Suśruta-saṃhitā 5.1

अथातोऽन्नपानरक्षाकल्पं व्याख्यास्यामः

athāto'nnapānarakṣākalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धन्वन्तरिः काशिपतिस्तपोधर्मभृतां वरः सुश्रुतप्रभृतीञ्छिष्याञ्छशासाहतशासनः

dhanvantariḥ kāśipatistapodharmabhṛtāṃ varaḥ suśrutaprabhṛtīñchiṣyāñchaśāsāhataśāsanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रिपवो विक्रमाक्रान्ता ये च स्वे कृत्यतां गताः सिसृक्षवः क्रोधविषं विवरं प्राप्य तादृशम्

ripavo vikramākrāntā ye ca sve kṛtyatāṃ gatāḥ sisṛkṣavaḥ krodhaviṣaṃ vivaraṃ prāpya tādṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषैर्निहन्युर्निपुणं नृपतिं दुष्टचेतसः स्त्रियो वा विविधान् योगान् कदाचित्सुभगेच्छया

viṣairnihanyurnipuṇaṃ nṛpatiṃ duṣṭacetasaḥ striyo vā vividhān yogān kadācitsubhagecchayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषकन्योपयोगाद्वा क्षणाज्जह्यादसून्नरः तस्माद्वैद्येन सततं विषाद्र क्ष्यो नराधिपः

viṣakanyopayogādvā kṣaṇājjahyādasūnnaraḥ tasmādvaidyena satataṃ viṣādra kṣyo narādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्माच्च चेतोऽनित्यत्वमश्ववत् प्रथितं नृणाम् न विश्वस्यात्ततो राजा कदाचिदपि कस्यचित्

yasmācca ceto'nityatvamaśvavat prathitaṃ nṛṇām na viśvasyāttato rājā kadācidapi kasyacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलीनं धार्मिकं स्निग्धं सुभृतं संततोत्थितम् अलुब्धमशठं भक्तं कृतज्ञं प्रिंयदर्शनम्

kulīnaṃ dhārmikaṃ snigdhaṃ subhṛtaṃ saṃtatotthitam alubdhamaśaṭhaṃ bhaktaṃ kṛtajñaṃ priṃyadarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रोधपारुष्यमात्सर्यमायालस्यविवर्जितम् जितेन्द्रि यं क्षमावन्तं शुचिं शीलदयान्वितम्

krodhapāruṣyamātsaryamāyālasyavivarjitam jitendri yaṃ kṣamāvantaṃ śuciṃ śīladayānvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेधाविनमसंश्रान्तमनुरक्तं हितैषिणम् पटुं प्रगल्भं निपुणं दक्षमालस्यवर्जितम्

medhāvinamasaṃśrāntamanuraktaṃ hitaiṣiṇam paṭuṃ pragalbhaṃ nipuṇaṃ dakṣamālasyavarjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वोक्तैश्च गुणैर्युक्तं नित्यं सन्निहितागदम् महानसे प्रयुञ्जीत वैद्यं तद्विद्यपूजितम्

pūrvoktaiśca guṇairyuktaṃ nityaṃ sannihitāgadam mahānase prayuñjīta vaidyaṃ tadvidyapūjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रशस्तदिग्देशकृतं शुचिभाण्डं महच्छुचि सजालकं गवाक्षाढ्यमाप्तवर्गनिषेवितम्

praśastadigdeśakṛtaṃ śucibhāṇḍaṃ mahacchuci sajālakaṃ gavākṣāḍhyamāptavarganiṣevitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकक्षसृष्टसंसृष्टं सवितानं कृतार्चनम् परीक्षितस्त्रीपुरुषं भवेच्चापि महानसम्

vikakṣasṛṣṭasaṃsṛṣṭaṃ savitānaṃ kṛtārcanam parīkṣitastrīpuruṣaṃ bhaveccāpi mahānasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राध्यक्षं नियुञ्जीत प्रायो वैद्यगुणान्वितम् शुचयो दक्षिणा दक्षा विनीताः प्रियदर्शनाः

