अथातोऽश्मरीचिकित्सितं व्याख्यास्यामः
athāto'śmarīcikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Suśruta-saṃhitā·4·4.7
Suśruta-saṃhitā 4.7
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्मरी दारुणो व्याधिरन्तकप्रतिमो मतः औषधैस्तरुणः साध्यः प्रवृद्धश्छेदमर्हति
aśmarī dāruṇo vyādhirantakapratimo mataḥ auṣadhaistaruṇaḥ sādhyaḥ pravṛddhaśchedamarhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य पूर्वेषु रूपेषु स्नेहादिक्रम इष्यते तेनास्यापचयं यान्ति व्याधेर्मूलान्यशेषतः
tasya pūrveṣu rūpeṣu snehādikrama iṣyate tenāsyāpacayaṃ yānti vyādhermūlānyaśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाषाणभेदो वसुको वशिराश्मन्तकौ तथा शतावरी श्वदंष्ट्रा च बृहती कण्टकारिका
pāṣāṇabhedo vasuko vaśirāśmantakau tathā śatāvarī śvadaṃṣṭrā ca bṛhatī kaṇṭakārikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कपोतवङ्काऽतगलः कच्चकोशीरकुब्जकाः वृक्षादनी भल्लुकश्च वरुणः शाकजं फलम्
kapotavaṅkā'tagalaḥ kaccakośīrakubjakāḥ vṛkṣādanī bhallukaśca varuṇaḥ śākajaṃ phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यवाः कुलत्थाः कोलानि कतकस्य फलानि च ऊषकादिप्रतीवापमेषां क्वाथैर्घृतं कृतम्
yavāḥ kulatthāḥ kolāni katakasya phalāni ca ūṣakādipratīvāpameṣāṃ kvāthairghṛtaṃ kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिनत्ति वातसंभूतामश्मरीं क्षिप्रमेव तु क्षारान् यवागूर्यूषांश्च कषायाणि पयांसि च
bhinatti vātasaṃbhūtāmaśmarīṃ kṣiprameva tu kṣārān yavāgūryūṣāṃśca kaṣāyāṇi payāṃsi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोजनानि च कुर्वीत वर्गेऽस्मिन् वातनाशने कुशः काशः सरो गुन्द्रा इत्कटो मोरटोऽश्मभित्
bhojanāni ca kurvīta varge'smin vātanāśane kuśaḥ kāśaḥ saro gundrā itkaṭo moraṭo'śmabhit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरी विदारी वाराही शालिमूलत्रिकण्टकम् भल्लूकः पाटला पाठा पत्तूरोऽथ कुरुण्टिका
varī vidārī vārāhī śālimūlatrikaṇṭakam bhallūkaḥ pāṭalā pāṭhā pattūro'tha kuruṇṭikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनर्नवा शिरीषश्च क्वथितास्तेषु साधितम् घृतं शिलाजमधुकबीजैरिन्दीवरस्य च
punarnavā śirīṣaśca kvathitāsteṣu sādhitam ghṛtaṃ śilājamadhukabījairindīvarasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रपुसैर्वारुकादीनां बीजैश्चावापितं शुभम् भिनत्ति पित्तसंभूतामश्मरीं क्षिप्रमेव तु
trapusairvārukādīnāṃ bījaiścāvāpitaṃ śubham bhinatti pittasaṃbhūtāmaśmarīṃ kṣiprameva tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षारान् यवागूर्यूषांश्च कषायाणि पयांसि च भोजनानि च कुर्वीत वर्गेऽस्मिन् पित्तनाशने
