Suśruta-saṃhitā 5.6

अथातो दुन्दुभिस्वनीयं कल्पं व्याख्यास्यामः

athāto dundubhisvanīyaṃ kalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धवाश्वकर्णशिरीषतिनिशपलाशपिचुमर्दपाटलिपारिभद्र काम्रोदुम्बरकरहाट-कार्जुनककुभसर्जकपीतनश्लेष्मातकाङ्कोठामलकप्रग्रहकुटजशमीकपित्था-श्मन्तकार्कचिरबिल्वमहावृक्षारुष्करारलुमधुकमधुशिग्रुशाकगो जीमूर्वाभू-र्जतिल्वकेक्षुरकगोपघोण्टारिमेदानां भस्मान्याहृत्य गवां मूत्रेण क्षारकल्पेन परिस्राव्य विपचेत् दद्याच्चात्र पिप्पलीमूलतण्डुली यकवराङ्गचोचमञ्जिष्ठा-करञ्जिकाहस्तिपिप्पलीमरिचविडङ्गगृह धूमानन्तासोमसरलाबाह्लीकगुहा-कोशाम्रश्वेतसर्षपव रुणलवणप्लक्ष निचुलकवञ्जुलवक्रालवर्धमानपुत्रश्रेणी-सप्तपर्णटुण्टुकैलवालुकनागदन्त्यतिविषाभयाभद्र दारुकुष्ठहरिद्रा वचाचूर्णानि लोहानां च समभागानि ततः क्षारवदागतपाकमवतार्य लोहकुम्भे निदध्यात् ३ अनेन दुन्दुभिं लिम्पेत् पताकां तोरणानि च श्रवणाद्दर्शनात् स्पर्शात् विषात् संप्रतिमुच्यते

dhavāśvakarṇaśirīṣatiniśapalāśapicumardapāṭalipāribhadra kāmrodumbarakarahāṭa-kārjunakakubhasarjakapītanaśleṣmātakāṅkoṭhāmalakapragrahakuṭajaśamīkapitthā-śmantakārkacirabilvamahāvṛkṣāruṣkarāralumadhukamadhuśigruśākago jīmūrvābhū-rjatilvakekṣurakagopaghoṇṭārimedānāṃ bhasmānyāhṛtya gavāṃ mūtreṇa kṣārakalpena parisrāvya vipacet dadyāccātra pippalīmūlataṇḍulī yakavarāṅgacocamañjiṣṭhā-karañjikāhastipippalīmaricaviḍaṅgagṛha dhūmānantāsomasaralābāhlīkaguhā-kośāmraśvetasarṣapava ruṇalavaṇaplakṣa niculakavañjulavakrālavardhamānaputraśreṇī-saptaparṇaṭuṇṭukailavālukanāgadantyativiṣābhayābhadra dārukuṣṭhaharidrā vacācūrṇāni lohānāṃ ca samabhāgāni tataḥ kṣāravadāgatapākamavatārya lohakumbhe nidadhyāt 3 anena dundubhiṃ limpet patākāṃ toraṇāni ca śravaṇāddarśanāt sparśāt viṣāt saṃpratimucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष क्षारागदो नाम शर्करास्वश्मरीषु च अर्शःसु वातगुल्मेषु कासशूलोदरेषु च

eṣa kṣārāgado nāma śarkarāsvaśmarīṣu ca arśaḥsu vātagulmeṣu kāsaśūlodareṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजीर्णे ग्रहणीदोषे भक्तद्वेषे च दारुणे शोफे सर्वसरे चापि देयः श्वासे च दारुणे

ajīrṇe grahaṇīdoṣe bhaktadveṣe ca dāruṇe śophe sarvasare cāpi deyaḥ śvāse ca dāruṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदा सर्वविषार्तानां सर्वथैवोपयुज्यते एष तक्षकमुख्यानामपि दर्पाङ्कुशोऽगदः

sadā sarvaviṣārtānāṃ sarvathaivopayujyate eṣa takṣakamukhyānāmapi darpāṅkuśo'gadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विडङ्गत्रिफलादन्तीभद्र दारुहरेणवः तालीशपत्रमञ्जिष्ठाकेशरोत्पलपद्मकम्

