Suśruta-saṃhitā 5.5

अथातः सर्पदष्टविषचिकित्सितं कल्पं व्याख्यास्यामः

athātaḥ sarpadaṣṭaviṣacikitsitaṃ kalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वै रेवादितः सर्पैः शाखादष्टस्य देहिनः दंशस्योपरि बध्नीयादरिष्टाश्चतुरङ्गुले

sarvai revāditaḥ sarpaiḥ śākhādaṣṭasya dehinaḥ daṃśasyopari badhnīyādariṣṭāścaturaṅgule

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्लोतचर्मान्तवल्कानां मृदुनाऽन्यतमेन वै न गच्छति विषं देहमरिष्टाभिर्निवारितम्

plotacarmāntavalkānāṃ mṛdunā'nyatamena vai na gacchati viṣaṃ dehamariṣṭābhirnivāritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दहेद्दंशमथोत्कृत्य यत्र बन्धो न जायते आचूषणच्छेददाहाः सर्वत्रैव तु पूजिताः

daheddaṃśamathotkṛtya yatra bandho na jāyate ācūṣaṇacchedadāhāḥ sarvatraiva tu pūjitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिपूर्य मुखं वस्त्रैर्हितमाचूषणं भवेत् स दष्टव्योऽथवा सर्पो लोष्टो वाऽपि हि तत्क्षणम्

pratipūrya mukhaṃ vastrairhitamācūṣaṇaṃ bhavet sa daṣṭavyo'thavā sarpo loṣṭo vā'pi hi tatkṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मण्डलिना दष्टं न कथंचन दाहयेत् स पित्तबाहुल्यविषाद्दंशो दाहाद्विसर्पते

atha maṇḍalinā daṣṭaṃ na kathaṃcana dāhayet sa pittabāhulyaviṣāddaṃśo dāhādvisarpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरिष्टामपि मन्त्रैश्च बध्नीयान्मन्त्रकोविदः सा तु रज्ज्वादिभिर्बद्धा विषप्रतिकरी मता

ariṣṭāmapi mantraiśca badhnīyānmantrakovidaḥ sā tu rajjvādibhirbaddhā viṣapratikarī matā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवब्रह्मर्षिभिः प्रोक्ता मन्त्राः सत्यतपोमयाः भवन्ति नान्यथा क्षिप्रं विषं हन्युः सुदुस्तरम्

devabrahmarṣibhiḥ proktā mantrāḥ satyatapomayāḥ bhavanti nānyathā kṣipraṃ viṣaṃ hanyuḥ sudustaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषं तेजोमयैर्मन्त्रैः सत्यब्रह्मतपोमयैः यथा निवार्यते क्षिप्रं प्रयुक्तैर्न तथौषधैः

viṣaṃ tejomayairmantraiḥ satyabrahmatapomayaiḥ yathā nivāryate kṣipraṃ prayuktairna tathauṣadhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्राणां ग्रहणं कार्यं स्त्रीमांसमधुवर्जिना मिताहारेण शुचिना कुशास्तरणशायिना

mantrāṇāṃ grahaṇaṃ kāryaṃ strīmāṃsamadhuvarjinā mitāhāreṇa śucinā kuśāstaraṇaśāyinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धमाल्योपहारैश्च बलिभिश्चापि देवताः पूजयेन्मन्त्रसिर्द्ध्य्थं जपहोमैश्च यत्नतः

gandhamālyopahāraiśca balibhiścāpi devatāḥ pūjayenmantrasirddhythaṃ japahomaiśca yatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रास्त्वविधिना प्रोक्ता हीना वा स्वरवर्णतः यस्मान्न सिद्धिमायान्ति तस्माद्योज्योऽगदक्रमः

mantrāstvavidhinā proktā hīnā vā svaravarṇataḥ yasmānna siddhimāyānti tasmādyojyo'gadakramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समन्ततः सिरा दंशाद्विध्येत्तु कुशलो भिषक् शाखाग्रे वा ललाटे वा व्यध्यास्ता विसृते विषे

