अथातो वातव्याधिचिकित्सितं व्याख्यास्यामः
athāto vātavyādhicikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Suśruta-saṃhitā·4·4.4
Suśruta-saṃhitā 4.4
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आमाशयगते वाते च्छर्दयित्वा यथाक्रमम् देयः षड्धरणो योगः सप्तरात्रं सुखाम्बुना
āmāśayagate vāte cchardayitvā yathākramam deyaḥ ṣaḍdharaṇo yogaḥ saptarātraṃ sukhāmbunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्रकेन्द्र यवे पाठा कटुकाऽतिविषाऽभया वातव्याधिप्रशमनो योगः षड्धरणः स्मृतः
citrakendra yave pāṭhā kaṭukā'tiviṣā'bhayā vātavyādhipraśamano yogaḥ ṣaḍdharaṇaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्वाशयगते चापि देयं स्नेहविरेचनम् बस्तयः शोधनीयाश्च प्राशाश्च लवणोत्तराः
pakvāśayagate cāpi deyaṃ snehavirecanam bastayaḥ śodhanīyāśca prāśāśca lavaṇottarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्यो बस्तिगते चापि विधिर्बस्तिविशोधनः श्रोत्रादिषु प्रकुपिते कार्यश्चानिलहा क्रमः
kāryo bastigate cāpi vidhirbastiviśodhanaḥ śrotrādiṣu prakupite kāryaścānilahā kramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहाभ्यङ्गोपनाहाश्च मर्दनालेपनानि च त्वङ्मांसासृक्सिराप्राप्ते कुर्यात् चासृग्विमोक्षणम्
snehābhyaṅgopanāhāśca mardanālepanāni ca tvaṅmāṃsāsṛksirāprāpte kuryāt cāsṛgvimokṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहोपनाहाग्निकर्मबन्धनोन्मर्दनानि च स्नायुसन्ध्यस्थिसंप्राप्ते कुर्याद्वायावतन्द्रि तः
snehopanāhāgnikarmabandhanonmardanāni ca snāyusandhyasthisaṃprāpte kuryādvāyāvatandri taḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरुद्धेऽस्थनि वा वायौ पाणिमन्थेन दारिते नाडीं दत्त्वाऽस्थनि भिषक् चूषयेत्पवनं बली
niruddhe'sthani vā vāyau pāṇimanthena dārite nāḍīṃ dattvā'sthani bhiṣak cūṣayetpavanaṃ balī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्रप्राप्तेऽनिले कार्यं शुक्रदोषचिकित्सितम् अवगाहकुटीकर्षूप्रस्तराभ्यङ्गबस्तिभिः
śukraprāpte'nile kāryaṃ śukradoṣacikitsitam avagāhakuṭīkarṣūprastarābhyaṅgabastibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जयेत् सर्वाङ्गजं वातं सिरामोक्षैश्च बुद्धिमान् एकाङ्गगं च मतिमाञ्छृङ्गैश्चावस्थितं जयेत्
jayet sarvāṅgajaṃ vātaṃ sirāmokṣaiśca buddhimān ekāṅgagaṃ ca matimāñchṛṅgaiścāvasthitaṃ jayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलासपित्तरक्तैस्तु संसृष्टमविरोधिभिः सुप्तिवाते त्वसृङ्मोक्षं कुर्यात्तु बहुशो भिषक्
balāsapittaraktaistu saṃsṛṣṭamavirodhibhiḥ suptivāte tvasṛṅmokṣaṃ kuryāttu bahuśo bhiṣak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिह्याच्च लवणागारधूमैस्तैलसमन्वितैः पञ्चमूलीशृतं क्षीरं फलाम्लो रस एव च
dihyācca lavaṇāgāradhūmaistailasamanvitaiḥ pañcamūlīśṛtaṃ kṣīraṃ phalāmlo rasa eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुस्निग्धो धान्ययूषो वा हितो वातविकारिणाम् काकोल्यादिः सवातघ्नः सर्वाम्लद्र व्यसंयुतः