kṣārān yavāgūryūṣāṃśca kaṣāyāṇi payāṃsi ca bhojanāni ca kurvīta varge'smin pittanāśane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गणो वरुणकादिस्तु गुग्गुल्वेलाहरेणवः कुष्ठभद्रा दिमरिचचित्रकैः ससुराह्वयैः
gaṇo varuṇakādistu guggulvelāhareṇavaḥ kuṣṭhabhadrā dimaricacitrakaiḥ sasurāhvayaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतैः सिद्धमजासर्पिरूषकादिगणेन च भिनत्ति कफसंभूतामश्मरीं क्षिप्रमेव तु
etaiḥ siddhamajāsarpirūṣakādigaṇena ca bhinatti kaphasaṃbhūtāmaśmarīṃ kṣiprameva tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिचुकाङ्कोलकतकशाकेन्दीवरजैः फलैः चूर्णितैः सगुडं तोयं शर्कराशमनं पिबेत्
picukāṅkolakatakaśākendīvarajaiḥ phalaiḥ cūrṇitaiḥ saguḍaṃ toyaṃ śarkarāśamanaṃ pibet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रौञ्चोष्ट्ररासभास्थीनि श्वदंष्ट्रा तालमूलिका अजमोदा कदम्बस्य मूलं नागरमेव च
krauñcoṣṭrarāsabhāsthīni śvadaṃṣṭrā tālamūlikā ajamodā kadambasya mūlaṃ nāgarameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीतानि शर्करां भिन्द्युः सुरयोष्णोदकेन वा त्रिकण्टकस्य बीजानां चूर्णं माक्षिकसंयुतम्
pītāni śarkarāṃ bhindyuḥ surayoṣṇodakena vā trikaṇṭakasya bījānāṃ cūrṇaṃ mākṣikasaṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविक्षीरेण सप्ताहमश्मरीभेदनं पिबेत् द्र व्याणां तु घृतोक्तानां क्षारोऽविमूत्रगालितः
avikṣīreṇa saptāhamaśmarībhedanaṃ pibet dra vyāṇāṃ tu ghṛtoktānāṃ kṣāro'vimūtragālitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्राम्यसत्त्वशकृत्क्षारैः संयुक्तः साधितः शनैः तत्रोषकादिरावापः कार्यस्त्रिकटुकान्वितः
grāmyasattvaśakṛtkṣāraiḥ saṃyuktaḥ sādhitaḥ śanaiḥ tatroṣakādirāvāpaḥ kāryastrikaṭukānvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष क्षारोऽश्मरीं गुल्मं शर्करां च भिनत्त्यपि तिलापामार्गकदलीपलाशयवकल्कजः
eṣa kṣāro'śmarīṃ gulmaṃ śarkarāṃ ca bhinattyapi tilāpāmārgakadalīpalāśayavakalkajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षारः पेयोऽविमूत्रेण शर्करानाशनः परः पाटलाकरवीराणां क्षारमेवं समाचरेत्
kṣāraḥ peyo'vimūtreṇa śarkarānāśanaḥ paraḥ pāṭalākaravīrāṇāṃ kṣāramevaṃ samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वदंष्ट्रायष्टिकाब्राह्मीकल्कं वाऽक्षसमं पिबेत् सहैडकाख्यौ पेयौ वा शोभाञ्जनकमार्कवौ
śvadaṃṣṭrāyaṣṭikābrāhmīkalkaṃ vā'kṣasamaṃ pibet sahaiḍakākhyau peyau vā śobhāñjanakamārkavau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कपोतवङ्कामूलं वा पिबेदम्लैः सुरादिभिः तत्सिद्धं वा पिबेत् क्षीरं वेदनाभिरुपद्रुतः
kapotavaṅkāmūlaṃ vā pibedamlaiḥ surādibhiḥ tatsiddhaṃ vā pibet kṣīraṃ vedanābhirupadrutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरीतक्यादिसिद्धं वा वर्षाभूसिद्धमेव वा सर्वथैवोपयोज्यः स्याद्गणो वीरतरादिकः