samantataḥ sirā daṃśādvidhyettu kuśalo bhiṣak śākhāgre vā lalāṭe vā vyadhyāstā visṛte viṣe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्ते निर्ह्रियमाणे तु कृत्स्नं निर्ह्रियते विषम् तस्माद्विस्रावयेद्र क्तं सा ह्यस्य परमा क्रिया

rakte nirhriyamāṇe tu kṛtsnaṃ nirhriyate viṣam tasmādvisrāvayedra ktaṃ sā hyasya paramā kriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समन्तादगदैर्दंशं प्रच्छयित्वा प्रलेपयेत् चन्दनोशीरयुक्तेन वारिणा परिषेचयेत्

samantādagadairdaṃśaṃ pracchayitvā pralepayet candanośīrayuktena vāriṇā pariṣecayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाययेतागदांस्तांस्तान् क्षीरक्षौद्र घृतादिभिः तदलाभे हिता वा स्यात् कृष्णा वल्मीकमृत्तिका

pāyayetāgadāṃstāṃstān kṣīrakṣaudra ghṛtādibhiḥ tadalābhe hitā vā syāt kṛṣṇā valmīkamṛttikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोविदारशिरीषार्ककटभीर्वाऽपि भक्षयेत् न पिबेत्तैलकौलत्थमद्यसौवीरकाणि च

kovidāraśirīṣārkakaṭabhīrvā'pi bhakṣayet na pibettailakaulatthamadyasauvīrakāṇi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्र वमन्यत्तु यत्किञ्चित् पीत्वा पीत्वा तदुद्वमेत् प्रायो हि वमनेनैव सुखं निर्ह्रियते विषम्

dra vamanyattu yatkiñcit pītvā pītvā tadudvamet prāyo hi vamanenaiva sukhaṃ nirhriyate viṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फणिनां विषवेगे तु प्रथमे शोणितं हरेत द्वितीये मधुसर्पिर्भ्यां पाययेतागदं भिषक्

phaṇināṃ viṣavege tu prathame śoṇitaṃ hareta dvitīye madhusarpirbhyāṃ pāyayetāgadaṃ bhiṣak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नस्यकर्माञ्जने युञ्ज्यात्तृतीये विषनाशने वान्तं चतुर्थे पूर्वोक्तां यवागूमथ दापयेत्

nasyakarmāñjane yuñjyāttṛtīye viṣanāśane vāntaṃ caturthe pūrvoktāṃ yavāgūmatha dāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतोपचारं कृत्वाऽदौ भिषक् पञ्चमषष्ठयोः पाययेच्छोधनं तीक्ष्णं यवागूं चापि कीर्तिताम्

śītopacāraṃ kṛtvā'dau bhiṣak pañcamaṣaṣṭhayoḥ pāyayecchodhanaṃ tīkṣṇaṃ yavāgūṃ cāpi kīrtitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तमे त्ववपीडेन शिरस्तीक्ष्णेन शोधयेत् तीक्ष्णमेवाञ्जनं दद्यात् तीक्ष्णशस्त्रेण मूर्ध्नि च

saptame tvavapīḍena śirastīkṣṇena śodhayet tīkṣṇamevāñjanaṃ dadyāt tīkṣṇaśastreṇa mūrdhni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा काकपदं चर्म सासृग्वा पिशितं क्षिपेत् पूर्वे मण्डलिनां वेगे दर्वीकरवदाचरेत्

kṛtvā kākapadaṃ carma sāsṛgvā piśitaṃ kṣipet pūrve maṇḍalināṃ vege darvīkaravadācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अगदं मधुसर्पिर्भ्यां द्वितीये पाययेत च वामयित्वा यवागूं च पूर्वोक्तामथ दापयेत्

agadaṃ madhusarpirbhyāṃ dvitīye pāyayeta ca vāmayitvā yavāgūṃ ca pūrvoktāmatha dāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीये शोधितं तीक्ष्णैर्यवागूं पाययेद्धिताम् चतुर्थे पञ्चमे चापि दर्वीकरवदाचरेत्