susnigdho dhānyayūṣo vā hito vātavikāriṇām kākolyādiḥ savātaghnaḥ sarvāmladra vyasaṃyutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सानूपौदकमांसस्तु सर्वस्नेहसमन्वितः सुखोष्णः स्पष्टलवणः साल्वणः परिकीर्तितः
sānūpaudakamāṃsastu sarvasnehasamanvitaḥ sukhoṣṇaḥ spaṣṭalavaṇaḥ sālvaṇaḥ parikīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनोपनाहं कुर्वीत सर्वदा वातरोगिणाम् कुञ्च्यमानं रुजार्तं वा गात्रं स्तब्धमथापि वा
tenopanāhaṃ kurvīta sarvadā vātarogiṇām kuñcyamānaṃ rujārtaṃ vā gātraṃ stabdhamathāpi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गाढं पट्टैर्निबध्नीयात् क्षौमकार्पासिकौर्णिकैः बिडालनकुलोन्द्रा णां चर्मगोण्यां मृगस्य वा
gāḍhaṃ paṭṭairnibadhnīyāt kṣaumakārpāsikaurṇikaiḥ biḍālanakulondrā ṇāṃ carmagoṇyāṃ mṛgasya vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवेशयेद्वा स्वभ्यक्तं साल्वणेनोपनाहितम् स्कन्धवक्षस्त्रिकप्राप्तं वायुं मन्यागतं तथा
praveśayedvā svabhyaktaṃ sālvaṇenopanāhitam skandhavakṣastrikaprāptaṃ vāyuṃ manyāgataṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वमनं हन्ति नस्यं च कुशलेन प्रयोजितम् शिरोगतं शिरोबस्तिर्हन्ति वाऽसृग्विमोक्षणम्
vamanaṃ hanti nasyaṃ ca kuśalena prayojitam śirogataṃ śirobastirhanti vā'sṛgvimokṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहं मात्रासहस्रं तु धारयेत्तत्र योगतः सर्वाङ्गगतमेकाङ्गस्थितं वाऽपि समीरणम्
snehaṃ mātrāsahasraṃ tu dhārayettatra yogataḥ sarvāṅgagatamekāṅgasthitaṃ vā'pi samīraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुणद्धि केवलो बस्तिर्वायुवेगमिवाचलः स्नेहस्वेदस्तथाऽभ्यङ्गो बस्तिः स्नेहविरेचनम्
ruṇaddhi kevalo bastirvāyuvegamivācalaḥ snehasvedastathā'bhyaṅgo bastiḥ snehavirecanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरोबस्तिः शिरःस्नेहो धूमः स्नैहिक एव च सुखोष्णः स्नेहगण्डूषो नस्यं स्नैहिकमेव च
śirobastiḥ śiraḥsneho dhūmaḥ snaihika eva ca sukhoṣṇaḥ snehagaṇḍūṣo nasyaṃ snaihikameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसाः क्षीराणि मांसानि स्नेहाः स्नेहान्वितं च यत् भोजनानि फलाम्लानि स्निग्धानि लवणानि च
rasāḥ kṣīrāṇi māṃsāni snehāḥ snehānvitaṃ ca yat bhojanāni phalāmlāni snigdhāni lavaṇāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखोष्णाश्च परीषेकास्तथा संवाहनानि च कुङ्कुमागुरुपत्राणि कुष्ठैलातगराणि च
sukhoṣṇāśca parīṣekāstathā saṃvāhanāni ca kuṅkumāgurupatrāṇi kuṣṭhailātagarāṇi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौशेयौर्णिकरौमाणि कार्पासानि गुरूणि च निवातातपयुक्तानि तथा गर्भगृहाणि च
kauśeyaurṇikaraumāṇi kārpāsāni gurūṇi ca nivātātapayuktāni tathā garbhagṛhāṇi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृद्वी शय्याऽग्निसंतापो ब्रह्मचर्यं तथैव च समासेनैवमादीनि योज्यान्यनिलरोगिषु