harītakyādisiddhaṃ vā varṣābhūsiddhameva vā sarvathaivopayojyaḥ syādgaṇo vīratarādikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घृतैः क्षारैः कषायैश्च क्षीरैः सोत्तरबस्तिभिः यदि नोपशमं गच्छेच्छेदस्तत्रोत्तरो विधिः
ghṛtaiḥ kṣāraiḥ kaṣāyaiśca kṣīraiḥ sottarabastibhiḥ yadi nopaśamaṃ gacchecchedastatrottaro vidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुशलस्यापि वैद्यस्य यतः सिद्धिरिहाध्रुवा उपक्रमो जघन्योऽयमतः संपरिकीर्तितः
kuśalasyāpi vaidyasya yataḥ siddhirihādhruvā upakramo jaghanyo'yamataḥ saṃparikīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्रियायां ध्रुवो मृत्युः क्रियायां संशयो भवेत् तस्मादापृच्छ्य कर्तव्यमीश्वरं साधुकारिणा
akriyāyāṃ dhruvo mṛtyuḥ kriyāyāṃ saṃśayo bhavet tasmādāpṛcchya kartavyamīśvaraṃ sādhukāriṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ रोगान्वितमुपस्निग्धमपकृष्टदोषमीषत्कर्शितमभ्यक्तस्विन्नशरीरं भुक्तवन्तं कृतबलिमङ्गलस्वस्तिवाचनमग्रोपहरणीयोक्तेन विधानेनोपकल्पि तसम्भार-माश्वास्य ततो बलवन्तमविक्लवमाजानुसमे फलके प्रागुपविष्टान्यपुरुष-स्योत्सङ्गे निषण्णपूर्वकायमुत्तानमुन्नतकटीकं वस्त्राधा रकोपविष्टं सङ्कु-चितजानुकूर्परमितरेण सहावबद्धं सूत्रेण शाटकैर्वा ततः स्वभ्यक्तनाभिप्रदे-शस्य वामपार्श्वं विमृद्य मुष्टिनाऽवपीडयेदधो नाभेर्यावदश्मर्यधः प्रपन्नेति त-तः स्नेहाभ्यक्ते कॢप्तनखे वामहस्तप्रदेशिनीमध्यमे अङ्गुल्यौ पायौ प्रणिधा-यानुसेवनीमासाद्य प्रयत्नबलाभ्यां पायुमेढ्रान्तरमानीय निर्व्यलीकमनायतम-विषमं च बस्तिं सन्निवेश्य भृशमुत्पीडयेदङ्गुलिभ्यां यथा ग्रन्थिरिवोन्नतं शल्यं भवति
atha rogānvitamupasnigdhamapakṛṣṭadoṣamīṣatkarśitamabhyaktasvinnaśarīraṃ bhuktavantaṃ kṛtabalimaṅgalasvastivācanamagropaharaṇīyoktena vidhānenopakalpi tasambhāra-māśvāsya tato balavantamaviklavamājānusame phalake prāgupaviṣṭānyapuruṣa-syotsaṅge niṣaṇṇapūrvakāyamuttānamunnatakaṭīkaṃ vastrādhā rakopaviṣṭaṃ saṅku-citajānukūrparamitareṇa sahāvabaddhaṃ sūtreṇa śāṭakairvā tataḥ svabhyaktanābhiprade-śasya vāmapārśvaṃ vimṛdya muṣṭinā'vapīḍayedadho nābheryāvadaśmaryadhaḥ prapanneti ta-taḥ snehābhyakte kḷptanakhe vāmahastapradeśinīmadhyame aṅgulyau pāyau praṇidhā-yānusevanīmāsādya prayatnabalābhyāṃ pāyumeḍhrāntaramānīya nirvyalīkamanāyatama-viṣamaṃ ca bastiṃ sanniveśya bhṛśamutpīḍayedaṅgulibhyāṃ yathā granthirivonnataṃ śalyaṃ bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चेद्गृहीतशल्ये तु विवृताक्षो विचेतनः हतवल्लम्बशीर्षश्च निर्विकारो मृतोपमः
sa cedgṛhītaśalye tu vivṛtākṣo vicetanaḥ hatavallambaśīrṣaśca nirvikāro mṛtopamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तस्य निर्हरेच्छल्यं निर्हरेत्तु म्रियेत सः विना त्वेतेषु रूपेषु निर्हर्तुं प्रयतेत वै