tatrādhyakṣaṃ niyuñjīta prāyo vaidyaguṇānvitam śucayo dakṣiṇā dakṣā vinītāḥ priyadarśanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संविभक्ताः सुमनसो नीचकेशनखाः स्थिराः स्नाता दृढं संयमिनः कृतोष्णीषाः सुसंयताः

saṃvibhaktāḥ sumanaso nīcakeśanakhāḥ sthirāḥ snātā dṛḍhaṃ saṃyaminaḥ kṛtoṣṇīṣāḥ susaṃyatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य चाज्ञाविधेयाः स्युर्विविधाः परिकर्मिणः आहारस्थितयश्चापि भवन्ति प्राणिनो यतः

tasya cājñāvidheyāḥ syurvividhāḥ parikarmiṇaḥ āhārasthitayaścāpi bhavanti prāṇino yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मान्महानसे वैद्यः प्रमादरहितो भवेत् माहानसिकवोढारः सौपौदनिकपौपिकाः

tasmānmahānase vaidyaḥ pramādarahito bhavet māhānasikavoḍhāraḥ saupaudanikapaupikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवेयुर्वैद्यवशगा ये चाप्यन्येऽत्र केचन इङ्गितज्ञो मनुष्याणां चाक्चेष्टामुखवैकृतैः

bhaveyurvaidyavaśagā ye cāpyanye'tra kecana iṅgitajño manuṣyāṇāṃ cākceṣṭāmukhavaikṛtaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्याद्विषस्य दातारमेभिर्लिङ्गैश्च बुद्धिमान् न ददात्युत्तरं पृष्टो विवक्षन् मोहमेति च

vidyādviṣasya dātāramebhirliṅgaiśca buddhimān na dadātyuttaraṃ pṛṣṭo vivakṣan mohameti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपार्थं बहु सङ्कीर्णं भाषते चापि मूढवत् स्फोटयत्यङ्गुलीर्भूमिमकस्माद्विलिखेद्धसेत्

apārthaṃ bahu saṅkīrṇaṃ bhāṣate cāpi mūḍhavat sphoṭayatyaṅgulīrbhūmimakasmādvilikheddhaset

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेपथुर्जायते तस्य त्रस्तश्चान्योऽन्यमीक्षते क्षामो विवर्णवक्त्रश्च नखैः किञ्चिच्छिनत्त्यपि

vepathurjāyate tasya trastaścānyo'nyamīkṣate kṣāmo vivarṇavaktraśca nakhaiḥ kiñcicchinattyapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आलभेतासकृद्दीनः करेण च शिरोरुहान् निर्यियासुरपद्वारैर्वीक्षते च पुनः पुनः

ālabhetāsakṛddīnaḥ kareṇa ca śiroruhān niryiyāsurapadvārairvīkṣate ca punaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्तते विपरीतं तु विषदाता विचेतनः केचिद्भयात् पार्थिवस्य त्वरिता वा तदाज्ञया

vartate viparītaṃ tu viṣadātā vicetanaḥ kecidbhayāt pārthivasya tvaritā vā tadājñayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असतामपि सन्तोऽपि चेष्टां कुर्वन्ति मानवाः तस्मात् परीक्षणं कार्यं भृत्यानामादृतैर्नृपैः

asatāmapi santo'pi ceṣṭāṃ kurvanti mānavāḥ tasmāt parīkṣaṇaṃ kāryaṃ bhṛtyānāmādṛtairnṛpaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्ने पाने दन्तकाष्ठे तथाऽभ्यङ्गेऽवलेखने उत्सादने कषाये च परिषेकेऽनुलेपने

anne pāne dantakāṣṭhe tathā'bhyaṅge'valekhane utsādane kaṣāye ca pariṣeke'nulepane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्रक्षु वस्त्रेषु शय्यासु कवचाभरणेषु च पादुकापादपीठेषु पृष्ठेषु गजवाजिनाम्