mṛdvī śayyā'gnisaṃtāpo brahmacaryaṃ tathaiva ca samāsenaivamādīni yojyānyanilarogiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिवृद्दन्तीसुवर्णक्षीरीसप्तलाशङ्खिनीत्रिफलाविडङ्गानामक्षसमाः भागाः बि-ल्वमात्रः कल्कस्तिल्वकमूलकम्पिल्लकयोः त्रिफलारसदधिपात्रे द्वे द्वे घृ-तपात्रमेकं तदैकध्यं संसृज्य विपचेत् तिल्वकसर्पिरेतत् स्नहेविरेचनमुपदिशन्ति वातरोगिषु तिल्वकविधिरेवाशोकरम्यकयोर्द्र ष्टव्यः
trivṛddantīsuvarṇakṣīrīsaptalāśaṅkhinītriphalāviḍaṅgānāmakṣasamāḥ bhāgāḥ bi-lvamātraḥ kalkastilvakamūlakampillakayoḥ triphalārasadadhipātre dve dve ghṛ-tapātramekaṃ tadaikadhyaṃ saṃsṛjya vipacet tilvakasarpiretat snahevirecanamupadiśanti vātarogiṣu tilvakavidhirevāśokaramyakayordra ṣṭavyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिलपरिपीडनोपकरणकाष्ठान्याहृत्यानल्पकालं तैलपरिपीतान्यणूनि खण्डशः कल्पयित्वाऽवक्षुद्य महति कटाहे पानीयेनाभिप्लाव्य क्वाथयेत् ततः स्नेह-मम्बुपृष्ठाद्यदुदेति तत् सरकपाण्योरन्यतरेणादाय वातघ्नौषधप्रतीवापं स्नेहपा-ककल्पेन विपचेत् एतदणुतैलमुपदिशन्ति वातरोगिषु अणुभ्यस्तैलद्र व्येभ्यो निष्पाद्यत इत्यणुतैलम्
tilaparipīḍanopakaraṇakāṣṭhānyāhṛtyānalpakālaṃ tailaparipītānyaṇūni khaṇḍaśaḥ kalpayitvā'vakṣudya mahati kaṭāhe pānīyenābhiplāvya kvāthayet tataḥ sneha-mambupṛṣṭhādyadudeti tat sarakapāṇyoranyatareṇādāya vātaghnauṣadhapratīvāpaṃ snehapā-kakalpena vipacet etadaṇutailamupadiśanti vātarogiṣu aṇubhyastailadra vyebhyo niṣpādyata ityaṇutailam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ महापञ्चमूलकाष्ठैर्बहुभिरवदह्यावनिप्रदेशमसितमुषितमेकरात्रमुप शा-न्तेऽग्नावपोह्य भस्म निवृत्तां मूमिं विदारिगन्धादिसिद्धेन तैलघटशतेन तुल्यपयसाऽभिषिच्यैकरात्रमवस्थाप्य ततो यावती मृत्तिका स्निग्धा स्यात्ता-मादायोष्णोदकेन महति कटाहेऽभ्यासिञ्चेत् तत्र यत्तैलमुत्तिष्ठेत्तत् पाणिभ्यां पर्यादाय स्वनुगुप्तं निदध्यात् ततस्तैलं वातहरौषधक्वाथमांसरसक्षीराम्लभा-गसहस्रेण सहस्रपाकं विपचेद्यावता कालेन शक्नुयात् पक्तुं प्रतिवापश्चात्र हैमवता दक्षिणापथगाश्च गन्धा वातघ्नानि च तस्मिन् सिध्यति शङ्खानाध्मा-पयेद्दुन्दुभीनाघातयेच्छत्रं धारयेद्वालव्यजनैश्च वीजयेद्ब्राह्मणसहस्रं भोजयेत् तत् साधु सिद्धमवतार्य सौवर्णे राजते मृन्मये वा पात्रे स्वनुगुप्तं निदध्यात् तदेतत् सहस्रपाकमप्रतिवारवीर्यं राजार्हं तैलम् एवं भागशतविपक्वं शतपाकम्