tṛtīye śodhitaṃ tīkṣṇairyavāgūṃ pāyayeddhitām caturthe pañcame cāpi darvīkaravadācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काकोल्यादिर्हितः षष्ठे पेयश्च मधुरोऽगदः हितोऽवपीडे त्वगदः सप्तमे विषनाशनः

kākolyādirhitaḥ ṣaṣṭhe peyaśca madhuro'gadaḥ hito'vapīḍe tvagadaḥ saptame viṣanāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वे राजिमतां वेगेऽलाबुभिः शोणितं हरेत् अगदं मधुसर्पिर्भ्यां संयुक्तं पाययेत च

pūrve rājimatāṃ vege'lābubhiḥ śoṇitaṃ haret agadaṃ madhusarpirbhyāṃ saṃyuktaṃ pāyayeta ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वान्तं द्वितीये त्वगदं पाययेद्विषनाशनम् तृतीयादिषु त्रिष्वेवं विधिर्दार्वीकरो हितः

vāntaṃ dvitīye tvagadaṃ pāyayedviṣanāśanam tṛtīyādiṣu triṣvevaṃ vidhirdārvīkaro hitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षष्ठेऽञ्जनं तीक्ष्णतममवपीडश्च सप्तमे गर्भिणीबालवृद्धानां सिराव्यधनवर्जितम्

ṣaṣṭhe'ñjanaṃ tīkṣṇatamamavapīḍaśca saptame garbhiṇībālavṛddhānāṃ sirāvyadhanavarjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषार्तानां यथोद्दिष्टं विधानं शस्यते मृदु रक्तावसेकाञ्जनानि नरतुल्यान्यजाविके

viṣārtānāṃ yathoddiṣṭaṃ vidhānaṃ śasyate mṛdu raktāvasekāñjanāni naratulyānyajāvike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिगुणं महिषे सोष्ट्रे गवाश्वे द्विगुणं तु तत् चतुर्गुणं तु नागानां केवलं सर्वपक्षिणाम्

triguṇaṃ mahiṣe soṣṭre gavāśve dviguṇaṃ tu tat caturguṇaṃ tu nāgānāṃ kevalaṃ sarvapakṣiṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिषेकान् प्रदेहांश्च सुशीतानवचारयेत् माषकं त्वञ्जनस्येष्टं द्विगुणं नस्यतो हितम् पाने चतुर्गुणं पथ्यं वमनेऽष्टगुणं पुनः

pariṣekān pradehāṃśca suśītānavacārayet māṣakaṃ tvañjanasyeṣṭaṃ dviguṇaṃ nasyato hitam pāne caturguṇaṃ pathyaṃ vamane'ṣṭaguṇaṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशप्रकृतिसात्म्यर्तुविषवेगबलाबलम् प्रधार्य निपुणं बुद्ध्या ततः कर्म समाचरेत्

deśaprakṛtisātmyartuviṣavegabalābalam pradhārya nipuṇaṃ buddhyā tataḥ karma samācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेगानुपूर्व्या कर्मोक्तमिदं विषविनाशनम् कर्मावस्थाविशेषेण विषयोरुभयोः शृणु

vegānupūrvyā karmoktamidaṃ viṣavināśanam karmāvasthāviśeṣeṇa viṣayorubhayoḥ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवर्णे कठिने शूने सरुजेऽङ्गे विषान्विते तूर्णं विस्रवणं कार्यमुक्तेन विधिना ततः

vivarṇe kaṭhine śūne saruje'ṅge viṣānvite tūrṇaṃ visravaṇaṃ kāryamuktena vidhinā tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षुधार्तमनिलप्रायं तद्विषार्तं समाहितः पाययेत रसं सर्पिः शुक्तं क्षौद्रं तथा दधि

kṣudhārtamanilaprāyaṃ tadviṣārtaṃ samāhitaḥ pāyayeta rasaṃ sarpiḥ śuktaṃ kṣaudraṃ tathā dadhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृड्दाहघर्मसंमोहे पैत्तं पैत्तविषातुरम् शीतैः संवाहनस्नानप्रदेहैः समुपाचरेत्

tṛḍdāhagharmasaṃmohe paittaṃ paittaviṣāturam śītaiḥ saṃvāhanasnānapradehaiḥ samupācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीते शीतप्रसेकार्तं श्लैष्मिकं कफकृद्विषम् वामयेद्वमनैस्तीक्ष्णैस्तथा मूर्च्छामदान्वितम्