na tasya nirharecchalyaṃ nirharettu mriyeta saḥ vinā tveteṣu rūpeṣu nirhartuṃ prayateta vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सव्ये पार्श्वे सेवनीं यवमात्रेण मुक्त्वाऽवचारयेच्छस्त्रमश्मरीप्रमाणं द-क्षिणतो वा क्रियासौकर्यहेतोरित्येके यथा सा न भिद्यते चूर्ण्यते वा तथा प्रयतेत चूर्णमल्पमप्यवस्थितं हि पुनः परिवृद्धिमेति तस्मात् समस्तामग्रव-क्रेणाददीत स्त्रीणां तु बस्तिपार्श्वगतो गर्भाशयः सन्निकृष्टः तस्मात्तासामुत्सङ्ग वच्छस्त्रं पातयेत् अतोऽन्यथा खल्वासां मूत्रस्रावी व्रणो भवेत् पुरुषस्य वा मूत्रप्रसेकक्षणनान्मूत्रक्षरणम् अश्मरीव्रणादृते भिन्नबस्तिरेकधापि न भवति द्विधा भिन्नबस्तिराश्मरिको न सिध्यति अश्मरीव्रणनिमित्तमेकधाभिन्नबस्ति-र्जीवति क्रियाभ्या साच्छास्त्र विहितच्छेदान्निः स्यन्दपरिवृद्धत्वाच्च शल्य-स्येति उद्धृतशल्यं तूष्णोदकद्रो ण्यामवगाह्य स्वेदयेत् तथा हि बस्ति सृजा न पूर्यते पूर्णे वा क्षीरवृक्षकषायं पुष्पनेत्रेण विदध्यात्
tataḥ savye pārśve sevanīṃ yavamātreṇa muktvā'vacārayecchastramaśmarīpramāṇaṃ da-kṣiṇato vā kriyāsaukaryahetorityeke yathā sā na bhidyate cūrṇyate vā tathā prayateta cūrṇamalpamapyavasthitaṃ hi punaḥ parivṛddhimeti tasmāt samastāmagrava-kreṇādadīta strīṇāṃ tu bastipārśvagato garbhāśayaḥ sannikṛṣṭaḥ tasmāttāsāmutsaṅga vacchastraṃ pātayet ato'nyathā khalvāsāṃ mūtrasrāvī vraṇo bhavet puruṣasya vā mūtraprasekakṣaṇanānmūtrakṣaraṇam aśmarīvraṇādṛte bhinnabastirekadhāpi na bhavati dvidhā bhinnabastirāśmariko na sidhyati aśmarīvraṇanimittamekadhābhinnabasti-rjīvati kriyābhyā sācchāstra vihitacchedānniḥ syandaparivṛddhatvācca śalya-syeti uddhṛtaśalyaṃ tūṣṇodakadro ṇyāmavagāhya svedayet tathā hi basti sṛjā na pūryate pūrṇe vā kṣīravṛkṣakaṣāyaṃ puṣpanetreṇa vidadhyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवति चात्र क्षीरवृक्षकषायस्तु पुष्पनेत्रेण योजितः निर्हरेदश्मरीं तूर्णं रक्तं बस्तिगतं च यत्
bhavati cātra kṣīravṛkṣakaṣāyastu puṣpanetreṇa yojitaḥ nirharedaśmarīṃ tūrṇaṃ raktaṃ bastigataṃ ca yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूत्रमार्गविशोधनार्थं चास्मै गुडसौहित्यं वितरेत् उद्धृत्य चैनं मधुघृताभ्यक्त-व्रणं मूत्रविशोधनद्र व्यसिद्धामुषणां सघृतां यवागूं पाययेतोभयकालं त्रिरात्रां त्रिरात्रादूर्ध्वं गुडप्रगाढेन पयसा मृद्वोदनमल्पं भोजयेद्दशरात्रं मिऊ!त्रासृग्विशु-र्द्ध्य्थं व्रणक्लेदनार्थं चइ! दशरात्रादूर्ध्वं फलाम्लैर्जाङ्गलरसैरुपाचरेत् ततो दशरात्रं चैनमप्रमत्तः स्वेदयेत् स्नेहेन द्र वस्वेदेन वा क्षीरवृक्षकषायेण चास्य व्रणं प्रक्षालयेत् रोध्रमधुकमञ्जिष्ठाप्रपौण्डरीककल्कैर्व्रणं प्रतिग्राहयेत् एतेष्वेव हरिद्रा युतेषु तैलं घृतं वा विपक्वं व्रणाभ्यञ्जनमिति स्त्यानशोणितं चोत्तरब-स्तिभिरुपाचरेत् सप्तरात्राच्च स्वमार्गमप्रतिपद्यमाने मूत्रे व्रणं यथोक्तेन विधिना दहेदग्निना स्वमार्गप्रतिपन्ने चोत्तरबस्त्यास्थापनानुवासनैरुपाचरेन्मधुरकषा-यैरिति यदृच्छया वा मूत्रमार्गप्रतिपन्नामन्तरासक्तां शुक्राश्मरीं शर्करां वा स्रोतसापहरेत् एवं चाशक्ये विदार्य नाडीं शस्त्रेण बडिशेनोद्धरेत् रूढव्र-णश्चाङ्गनाश्वनगनागरथद्रुमान् नारोहेत वर्षं नाप्सु प्लवेत भुञ्जीत वा गुरु