srakṣu vastreṣu śayyāsu kavacābharaṇeṣu ca pādukāpādapīṭheṣu pṛṣṭheṣu gajavājinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषजुष्टेषु चान्येषु नस्यधूमाञ्जनादिषु लक्षणानि प्रवक्ष्यामि चिकित्सामप्यनन्तरम्

viṣajuṣṭeṣu cānyeṣu nasyadhūmāñjanādiṣu lakṣaṇāni pravakṣyāmi cikitsāmapyanantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृपभक्ताद्बलि न्यस्तं सविषं भक्षयन्ति ये तत्रैव ते विनश्यन्ति मक्षिकावायसादयः

nṛpabhaktādbali nyastaṃ saviṣaṃ bhakṣayanti ye tatraiva te vinaśyanti makṣikāvāyasādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हुतभुक् तेन चान्नेन भृशं चटचटायते मयूरकण्ठप्रतिमो जायते चापि दुःसहः

hutabhuk tena cānnena bhṛśaṃ caṭacaṭāyate mayūrakaṇṭhapratimo jāyate cāpi duḥsahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिन्नार्चिस्तीक्ष्णधूमश्च नचिराच्चोपशाम्यति चकोरस्याक्षिवैराग्यं जायते क्षिप्रमेव तु

bhinnārcistīkṣṇadhūmaśca nacirāccopaśāmyati cakorasyākṣivairāgyaṃ jāyate kṣiprameva tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वाऽन्न विषसंसृष्टं म्रियन्ते जीवजीवकाः कोकिलः स्वरवैकृत्यं क्रौञ्चस्तु मदमृच्छति

dṛṣṭvā'nna viṣasaṃsṛṣṭaṃ mriyante jīvajīvakāḥ kokilaḥ svaravaikṛtyaṃ krauñcastu madamṛcchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृष्येन्मयूर उद्विग्नः क्रोशतः शुकसारिके हंसः क्ष्वेडति चात्यर्थं भृङ्गराजस्तु कूजति

hṛṣyenmayūra udvignaḥ krośataḥ śukasārike haṃsaḥ kṣveḍati cātyarthaṃ bhṛṅgarājastu kūjati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृषतो विसृजत्यश्रुं विष्ठां मुञ्चति मर्कटः सन्निकृष्टांस्ततः कुर्याद्रा ज्ञस्तान् मृगपक्षिणः

pṛṣato visṛjatyaśruṃ viṣṭhāṃ muñcati markaṭaḥ sannikṛṣṭāṃstataḥ kuryādrā jñastān mṛgapakṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेश्मनोऽथ विभूषार्थं रक्षार्थं चात्मनः सदा उपक्षिप्तस्य चान्नस्य वाष्पेणोर्ध्वं प्रसर्पता

veśmano'tha vibhūṣārthaṃ rakṣārthaṃ cātmanaḥ sadā upakṣiptasya cānnasya vāṣpeṇordhvaṃ prasarpatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृत्पीडा भ्रान्तनेत्रत्वं शिरोदुःखं च जायते तत्र नस्याञ्जते कुष्ठं लामज्जं नलदं मधु

hṛtpīḍā bhrāntanetratvaṃ śiroduḥkhaṃ ca jāyate tatra nasyāñjate kuṣṭhaṃ lāmajjaṃ naladaṃ madhu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्याच्छिरीषरजनीचन्दनैश्च प्रलेपनम् हृदि चन्दनलेपस्तु तथा सुखमवाप्नुयात्

kuryācchirīṣarajanīcandanaiśca pralepanam hṛdi candanalepastu tathā sukhamavāpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाणिप्राप्तं पाणिदाहं नखशातं करोति च अत्र प्रलेपः श्यामेन्द्र गोपासोमोत्पलानि च

pāṇiprāptaṃ pāṇidāhaṃ nakhaśātaṃ karoti ca atra pralepaḥ śyāmendra gopāsomotpalāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चेत् प्रमादान्मोहाद्वा तदन्नमुपसेवते अष्ठीलावत्ततो जिह्वा भवत्यरसवेदिनी