śīte śītaprasekārtaṃ ślaiṣmikaṃ kaphakṛdviṣam vāmayedvamanaistīkṣṇaistathā mūrcchāmadānvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोष्ठदाहरुजाध्मानमूत्रसङ्गरुगन्वितम् विरेचयेच्छकृद्वायुसङ्गपित्तातुरं नरम्

koṣṭhadāharujādhmānamūtrasaṅgaruganvitam virecayecchakṛdvāyusaṅgapittāturaṃ naram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूनाक्षिकूटं निद्रा र्तं विवर्णाविललोचनम् विवर्णं चापि पश्यन्तमञ्जनैः समुपाचरेत्

śūnākṣikūṭaṃ nidrā rtaṃ vivarṇāvilalocanam vivarṇaṃ cāpi paśyantamañjanaiḥ samupācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरोरुग्गौरवालस्यहनुस्तम्भगलग्रहे शिरो विरेचयेत् क्षिप्रं मन्यास्तम्भे च दारुणे

śiroruggauravālasyahanustambhagalagrahe śiro virecayet kṣipraṃ manyāstambhe ca dāruṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नष्टसंज्ञं विवृत्ताक्षं भग्नग्रीवं विरेचनैः चूर्णैः प्रधमनैस्तीक्ष्णैर्विषार्तं समुपाचरेत्

naṣṭasaṃjñaṃ vivṛttākṣaṃ bhagnagrīvaṃ virecanaiḥ cūrṇaiḥ pradhamanaistīkṣṇairviṣārtaṃ samupācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताडयेच्च सिराः क्षिप्रं तस्य शाखाललाटजाः तास्वप्रसिच्यमानासु मूर्ध्नि शस्त्रेण शस्त्रवित्

tāḍayecca sirāḥ kṣipraṃ tasya śākhālalāṭajāḥ tāsvaprasicyamānāsu mūrdhni śastreṇa śastravit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्यात् काकपदाकारं व्रणमेवं स्रवन्ति ताः सरक्तं चर्म मांसं वा निक्षिपेच्चास्य मूर्धनि

kuryāt kākapadākāraṃ vraṇamevaṃ sravanti tāḥ saraktaṃ carma māṃsaṃ vā nikṣipeccāsya mūrdhani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चर्मवृक्षकषायं वा कल्कं वा कुशलो भिषक् वादयेच्चागदैर्लिप्त्वा दुन्दुभींस्तस्य पार्श्वयोः

carmavṛkṣakaṣāyaṃ vā kalkaṃ vā kuśalo bhiṣak vādayeccāgadairliptvā dundubhīṃstasya pārśvayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लब्धसंज्ञं पुनश्चैनमूर्ध्वं चाधश्च शोधयेत् निःशेषं निर्हरेच्चैवं विषं परमदुर्जयम्

labdhasaṃjñaṃ punaścainamūrdhvaṃ cādhaśca śodhayet niḥśeṣaṃ nirhareccaivaṃ viṣaṃ paramadurjayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अल्पमप्यवशिष्टं हि भूयो वेगाय कल्पते कुर्याद्वा सादवैवर्ण्यज्वरकासशिरोरुजः

alpamapyavaśiṣṭaṃ hi bhūyo vegāya kalpate kuryādvā sādavaivarṇyajvarakāsaśirorujaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोफशोषप्रतिश्यायतिमिरारुचिपीनसान् तेषु चापि यथादोषं प्रतिकर्म प्रयोजयेत्