mūtramārgaviśodhanārthaṃ cāsmai guḍasauhityaṃ vitaret uddhṛtya cainaṃ madhughṛtābhyakta-vraṇaṃ mūtraviśodhanadra vyasiddhāmuṣaṇāṃ saghṛtāṃ yavāgūṃ pāyayetobhayakālaṃ trirātrāṃ trirātrādūrdhvaṃ guḍapragāḍhena payasā mṛdvodanamalpaṃ bhojayeddaśarātraṃ miū!trāsṛgviśu-rddhythaṃ vraṇakledanārthaṃ cai! daśarātrādūrdhvaṃ phalāmlairjāṅgalarasairupācaret tato daśarātraṃ cainamapramattaḥ svedayet snehena dra vasvedena vā kṣīravṛkṣakaṣāyeṇa cāsya vraṇaṃ prakṣālayet rodhramadhukamañjiṣṭhāprapauṇḍarīkakalkairvraṇaṃ pratigrāhayet eteṣveva haridrā yuteṣu tailaṃ ghṛtaṃ vā vipakvaṃ vraṇābhyañjanamiti styānaśoṇitaṃ cottaraba-stibhirupācaret saptarātrācca svamārgamapratipadyamāne mūtre vraṇaṃ yathoktena vidhinā dahedagninā svamārgapratipanne cottarabastyāsthāpanānuvāsanairupācarenmadhurakaṣā-yairiti yadṛcchayā vā mūtramārgapratipannāmantarāsaktāṃ śukrāśmarīṃ śarkarāṃ vā srotasāpaharet evaṃ cāśakye vidārya nāḍīṃ śastreṇa baḍiśenoddharet rūḍhavra-ṇaścāṅganāśvanaganāgarathadrumān nāroheta varṣaṃ nāpsu plaveta bhuñjīta vā guru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूत्रवहशुक्रवहमुष्कस्रोतोमूत्रप्रसेकसेवनीयोनिगुदबस्तीनष्टौ परिहरेत् तत्र मूत्रवहच्छेदान्मरणं मूत्रपूर्णबस्तेः शुक्रवहच्छेदान्मरणं क्लैब्यं वा मुष्कस्रोत-उपघाताद् ध्वजभङ्गः मूत्रप्रसेकक्षणनान्मूत्रप्रक्षरणं सेवनीयोनिच्छेदाद्रुजः प्रादुभार्वः बस्तिगुदविद्धलक्षणं प्रागुक्तमिति
mūtravahaśukravahamuṣkasrotomūtraprasekasevanīyonigudabastīnaṣṭau pariharet tatra mūtravahacchedānmaraṇaṃ mūtrapūrṇabasteḥ śukravahacchedānmaraṇaṃ klaibyaṃ vā muṣkasrota-upaghātād dhvajabhaṅgaḥ mūtraprasekakṣaṇanānmūtraprakṣaraṇaṃ sevanīyonicchedādrujaḥ prādubhārvaḥ bastigudaviddhalakṣaṇaṃ prāguktamiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवति चात्र मर्माण्यष्टावसंबुध्य स्रोतोजानि शरीरिणाम् व्यापादयेद्बहून्मर्त्यान् शस्त्रकर्मापटुर्भिषक्
bhavati cātra marmāṇyaṣṭāvasaṃbudhya srotojāni śarīriṇām vyāpādayedbahūnmartyān śastrakarmāpaṭurbhiṣak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेवनी शुक्रहरणी स्रोतसी फलयोर्गुदम् मूत्रसेकं मूत्रवहं योनिर्बस्तिस्तथाऽष्टमः
sevanī śukraharaṇī srotasī phalayorgudam mūtrasekaṃ mūtravahaṃ yonirbastistathā'ṣṭamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.