sa cet pramādānmohādvā tadannamupasevate aṣṭhīlāvattato jihvā bhavatyarasavedinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुद्यते दह्यते चापि श्लेष्मा चास्यात् प्रसिच्यते तत्र बाष्पेरितं कर्म यच्च स्याद्दान्तकाष्ठिकम्

tudyate dahyate cāpi śleṣmā cāsyāt prasicyate tatra bāṣperitaṃ karma yacca syāddāntakāṣṭhikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्च्छां छर्दिमतीसारमाध्मानं दाहवेपथू इन्द्रि याणां च वैकृत्यं कुर्यादामाशयं गतम्

mūrcchāṃ chardimatīsāramādhmānaṃ dāhavepathū indri yāṇāṃ ca vaikṛtyaṃ kuryādāmāśayaṃ gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राशु मदनालाबुबिम्बीकोशातकीफलैः छर्दनं दध्युदश्विद्भ्यामथवा तण्डुलाम्बुना

tatrāśu madanālābubimbīkośātakīphalaiḥ chardanaṃ dadhyudaśvidbhyāmathavā taṇḍulāmbunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दाहं मूर्च्छामतीसारं तृष्णामिन्द्रि यवैकृतम् आटोपं पाण्डुतां कार्श्यं कुर्यात् पक्वाशयं गतम्

dāhaṃ mūrcchāmatīsāraṃ tṛṣṇāmindri yavaikṛtam āṭopaṃ pāṇḍutāṃ kārśyaṃ kuryāt pakvāśayaṃ gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरेचनं ससर्पिष्कं तत्रोक्तं नीलिनीफलम् दध्ना दूषीविषारिश्च पेयो वा मधुसंयुतः

virecanaṃ sasarpiṣkaṃ tatroktaṃ nīlinīphalam dadhnā dūṣīviṣāriśca peyo vā madhusaṃyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्र वद्र व्येषु सर्वेषु क्षीरमद्योदकादिषु भवन्ति विविधा राज्यः फेनबुद्बुदजन्म च

dra vadra vyeṣu sarveṣu kṣīramadyodakādiṣu bhavanti vividhā rājyaḥ phenabudbudajanma ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छायाश्चात्र न दृश्यन्ते दृश्यन्ते यदि वा पुनः भवन्ति यमलाश्छिद्रा स्तन्व्यो वा विकृतास्तथा

chāyāścātra na dṛśyante dṛśyante yadi vā punaḥ bhavanti yamalāśchidrā stanvyo vā vikṛtāstathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाकसूपान्नमांसानि क्लिन्नानि विरसानि च सद्यः पर्युषितानीव विगन्धानि भवन्ति च

śākasūpānnamāṃsāni klinnāni virasāni ca sadyaḥ paryuṣitānīva vigandhāni bhavanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धवर्णरसैर्हीनाः सर्वे भक्ष्याः फलानि च पक्वान्याशु विशीर्यन्ते पाकमामानि यान्ति च

gandhavarṇarasairhīnāḥ sarve bhakṣyāḥ phalāni ca pakvānyāśu viśīryante pākamāmāni yānti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशीर्यते कूर्चकस्तु दन्तकाष्ठगते विषे जिह्वादन्तौष्ठमांसानां श्वयथुश्चोपजायते

viśīryate kūrcakastu dantakāṣṭhagate viṣe jihvādantauṣṭhamāṃsānāṃ śvayathuścopajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथास्य धातकीपुष्पपथ्याजम्बूफलास्थिभिः सक्षौद्रै ः! प्रच्छिते शोफे कर्तव्यं प्रतिसारणम्

athāsya dhātakīpuṣpapathyājambūphalāsthibhiḥ sakṣaudrai ḥ! pracchite śophe kartavyaṃ pratisāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथवाऽङ्कोठमूलानि त्वचः सप्तच्छदस्य वा शिरीषमाषकावाऽपि सक्षौद्रा ः! प्रतिसारणम्