viḍaṅgatriphalādantībhadra dāruhareṇavaḥ tālīśapatramañjiṣṭhākeśarotpalapadmakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दाडिमं मालतीपुष्पं रजन्यौ सारिवे स्थिरे प्रियङ्गुस्तगरं कुष्ठं बृहत्यौ चैलवालुकम्

dāḍimaṃ mālatīpuṣpaṃ rajanyau sārive sthire priyaṅgustagaraṃ kuṣṭhaṃ bṛhatyau cailavālukam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सचन्दनगवाक्षीभिरेतैः सिद्धं विषापहम् सर्पिः कल्याणकं ह्येतद्द्ग्रहापस्मारनाशनम्

sacandanagavākṣībhiretaiḥ siddhaṃ viṣāpaham sarpiḥ kalyāṇakaṃ hyetaddgrahāpasmāranāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाण्ड्वामयगरश्वासमन्दाग्निज्वरकासनुत् शोषिणामल्पशुक्राणां बन्ध्यानां च प्रशस्यते

pāṇḍvāmayagaraśvāsamandāgnijvarakāsanut śoṣiṇāmalpaśukrāṇāṃ bandhyānāṃ ca praśasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपामार्गस्य बीजानि शिरीषस्य च माषकान् श्वेते द्वे काकमाचीं च गवां मूत्रेण पेषयेत्

apāmārgasya bījāni śirīṣasya ca māṣakān śvete dve kākamācīṃ ca gavāṃ mūtreṇa peṣayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्पिरेतैस्तु संसिद्धं विषसंशमनं परम् अमृतं नाम विख्यातमपि संजीवयेन्मृतम्

sarpiretaistu saṃsiddhaṃ viṣasaṃśamanaṃ param amṛtaṃ nāma vikhyātamapi saṃjīvayenmṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्दनागुरुणी कुष्ठं तगरं तिलपर्णिकम् प्रपौण्डरीकं नलदं सरलं देवदारु च

candanāguruṇī kuṣṭhaṃ tagaraṃ tilaparṇikam prapauṇḍarīkaṃ naladaṃ saralaṃ devadāru ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भद्र श्रियं यवफलां भार्गी नीलद्यं सुगन्धिकाम् कालेयकं पद्मकं च मधुकं नागरं जटाम्

bhadra śriyaṃ yavaphalāṃ bhārgī nīladyaṃ sugandhikām kāleyakaṃ padmakaṃ ca madhukaṃ nāgaraṃ jaṭām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुन्नागैलैलवालूनि गैरिकं ध्यामकं बलाम् तोयं सर्जरसं मांसीं शतपुष्पां हरेणुकाम्

punnāgailailavālūni gairikaṃ dhyāmakaṃ balām toyaṃ sarjarasaṃ māṃsīṃ śatapuṣpāṃ hareṇukām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तालीशपत्रं क्षुद्रै लां प्रियङ्गुं सकुटन्नटम् शिलापुष्पं सशैलेयं पत्रं कालानुसारिवाम्

tālīśapatraṃ kṣudrai lāṃ priyaṅguṃ sakuṭannaṭam śilāpuṣpaṃ saśaileyaṃ patraṃ kālānusārivām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कटुत्रिकं शीतशिवं काश्मर्यं कटुरोहिणीम् सोमराजीमतिविषां पृथ्विकामिन्द्र वारुणीम्

kaṭutrikaṃ śītaśivaṃ kāśmaryaṃ kaṭurohiṇīm somarājīmativiṣāṃ pṛthvikāmindra vāruṇīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उशीरं वरुणं मुस्तं कुस्तुम्बुरु नखं तथा श्वेते हरिद्रे स्थौणेयं लाक्षां च लवणानि च

uśīraṃ varuṇaṃ mustaṃ kustumburu nakhaṃ tathā śvete haridre sthauṇeyaṃ lākṣāṃ ca lavaṇāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुमुदोत्पलपद्मानि पुष्पं चापि तथाऽकजम् चम्पकाशोकसुमनस्तिल्वकप्रसवानि च

kumudotpalapadmāni puṣpaṃ cāpi tathā'kajam campakāśokasumanastilvakaprasavāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाटलीशाल्मलीशैलुशिरीषाणां तथैव च कुसुमं तृणमूल्याश्च सुरभीसिन्धुवारजम्