śophaśoṣapratiśyāyatimirārucipīnasān teṣu cāpi yathādoṣaṃ pratikarma prayojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषार्तोपद्र वांश्चापि यथास्वं समुपाचरेत् अथारिष्टां विमुच्याशु प्रच्छयित्वाऽङ्कितं तया

viṣārtopadra vāṃścāpi yathāsvaṃ samupācaret athāriṣṭāṃ vimucyāśu pracchayitvā'ṅkitaṃ tayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दह्यात्तत्र विषं स्कन्नं भूयो वेगाय कल्पते एवमौषधिभिर्मन्त्रैः क्रियायोगैश्च यत्नतः

dahyāttatra viṣaṃ skannaṃ bhūyo vegāya kalpate evamauṣadhibhirmantraiḥ kriyāyogaiśca yatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषे हृतगुणे देहाद्यदा दोषः प्रकुप्यति तदा पवनमुद्वृत्तं स्नेहाद्यैः समुपाचरेत्

viṣe hṛtaguṇe dehādyadā doṣaḥ prakupyati tadā pavanamudvṛttaṃ snehādyaiḥ samupācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैलमत्स्यकुलत्थाम्लवर्ज्यैर्विषहरायुतैः पित्तज्वरहरैः पित्तं कषायस्नेहबस्तिभिः

tailamatsyakulatthāmlavarjyairviṣaharāyutaiḥ pittajvaraharaiḥ pittaṃ kaṣāyasnehabastibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफमारग्वधाद्येन सक्षौद्रे ण गणेन तु श्लेष्मघ्नैरगदैश्चैव तिक्तै रूक्षैश्च भोजनैः

kaphamāragvadhādyena sakṣaudre ṇa gaṇena tu śleṣmaghnairagadaiścaiva tiktai rūkṣaiśca bhojanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृक्षप्रपातविषमपतितं मृतमम्भसि उद्बद्धं च मृतं सद्यश्चिकित्सेन्नष्टसंज्ञवत्

vṛkṣaprapātaviṣamapatitaṃ mṛtamambhasi udbaddhaṃ ca mṛtaṃ sadyaścikitsennaṣṭasaṃjñavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गाढं बद्धेऽरिष्टया प्रच्छिते वा तीक्ष्णैर्लेपैस्तद्विधैर्वाऽवशिष्टैः शूने गात्रे क्लिन्नमत्यर्थपूति ज्ञेयं मांसं तद्विषात् पूति कष्टम्

gāḍhaṃ baddhe'riṣṭayā pracchite vā tīkṣṇairlepaistadvidhairvā'vaśiṣṭaiḥ śūne gātre klinnamatyarthapūti jñeyaṃ māṃsaṃ tadviṣāt pūti kaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्यो विद्धं निस्रवेत् कृष्णरक्तं पाकं यायाद्दह्यते चाप्यभीक्ष्णम् कृष्णीभूतं क्लिन्नमत्यर्थपूति शीर्णं मांसं यात्यजस्रं क्षताच्च

sadyo viddhaṃ nisravet kṛṣṇaraktaṃ pākaṃ yāyāddahyate cāpyabhīkṣṇam kṛṣṇībhūtaṃ klinnamatyarthapūti śīrṇaṃ māṃsaṃ yātyajasraṃ kṣatācca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृष्णा मूर्च्छा भ्रान्तिदाहौ ज्वरश्च यस्य स्युस्तं दिग्धविद्धं व्यवस्येत् पूर्वोद्दिष्टं लक्षणं सर्वमेतज्जुष्टं यस्यालं विषेण व्रणाः स्युः

tṛṣṇā mūrcchā bhrāntidāhau jvaraśca yasya syustaṃ digdhaviddhaṃ vyavasyet pūrvoddiṣṭaṃ lakṣaṇaṃ sarvametajjuṣṭaṃ yasyālaṃ viṣeṇa vraṇāḥ syuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लूतादष्टा दिग्धविद्धा विषैर्वा जुष्टा प्रायस्ते व्रणाः पूतिमांसाः तेषां युक्त्या पूतिमांसान्यपोह्य वार्योकोभिः शोणितं चापहृत्य