athavā'ṅkoṭhamūlāni tvacaḥ saptacchadasya vā śirīṣamāṣakāvā'pi sakṣaudrā ḥ! pratisāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जिह्वानिर्लेखकवलौ दन्तकाष्ठवदादिशेत् पिच्छिलो बहुलोऽभ्यङ्गो विवर्णो वा विषान्वितः

jihvānirlekhakavalau dantakāṣṭhavadādiśet picchilo bahulo'bhyaṅgo vivarṇo vā viṣānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्फोटजन्मरुजास्रावत्वक्पाकः स्वेदनं ज्वरः दरणं चापि मांसानामभ्यङ्गे विषसंयुते

sphoṭajanmarujāsrāvatvakpākaḥ svedanaṃ jvaraḥ daraṇaṃ cāpi māṃsānāmabhyaṅge viṣasaṃyute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र शीताम्बुसिक्तस्य कर्तव्यमनुलेपनम् चन्दनं तगरं कुष्ठमुशीरं वेणुपत्रिका

tatra śītāmbusiktasya kartavyamanulepanam candanaṃ tagaraṃ kuṣṭhamuśīraṃ veṇupatrikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोमवल्ल्यमृता श्वेता पद्मं कालीयकं त्वचम् कपित्थरसमूत्राभ्यां पानमेतच्च युज्यते

somavallyamṛtā śvetā padmaṃ kālīyakaṃ tvacam kapittharasamūtrābhyāṃ pānametacca yujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्सादने परीषेके कषाये चानुलेपने शय्यावस्त्रतनुत्रेषु ज्ञेयमभ्यङ्गलक्षणैः

utsādane parīṣeke kaṣāye cānulepane śayyāvastratanutreṣu jñeyamabhyaṅgalakṣaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केशशातः शिरोदुःखं खेभ्यश्च रुधिरागमः ग्रन्थिजन्मोत्तमाङ्गेषु विषजुष्टेऽवलेखने

keśaśātaḥ śiroduḥkhaṃ khebhyaśca rudhirāgamaḥ granthijanmottamāṅgeṣu viṣajuṣṭe'valekhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रलेपो बहुशस्तत्र भाविताः कृष्णमृत्तिकाः ऋष्यपित्तघृतश्यामापालिन्दीतण्डुलीयकैः

pralepo bahuśastatra bhāvitāḥ kṛṣṇamṛttikāḥ ṛṣyapittaghṛtaśyāmāpālindītaṇḍulīyakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोमयस्वरसो वाऽपि हितो वा मालतीरसः रसो मूषिकपर्ण्या वा धूमो वाऽगारसंभवः

gomayasvaraso vā'pi hito vā mālatīrasaḥ raso mūṣikaparṇyā vā dhūmo vā'gārasaṃbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरोऽभ्यङ्गः शिरस्त्राणं स्नानमुष्णीषमेव च स्रजश्च विषसंसृष्टाः साधयेदवलेखनात्

śiro'bhyaṅgaḥ śirastrāṇaṃ snānamuṣṇīṣameva ca srajaśca viṣasaṃsṛṣṭāḥ sādhayedavalekhanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुखालेपे मुखं श्यावं युक्तमभ्यङ्गलक्षणैः पद्मिनीकण्टकप्रख्यैः कण्टकैश्चोपचीयते

mukhālepe mukhaṃ śyāvaṃ yuktamabhyaṅgalakṣaṇaiḥ padminīkaṇṭakaprakhyaiḥ kaṇṭakaiścopacīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र क्षौद्र घृतं पानं प्रलेपश्चन्दनं घृतम् पयस्या मधुकं फञ्जी बन्धुजीवः पुनर्नवा