pāṭalīśālmalīśailuśirīṣāṇāṃ tathaiva ca kusumaṃ tṛṇamūlyāśca surabhīsindhuvārajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धवाश्वकर्णपार्थानां पुष्पाणि तिनिशस्य च गुग्गुलुं कुङ्कुमं बिम्बीं सर्पाक्षीं गन्धनाकुलीम्

dhavāśvakarṇapārthānāṃ puṣpāṇi tiniśasya ca gugguluṃ kuṅkumaṃ bimbīṃ sarpākṣīṃ gandhanākulīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत् संभृत्य संभारं सूक्ष्मचूर्णानि कारयेत् गोपित्तमधुसर्पिर्भिर्युक्तं शृङ्गे निधापयेत्

etat saṃbhṛtya saṃbhāraṃ sūkṣmacūrṇāni kārayet gopittamadhusarpirbhiryuktaṃ śṛṅge nidhāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भग्नस्कन्धं विवृत्ताक्षं मृत्योर्दंष्ट्रान्तरं गतम् अनेनागदमुख्येन मनुष्यं पुनराहरेत्

bhagnaskandhaṃ vivṛttākṣaṃ mṛtyordaṃṣṭrāntaraṃ gatam anenāgadamukhyena manuṣyaṃ punarāharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषोऽग्निकल्पं दुर्वारं क्रुद्धस्यामिततेजसः विषं नागपतेर्हन्यात् प्रसभं वासुकेरपि

eṣo'gnikalpaṃ durvāraṃ kruddhasyāmitatejasaḥ viṣaṃ nāgapaterhanyāt prasabhaṃ vāsukerapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महासुगन्धिनामाऽय पञ्चाशीत्यङ्गसंयुतः राजाऽगदानां सर्वेषां राज्ञो हस्ते भवेत् सदा

mahāsugandhināmā'ya pañcāśītyaṅgasaṃyutaḥ rājā'gadānāṃ sarveṣāṃ rājño haste bhavet sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नातानुलिप्तस्तु नृपो भवेत् सर्वजनप्रियः भ्राजिष्णुतां च लभते शत्रुमध्यगतोऽपि सन्

snātānuliptastu nṛpo bhavet sarvajanapriyaḥ bhrājiṣṇutāṃ ca labhate śatrumadhyagato'pi san

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उष्णवर्ज्यो विधिः कार्यो विषार्तानां विजानता मुक्त्वा कीटविषं तद्धि शीतेनाभिप्रवर्धते

uṣṇavarjyo vidhiḥ kāryo viṣārtānāṃ vijānatā muktvā kīṭaviṣaṃ taddhi śītenābhipravardhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्नपानविधावुक्तमुपधार्य शुभाशुभम् शुभं देयं विषार्तेभ्यो विरुद्धेभ्यश्च वारयेत्

annapānavidhāvuktamupadhārya śubhāśubham śubhaṃ deyaṃ viṣārtebhyo viruddhebhyaśca vārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फाणितं शिग्रुसौवीरमजीर्णाध्यशनं तथा वर्जयेच्च समासेन नवधान्यादिकं गणम्

phāṇitaṃ śigrusauvīramajīrṇādhyaśanaṃ tathā varjayecca samāsena navadhānyādikaṃ gaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिवास्वप्नं व्यवायं च व्यायामं क्रोधमातपम् सुरातिलकुलत्थांश्च वर्जयेद्धि विषातुरः

divāsvapnaṃ vyavāyaṃ ca vyāyāmaṃ krodhamātapam surātilakulatthāṃśca varjayeddhi viṣāturaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसन्नदोषं प्रकृतिस्थधातुमन्नाभिकाङ्क्षं समसूत्रजिह्वम् प्रसन्नवर्णेन्द्रि यचित्तचेष्टं वैद्योऽवगच्छेदविषं मनुष्यम्

prasannadoṣaṃ prakṛtisthadhātumannābhikāṅkṣaṃ samasūtrajihvam prasannavarṇendri yacittaceṣṭaṃ vaidyo'vagacchedaviṣaṃ manuṣyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.