lūtādaṣṭā digdhaviddhā viṣairvā juṣṭā prāyaste vraṇāḥ pūtimāṃsāḥ teṣāṃ yuktyā pūtimāṃsānyapohya vāryokobhiḥ śoṇitaṃ cāpahṛtya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृत्वा दोषान् क्षिप्रमूर्ध्वं त्वधश्च सम्यक् सिञ्चेत् क्षीरिणां त्वक्कषायैः अन्तर्वस्त्रं दापयेच्च प्रदेहान् शीतैर्द्र व्यैराज्ययुक्तैर्विषघ्नैः

hṛtvā doṣān kṣipramūrdhvaṃ tvadhaśca samyak siñcet kṣīriṇāṃ tvakkaṣāyaiḥ antarvastraṃ dāpayecca pradehān śītairdra vyairājyayuktairviṣaghnaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिन्ने त्वन्स्था दुष्टजातेन कार्यः पूर्वो मार्गः पैत्तिके यो विषे च त्रिवृद्विशल्ये मधुकं हरिद्रे रक्ता नरेन्द्रो लवणश्च वर्गः

bhinne tvansthā duṣṭajātena kāryaḥ pūrvo mārgaḥ paittike yo viṣe ca trivṛdviśalye madhukaṃ haridre raktā narendro lavaṇaśca vargaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कटुत्रिकं चैव सुचूर्णितानि शृङ्गे निदध्यान्मधुसंयुतानि एषोऽगदो हन्ति विषं प्रयुक्तः पानाञ्जनाभ्यञ्जननस्ययोगैः

kaṭutrikaṃ caiva sucūrṇitāni śṛṅge nidadhyānmadhusaṃyutāni eṣo'gado hanti viṣaṃ prayuktaḥ pānāñjanābhyañjananasyayogaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवार्यवीर्यो विषवेगहन्ता महागदो नाम महाप्रभावः विडङ्गपाठात्रिफलाजमोदाहिङूनि वक्रं त्रिकटूनि चैव

avāryavīryo viṣavegahantā mahāgado nāma mahāprabhāvaḥ viḍaṅgapāṭhātriphalājamodāhiṅūni vakraṃ trikaṭūni caiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वश्च वर्गो लवणः सुसूक्ष्मः सचित्रकः क्षौद्र युतो निधेयः शृङ्गे गवां शृङ्गमयेन चैव प्रच्छादितः पक्षमुपेक्षितश्च

sarvaśca vargo lavaṇaḥ susūkṣmaḥ sacitrakaḥ kṣaudra yuto nidheyaḥ śṛṅge gavāṃ śṛṅgamayena caiva pracchāditaḥ pakṣamupekṣitaśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषोऽगदः स्थावरजङ्गमानां जेता विषाणामजितो हि नाम्ना प्रपौण्डरीकं सुरदारु मुस्ता कालानुसार्या कटुरोहिणी च

eṣo'gadaḥ sthāvarajaṅgamānāṃ jetā viṣāṇāmajito hi nāmnā prapauṇḍarīkaṃ suradāru mustā kālānusāryā kaṭurohiṇī ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थौणेयकध्यामकगुग्गुलूनि पुन्नागतालीशसुवर्चिकाश्च कुटन्नटैलासितसिन्धुवाराः शैलेयकुष्ठे तगरं प्रियङ्गुः

sthauṇeyakadhyāmakaguggulūni punnāgatālīśasuvarcikāśca kuṭannaṭailāsitasindhuvārāḥ śaileyakuṣṭhe tagaraṃ priyaṅguḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोध्रं जलं काञ्चनगैरिकं च समागधं चन्दनसैन्धवं च सूक्ष्माणि चूर्णानि समानि कृत्वा शृङ्गे निदध्यान्मधुसंयुतानि