tatra kṣaudra ghṛtaṃ pānaṃ pralepaścandanaṃ ghṛtam payasyā madhukaṃ phañjī bandhujīvaḥ punarnavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्वास्थ्यं कुञ्जरादीनां लालास्रावोऽक्षिरक्तता स्फिक्पायुमेढ्रमुष्केषु यातुश्च स्फोटसंभवः

asvāsthyaṃ kuñjarādīnāṃ lālāsrāvo'kṣiraktatā sphikpāyumeḍhramuṣkeṣu yātuśca sphoṭasaṃbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राभ्यङ्गवदेवेष्टा यातृवाहनयोः क्रिया शोणितागमनं खेभ्यः शिरोरुक्कफसंस्रवः

tatrābhyaṅgavadeveṣṭā yātṛvāhanayoḥ kriyā śoṇitāgamanaṃ khebhyaḥ śirorukkaphasaṃsravaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नस्यधूमगते लिङ्गमिन्द्रि याणां च वैकृतम् तत्र दुग्धैर्गवादीनां सर्पिः सातिविषैः शृतम्

nasyadhūmagate liṅgamindri yāṇāṃ ca vaikṛtam tatra dugdhairgavādīnāṃ sarpiḥ sātiviṣaiḥ śṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाने नस्ये च सश्वेतं हितं समदयन्तिकम् गन्धहानिर्विवर्णत्वं पुष्पाणां म्लानता भवेत्

pāne nasye ca saśvetaṃ hitaṃ samadayantikam gandhahānirvivarṇatvaṃ puṣpāṇāṃ mlānatā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जिघ्रतश्च शिरोदुःखं वारिपूर्णे च लोचने तत्र बाष्पेरितं कर्म मुखालेपे च यत् स्मृतम्

jighrataśca śiroduḥkhaṃ vāripūrṇe ca locane tatra bāṣperitaṃ karma mukhālepe ca yat smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णतैलगते श्रोत्रवैगुण्यं शोफवेदने कर्णस्रावश्च तत्राशु कर्तव्यं प्रतिपूरणम्

karṇatailagate śrotravaiguṇyaṃ śophavedane karṇasrāvaśca tatrāśu kartavyaṃ pratipūraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वरसो बहुपुत्रायाः सघृतः क्षौद्र संयुतः सोमवल्करसश्चापि सुशीतो हित इष्यते

svaraso bahuputrāyāḥ saghṛtaḥ kṣaudra saṃyutaḥ somavalkarasaścāpi suśīto hita iṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्रूपदेहो दाहश्च वेदना दृष्टिविभ्रमः अञ्जने विषसंसृष्टे भवेदान्ध्यमथापि च

aśrūpadeho dāhaśca vedanā dṛṣṭivibhramaḥ añjane viṣasaṃsṛṣṭe bhavedāndhyamathāpi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र सद्यो घृतं पेयं तर्पणं च समागधम् अञ्जनं मेषशृङ्गस्य निर्यासो वरुणस्य च

tatra sadyo ghṛtaṃ peyaṃ tarpaṇaṃ ca samāgadham añjanaṃ meṣaśṛṅgasya niryāso varuṇasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुष्ककस्याजकर्णस्य फेनो गोपित्तसंयुतः कपित्थमेषशृङ्ग्योश्च पुष्पं भल्लातकस्य वा

muṣkakasyājakarṇasya pheno gopittasaṃyutaḥ kapitthameṣaśṛṅgyośca puṣpaṃ bhallātakasya vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैकं कारयेत् पुष्पं बन्धूकाङ्कोटयोरपि शोफः स्रावस्तथा स्वापः पादयोः स्फोटजन्म च

ekaikaṃ kārayet puṣpaṃ bandhūkāṅkoṭayorapi śophaḥ srāvastathā svāpaḥ pādayoḥ sphoṭajanma ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवन्ति विषजुष्टाभ्यां पादुकाभ्यामसंशयम् उपानत्पादपीठानि पादुकावत् प्रसाधयेत्

