ vidhātavyaṃ bastiścaiva hi dehinām śodhanīyāśca ye kecit pūrvaṃ svedyāstu te matāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चात् स्वेद्या हृते शल्ये मूढगर्भाऽनुपद्र वा सम्यक् प्रजाता काले या पश्चात् स्वेद्या विजानता

paścāt svedyā hṛte śalye mūḍhagarbhā'nupadra vā samyak prajātā kāle yā paścāt svedyā vijānatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेद्यः पूर्वं च पश्चाच्च भगन्दर्यर्शसस्तथा अश्मर्या चातुरो जन्तुः शेषाञ्छास्त्रे प्रचक्ष्महे

svedyaḥ pūrvaṃ ca paścācca bhagandaryarśasastathā aśmaryā cāturo jantuḥ śeṣāñchāstre pracakṣmahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानभ्यक्ते नापि चास्निग्धदेहे स्वेदो योज्यः स्वेदविधिः कथञ्चित् दृष्टं लोके काष्ठमस्निग्धमाशु गच्छेद्भङ्गं स्वेदयोगैर्गृहीतम्

nānabhyakte nāpi cāsnigdhadehe svedo yojyaḥ svedavidhiḥ kathañcit dṛṣṭaṃ loke kāṣṭhamasnigdhamāśu gacchedbhaṅgaṃ svedayogairgṛhītam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नेहक्लिन्ना धातुसंस्थाश्च दोषाः स्वस्थानस्था ये च मार्गेषु लीनाः सम्यक् स्वेदैर्योजितैस्ते द्र वत्वं प्राप्ताः कोष्ठं शोधनैर्यान्त्यशेषम्

snehaklinnā dhātusaṃsthāśca doṣāḥ svasthānasthā ye ca mārgeṣu līnāḥ samyak svedairyojitaiste dra vatvaṃ prāptāḥ koṣṭhaṃ śodhanairyāntyaśeṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्नेर्दीप्तिं मार्दवं त्वक्प्रसादं भक्तश्रद्धां स्रोतसां निर्मलत्वम् कुर्यात् स्वेदो हन्ति निद्रा ं! सतन्द्रा ं! सन्धीन् स्तब्धांश्चेष्टयेदाशु युक्तः

agnerdīptiṃ mārdavaṃ tvakprasādaṃ bhaktaśraddhāṃ srotasāṃ nirmalatvam kuryāt svedo hanti nidrā ṃ! satandrā ṃ! sandhīn stabdhāṃśceṣṭayedāśu yuktaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेदास्रावो व्याधिहानिर्लघुत्वं शीतार्थित्वं मार्दवं चातुरस्य सम्यक्स्विन्ने लक्षणं प्राहुरेतन्मिथ्यास्विन्ने व्यत्ययेनैतदेव

svedāsrāvo vyādhihānirlaghutvaṃ śītārthitvaṃ mārdavaṃ cāturasya samyaksvinne lakṣaṇaṃ prāhuretanmithyāsvinne vyatyayenaitadeva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्विन्नेऽत्यर्थं सन्धिपीडा विदाहः स्फोटोत्पत्तिः पित्तरक्तप्रकोपः मूर्च्छा भ्रान्तिर्दाहतृष्णे क्लमश्च कुर्यात्तूर्णं तत्र शीतं विधानम्

svinne'tyarthaṃ sandhipīḍā vidāhaḥ sphoṭotpattiḥ pittaraktaprakopaḥ mūrcchā bhrāntirdāhatṛṣṇe klamaśca kuryāttūrṇaṃ tatra śītaṃ vidhānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाण्डुर्मेही पित्तरक्ती क्षयार्तः क्षामोऽजीर्णी चोदरार्तो विषार्तः तृड्च्छर्द्यार्तो गर्भिणी पीतमद्यो नैते स्वेद्या यश्च मर्त्योऽतिसारी

pāṇḍurmehī pittaraktī kṣayārtaḥ kṣāmo'jīrṇī codarārto viṣārtaḥ tṛḍcchardyārto garbhiṇī pītamadyo naite svedyā yaśca martyo'tisārī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेदादेषां यान्ति देहा विनाशं नोसाध्यत्वं यान्ति चैषां विकाराः स्वेदैः साध्यो दुर्बलोऽजीर्णभक्तः स्यातां चेद्द्वौ स्वेदनीयौ ततस्तौ

svedādeṣāṃ yānti dehā vināśaṃ nosādhyatvaṃ yānti caiṣāṃ vikārāḥ svedaiḥ sādhyo durbalo'jīrṇabhaktaḥ syātāṃ ceddvau svedanīyau tatastau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतेषां स्वेदसाध्या ये व्याधयस्तेषु बुद्धिमान् मृदून् स्वेदान् प्रयुञ्जीत तथा हृन्मुष्कदृष्टिषु

eteṣāṃ svedasādhyā ye vyādhayasteṣu buddhimān mṛdūn svedān prayuñjīta tathā hṛnmuṣkadṛṣṭiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वान् स्वेदान्निवाते च जीर्णान्नस्यावचारयेत् स्नेहाभ्यक्तशरीरस्य शीतैराच्छाद्य चक्षुषी

sarvān svedānnivāte ca jīrṇānnasyāvacārayet snehābhyaktaśarīrasya śītairācchādya cakṣuṣī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्विद्यमानस्य च मुहुर्हृदयं शीतलैः स्पृशेत् सम्यक्स्विन्नं विमृदितं स्नातमुष्णाम्बुभिः शनैः

svidyamānasya ca muhurhṛdayaṃ śītalaiḥ spṛśet samyaksvinnaṃ vimṛditaṃ snātamuṣṇāmbubhiḥ śanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वभ्यक्तं प्रावृताङ्गं च निवातशरणस्थितम् भोजयेदनभिष्यन्दि सर्वं चाचारमादिशेत्

svabhyaktaṃ prāvṛtāṅgaṃ ca nivātaśaraṇasthitam bhojayedanabhiṣyandi sarvaṃ cācāramādiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने स्वेदावचारणीयं चिकित्सितं नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः

iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne svedāvacāraṇīyaṃ cikitsitaṃ nāma dvātriṃśo'dhyāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.