rodhraṃ jalaṃ kāñcanagairikaṃ ca samāgadhaṃ candanasaindhavaṃ ca sūkṣmāṇi cūrṇāni samāni kṛtvā śṛṅge nidadhyānmadhusaṃyutāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषोऽगदस्तार्क्ष्य इति प्रदिष्टो विषं निहन्यादपि तक्षकस्य मांसीहरेणुत्रिफलामुरङ्गीरक्तालतायष्टिकपद्मकानि

eṣo'gadastārkṣya iti pradiṣṭo viṣaṃ nihanyādapi takṣakasya māṃsīhareṇutriphalāmuraṅgīraktālatāyaṣṭikapadmakāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विडङ्गतालीशसुगन्धिकैलात्वक्कुष्ठपत्राणि सचन्दनानि भार्गी पटोलं किणिही सपाठा मृगादनी कर्कटिका पुरश्च

viḍaṅgatālīśasugandhikailātvakkuṣṭhapatrāṇi sacandanāni bhārgī paṭolaṃ kiṇihī sapāṭhā mṛgādanī karkaṭikā puraśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पालिन्द्यशोकौ क्रमुकं सुरस्याः प्रसूनमारुष्करजं च पुष्पम् सूक्ष्मानि चूर्णानि समानि शृङ्गे न्यसेत् सपित्तानि समाक्षिकाणि

pālindyaśokau kramukaṃ surasyāḥ prasūnamāruṣkarajaṃ ca puṣpam sūkṣmāni cūrṇāni samāni śṛṅge nyaset sapittāni samākṣikāṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वराहगोधाशिखिशल्लकीनां मार्जारजं पार्षतनाकुले च यस्यागदोऽय सुकृतो गृहे स्यान्नाम्नर्षभो नाम नरर्षभस्य

varāhagodhāśikhiśallakīnāṃ mārjārajaṃ pārṣatanākule ca yasyāgado'ya sukṛto gṛhe syānnāmnarṣabho nāma nararṣabhasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तत्र सर्पाः कुत एव कीटास्त्यजन्ति वीर्याणि विषाणि चैव एंतेन भेर्यः पटहाश्च दिग्धा नानद्यमाना विषमाशु हन्युः

na tatra sarpāḥ kuta eva kīṭāstyajanti vīryāṇi viṣāṇi caiva eṃtena bheryaḥ paṭahāśca digdhā nānadyamānā viṣamāśu hanyuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिग्धाः पताकाश्च निरीक्ष्य सद्यो विषाभिभूता ह्यविषा भवन्ति लाक्षा हरेणुर्नलदं प्रियङ्गुः शिग्रुद्वयं यष्टिकपृथ्विकाश्च

digdhāḥ patākāśca nirīkṣya sadyo viṣābhibhūtā hyaviṣā bhavanti lākṣā hareṇurnaladaṃ priyaṅguḥ śigrudvayaṃ yaṣṭikapṛthvikāśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चूर्णीकृतोऽय रजनीविमिश्रो सर्पिर्मधुभ्यां सहितो निधेयः शृङ्गे गवां पूर्ववदापिधानस्ततः प्रयोज्योऽञ्जननस्यपानैः

cūrṇīkṛto'ya rajanīvimiśro sarpirmadhubhyāṃ sahito nidheyaḥ śṛṅge gavāṃ pūrvavadāpidhānastataḥ prayojyo'ñjananasyapānaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संजीवनो नाम गतासुकल्पानेषोऽगदो जीवयतीह मर्त्यान् श्लेष्मातकीकट्फलमातुलुङ्ग्यः श्वेता गिरिह्वा किणिही सिता च

saṃjīvano nāma gatāsukalpāneṣo'gado jīvayatīha martyān śleṣmātakīkaṭphalamātuluṅgyaḥ śvetā girihvā kiṇihī sitā ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सतण्डुलीयोऽगद एष मुख्यो विषेषु दर्वीकरराजिलानाम् द्रा क्षा सुगन्धा नगवृत्तिका च श्वेता समङ्गा समभागयुक्ता