bhavanti viṣajuṣṭābhyāṃ pādukābhyāmasaṃśayam upānatpādapīṭhāni pādukāvat prasādhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूषणानि हतार्चींषि न विभान्ति यथा पुरा स्वानि स्थानानि हन्युश्च दाहपाकावदारणैः

bhūṣaṇāni hatārcīṃṣi na vibhānti yathā purā svāni sthānāni hanyuśca dāhapākāvadāraṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादुकाभूषणेषूक्तमभ्यङ्गविधिमाचरेत् विषोपसर्गो बाष्पादिर्भूषणान्तो य ईरितः

pādukābhūṣaṇeṣūktamabhyaṅgavidhimācaret viṣopasargo bāṣpādirbhūṣaṇānto ya īritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समीक्ष्योपद्र वांस्तस्य विदधीत चिकित्सितम् महासुगन्धिमगदं यं प्रवक्ष्यामि तं भिषक्

samīkṣyopadra vāṃstasya vidadhīta cikitsitam mahāsugandhimagadaṃ yaṃ pravakṣyāmi taṃ bhiṣak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पानालेपननस्येषु विदधीताञ्जनेषु च विरेचनानि तीक्ष्णानि कुर्यात् प्रच्छर्दनानि च

pānālepananasyeṣu vidadhītāñjaneṣu ca virecanāni tīkṣṇāni kuryāt pracchardanāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिराश्च व्यधयेत् क्षिप्रं प्राप्तं विस्रावणं यदि मूषिकाऽजरुहा वाऽपि हस्ते बद्धा तु भूपतेः

sirāśca vyadhayet kṣipraṃ prāptaṃ visrāvaṇaṃ yadi mūṣikā'jaruhā vā'pi haste baddhā tu bhūpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करोति निर्विषं सर्वमन्नं विषसमायुतम् हृदयावरणं नित्यं कुर्याच्च मित्रमध्यगः

karoti nirviṣaṃ sarvamannaṃ viṣasamāyutam hṛdayāvaraṇaṃ nityaṃ kuryācca mitramadhyagaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिबेद्घृतमजेयाख्यममृताख्यं च बुद्धिमान् सर्पिर्दधि पयः क्षौद्रं पिबेद्वा शीतलं जलम्

pibedghṛtamajeyākhyamamṛtākhyaṃ ca buddhimān sarpirdadhi payaḥ kṣaudraṃ pibedvā śītalaṃ jalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मयूरान्नकुलान् गोधाः पृषतान् हरिणानपि सततं भक्षयेच्चापि रसांस्तेषां पिबेदपि

mayūrānnakulān godhāḥ pṛṣatān hariṇānapi satataṃ bhakṣayeccāpi rasāṃsteṣāṃ pibedapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोधानकुलमांसेषु हरिणस्य च बुद्धिमान् दद्यात् सुपिष्टां पालिन्दीं मधुकं शर्करां तथा

godhānakulamāṃseṣu hariṇasya ca buddhimān dadyāt supiṣṭāṃ pālindīṃ madhukaṃ śarkarāṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शर्करातिविषे देये मायूरे समहौषधे पार्षते चापि देयाः स्युः पिप्पल्यः समहौषधाः

śarkarātiviṣe deye māyūre samahauṣadhe pārṣate cāpi deyāḥ syuḥ pippalyaḥ samahauṣadhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सक्षौद्र ः! सघृतश्चैव शिम्बीयूषो हितः सदा विषघ्नानि च सेवेत भक्ष्यभोज्यानि बुद्धिमान्

sakṣaudra ḥ! saghṛtaścaiva śimbīyūṣo hitaḥ sadā viṣaghnāni ca seveta bhakṣyabhojyāni buddhimān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिप्पलीमधुकक्षौद्र शर्करेक्षुरसाम्बुभिः छर्दयेद्गुप्तहृदयो भक्षितं यदि वै विषम्

pippalīmadhukakṣaudra śarkarekṣurasāmbubhiḥ chardayedguptahṛdayo bhakṣitaṃ yadi vai viṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.