atha mahāpañcamūlakāṣṭhairbahubhiravadahyāvanipradeśamasitamuṣitamekarātramupa śā-nte'gnāvapohya bhasma nivṛttāṃ mūmiṃ vidārigandhādisiddhena tailaghaṭaśatena tulyapayasā'bhiṣicyaikarātramavasthāpya tato yāvatī mṛttikā snigdhā syāttā-mādāyoṣṇodakena mahati kaṭāhe'bhyāsiñcet tatra yattailamuttiṣṭhettat pāṇibhyāṃ paryādāya svanuguptaṃ nidadhyāt tatastailaṃ vātaharauṣadhakvāthamāṃsarasakṣīrāmlabhā-gasahasreṇa sahasrapākaṃ vipacedyāvatā kālena śaknuyāt paktuṃ prativāpaścātra haimavatā dakṣiṇāpathagāśca gandhā vātaghnāni ca tasmin sidhyati śaṅkhānādhmā-payeddundubhīnāghātayecchatraṃ dhārayedvālavyajanaiśca vījayedbrāhmaṇasahasraṃ bhojayet tat sādhu siddhamavatārya sauvarṇe rājate mṛnmaye vā pātre svanuguptaṃ nidadhyāt tadetat sahasrapākamaprativāravīryaṃ rājārhaṃ tailam evaṃ bhāgaśatavipakvaṃ śatapākam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धर्वहस्त मुष्ककनक्तमालाटरूषकपूतीकारग्वधचित्रकादीनां पत्राण्याद्रा र्!-णि लवणेन सहोदूखलेऽवक्षुद्य स्नेहघटे प्रक्षिप्यावलिप्य गोशकृद्भिर्दाहयेत् एतत्पत्रलवणमुपदिशन्ति वातरोगेषु
gandharvahasta muṣkakanaktamālāṭarūṣakapūtīkāragvadhacitrakādīnāṃ patrāṇyādrā r!-ṇi lavaṇena sahodūkhale'vakṣudya snehaghaṭe prakṣipyāvalipya gośakṛdbhirdāhayet etatpatralavaṇamupadiśanti vātarogeṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं स्नूहीकाण्डवार्ताकुशिग्रुलवणानि संक्षुद्य घटंपूरयित्वा सर्पिस्तैलव सामज्जभिः प्रक्षिप्यावलिप्यगोशकृद्भिर्दाहयेत् एतत् स्नेहलवणमुपदिशन्ति वातरोगेषु इ!इति काण्डलवणमि!
evaṃ snūhīkāṇḍavārtākuśigrulavaṇāni saṃkṣudya ghaṭaṃpūrayitvā sarpistailava sāmajjabhiḥ prakṣipyāvalipyagośakṛdbhirdāhayet etat snehalavaṇamupadiśanti vātarogeṣu i!iti kāṇḍalavaṇami!
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गण्डीरपलाशकुटजबिल्वार्कस्नुह्यपामार्गपाटलापारिभद्र कनादेयीकृष्णगन्धानीपनिम्बनिर्दहन्यटरूषकनक्तमालकपूतिकबृहतीकण्टकारिकाभल्लातकेङ्गुदीवैजयन्तीकदलीबाष्पद्वयेक्षुरकेन्द्र वारुणीश्वतेमोक्षकाशोका इत्येवं वर्गं स-मूलपत्रशाखमार्द्र माहृत्य लवणेन सह संसृज्य पूर्ववद्दग्ध्वा क्षारकल्पेन प-रिस्राव्य विपचेत् प्रतिवापश्चात्र हिङ्ग्वादिभिः पिप्पल्यादिभिर्वा इत्येतत् कल्याणकलवणं वातरोगगुल्मप्लीहाग्निषङ्गाजीर्णार्शोऽरोचकार्तानां कासादिभिः कृमिभिरुपद्रुतानां चोपदिशन्ति पानभोजनेष्वपीति
gaṇḍīrapalāśakuṭajabilvārkasnuhyapāmārgapāṭalāpāribhadra kanādeyīkṛṣṇagandhānīpanimbanirdahanyaṭarūṣakanaktamālakapūtikabṛhatīkaṇṭakārikābhallātakeṅgudīvaijayantīkadalībāṣpadvayekṣurakendra vāruṇīśvatemokṣakāśokā ityevaṃ vargaṃ sa-mūlapatraśākhamārdra māhṛtya lavaṇena saha saṃsṛjya pūrvavaddagdhvā kṣārakalpena pa-risrāvya vipacet prativāpaścātra hiṅgvādibhiḥ pippalyādibhirvā ityetat kalyāṇakalavaṇaṃ vātarogagulmaplīhāgniṣaṅgājīrṇārśo'rocakārtānāṃ kāsādibhiḥ kṛmibhirupadrutānāṃ copadiśanti pānabhojaneṣvapīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवति चात्र विष्यन्दनादुष्णभावाद्दोषाणां च विपाचनात् संस्कारपाचनाच्चेदं वातरोगेषु शस्यते
bhavati cātra viṣyandanāduṣṇabhāvāddoṣāṇāṃ ca vipācanāt saṃskārapācanāccedaṃ vātarogeṣu śasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.