sataṇḍulīyo'gada eṣa mukhyo viṣeṣu darvīkararājilānām drā kṣā sugandhā nagavṛttikā ca śvetā samaṅgā samabhāgayuktā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देयो द्विभागः सुरसाच्छदस्य कपित्थबिल्वादपि दाडिमाच्च तथाऽधभागः सितसिन्धुवारादङ्कोठमूलादपि गैरिकाच्च

deyo dvibhāgaḥ surasācchadasya kapitthabilvādapi dāḍimācca tathā'dhabhāgaḥ sitasindhuvārādaṅkoṭhamūlādapi gairikācca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषोऽगदः क्षौद्र युतो निहन्ति विशेषतो मण्डलिनां विषाणि वंशत्वगाद्रा र्!ऽमलकं कपित्थं कटुत्रिकं हैमवती सकुष्ठा

eṣo'gadaḥ kṣaudra yuto nihanti viśeṣato maṇḍalināṃ viṣāṇi vaṃśatvagādrā r!'malakaṃ kapitthaṃ kaṭutrikaṃ haimavatī sakuṣṭhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करञ्जबीजं तगरं शिरीषपुष्पं च गोपित्तयुतं निहन्ति विषाणि लूतोन्दुरपन्नगानां कैटं च लेपाञ्जननस्यपानैः

karañjabījaṃ tagaraṃ śirīṣapuṣpaṃ ca gopittayutaṃ nihanti viṣāṇi lūtondurapannagānāṃ kaiṭaṃ ca lepāñjananasyapānaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरीषमूत्रानिलगर्भसङ्गान्निहन्ति वर्त्यञ्जननाभिलेपैः काचार्मकोथान् पटलांश्च घोरान् पुष्पं च हन्त्यञ्जननस्ययोगैः

purīṣamūtrānilagarbhasaṅgānnihanti vartyañjananābhilepaiḥ kācārmakothān paṭalāṃśca ghorān puṣpaṃ ca hantyañjananasyayogaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समूलपुष्पाङ्कुरवल्कबीजात् क्वाथः शिरीषात् त्रिकटुप्रगाढः सलावणः क्षौद्र युतोऽथ पीतो विशेषतः कीटविषं निहन्ति

samūlapuṣpāṅkuravalkabījāt kvāthaḥ śirīṣāt trikaṭupragāḍhaḥ salāvaṇaḥ kṣaudra yuto'tha pīto viśeṣataḥ kīṭaviṣaṃ nihanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुष्ठं त्रिकटुकं दार्वी मधुकं लवणद्वयम् मालती नागपुष्पं च सर्वाणि मधुराणि च

kuṣṭhaṃ trikaṭukaṃ dārvī madhukaṃ lavaṇadvayam mālatī nāgapuṣpaṃ ca sarvāṇi madhurāṇi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कपित्थरसपिष्टोऽय शर्कराक्षौद्र संयुतः विषं हन्त्यगदः सर्वं मूषिकाणां विशेषतः

kapittharasapiṣṭo'ya śarkarākṣaudra saṃyutaḥ viṣaṃ hantyagadaḥ sarvaṃ mūṣikāṇāṃ viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोमराजीफलं पुष्पं कटभी सिन्धुवारकः चोरको वरुणः कुष्ठं सर्पगन्धा ससप्तला

somarājīphalaṃ puṣpaṃ kaṭabhī sindhuvārakaḥ corako varuṇaḥ kuṣṭhaṃ sarpagandhā sasaptalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर्नवा शिरीषस्य पुष्पमारग्वधार्कजम् श्यामाऽम्बष्ठा विडङ्गानि तथाऽम्राश्मन्तकानि च

punarnavā śirīṣasya puṣpamāragvadhārkajam śyāmā'mbaṣṭhā viḍaṅgāni tathā'mrāśmantakāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूमी कुरबकश्चैव गण एकसरः स्मृतः एकशो द्वित्रिशोवाऽपि प्रयोक्तव्यो विषापहः

bhūmī kurabakaścaiva gaṇa ekasaraḥ smṛtaḥ ekaśo dvitriśovā'pi prayoktavyo viṣāpahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.