अथातो मूषिककल्पं व्याख्यास्यामः
athāto mūṣikakalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Suśruta-saṃhitā·5·5.7
Suśruta-saṃhitā 5.7
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वं शुक्रविषा उक्ता मूषिका ये समासतः नामलक्षणभैषज्यैरष्टादश निबोध मे
pūrvaṃ śukraviṣā uktā mūṣikā ye samāsataḥ nāmalakṣaṇabhaiṣajyairaṣṭādaśa nibodha me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लालनः पुत्रकः कृष्णो हंसिरश्चिक्विइ!क्किरिस्तथा छुच्छुन्दरोऽलसश्चैव कषायदशनोऽपि च
lālanaḥ putrakaḥ kṛṣṇo haṃsiraścikvii!kkiristathā chucchundaro'lasaścaiva kaṣāyadaśano'pi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुलिङ्गश्चाजितश्चैव चपलः कपिलस्तथा कोकिलोऽरुणसंज्ञश्च महाकृष्णस्तथोन्दुरः
kuliṅgaścājitaścaiva capalaḥ kapilastathā kokilo'ruṇasaṃjñaśca mahākṛṣṇastathonduraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेतेन महता सार्धं कपिलेनाखुना तथा मूषिकश्च कपोताभस्तथैवाष्टादश स्मृताः
śvetena mahatā sārdhaṃ kapilenākhunā tathā mūṣikaśca kapotābhastathaivāṣṭādaśa smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्रं पतति यत्रैषां शुक्रस्पृष्टैः स्पृशन्ति वा नखदन्तादिभिस्तस्मिन् गात्रे रक्तं प्रदुष्यति
śukraṃ patati yatraiṣāṃ śukraspṛṣṭaiḥ spṛśanti vā nakhadantādibhistasmin gātre raktaṃ praduṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जायन्ते ग्रन्थयः शोफाः कर्णिका मण्डलानि च पीडकोपचयश्चोग्रो विसर्पाः किटिभानि च
jāyante granthayaḥ śophāḥ karṇikā maṇḍalāni ca pīḍakopacayaścogro visarpāḥ kiṭibhāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्वभेदो रुजस्तीव्रा मूर्च्छाऽङ्गसदनं ज्वरः दौर्बल्यमरुचिः श्वासो वमथुर्लोमहर्षणम्
parvabhedo rujastīvrā mūrcchā'ṅgasadanaṃ jvaraḥ daurbalyamaruciḥ śvāso vamathurlomaharṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दष्टरूपं समासोक्तमेतद्व्यासमतः शृणु लालास्रावो लालनेन हिक्का छर्दिश्च जायते
daṣṭarūpaṃ samāsoktametadvyāsamataḥ śṛṇu lālāsrāvo lālanena hikkā chardiśca jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तण्डुलीयककल्कं तु लिह्यात्तत्र समाक्षिकम् पुत्रकेणाङ्गसादश्च पाण्डुवर्णश्च जायते
taṇḍulīyakakalkaṃ tu lihyāttatra samākṣikam putrakeṇāṅgasādaśca pāṇḍuvarṇaśca jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चीयते ग्रन्थिभिश्चाङ्गमाखुशावकसन्निभैः शिरीषेङ्गुदकल्कं तु लिह्यात्तत्र समाक्षिकम्
cīyate granthibhiścāṅgamākhuśāvakasannibhaiḥ śirīṣeṅgudakalkaṃ tu lihyāttatra samākṣikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णेन दंशे शोफोऽसृक्छर्दिः प्रायश्च दुर्दिने शिरीषफलकुष्ठं तु पिबेत् किंशुकभस्मना
kṛṣṇena daṃśe śopho'sṛkchardiḥ prāyaśca durdine śirīṣaphalakuṣṭhaṃ tu pibet kiṃśukabhasmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हंसिरेणान्नविद्वेषो जृम्भा रोम्णां च हर्षणम् पिबेदारग्वधादिं तु सुवान्तस्तत्र मानवः
haṃsireṇānnavidveṣo jṛmbhā romṇāṃ ca harṣaṇam pibedāragvadhādiṃ tu suvāntastatra mānavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिक्विइ!क्किरिए!ण शिरोदुःखं शोफो हिक्का वमिस्तथा जालिनीमदनाङ्कोठकषायैर्वामयेत्तु तम्
cikvii!kkirie!ṇa śiroduḥkhaṃ śopho hikkā vamistathā jālinīmadanāṅkoṭhakaṣāyairvāmayettu tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यवनालर्षभीक्षारं बृहत्योश्चात्र दापयेत् छुच्छुन्दरेण तृट् छर्दिर्ज्वरो दौर्बल्यमेव च
yavanālarṣabhīkṣāraṃ bṛhatyoścātra dāpayet chucchundareṇa tṛṭ chardirjvaro daurbalyameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रीवास्तम्भः पृष्ठशोफो गन्धाज्ञानं विसूचिका चव्यं हरीतकी शुण्ठी विडङ्गं पिप्पली मधु
grīvāstambhaḥ pṛṣṭhaśopho gandhājñānaṃ visūcikā cavyaṃ harītakī śuṇṭhī viḍaṅgaṃ pippalī madhu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्कोठबीजं च तथा पिबेदत्र विषापहम् ग्रीवास्तम्भोऽलसेनोर्ध्ववायुर्दंशे रुजा ज्वरः
aṅkoṭhabījaṃ ca tathā pibedatra viṣāpaham grīvāstambho'lasenordhvavāyurdaṃśe rujā jvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महागदं ससर्पिष्कं लिह्यात्तत्र समाक्षिकम् निद्रा कषायदन्तेन हृच्छोषः कार्श्यमेव च
mahāgadaṃ sasarpiṣkaṃ lihyāttatra samākṣikam nidrā kaṣāyadantena hṛcchoṣaḥ kārśyameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षौद्रो पेताः शिरीषस्य लिह्यात् सारफलत्वचः कुलिङ्गेन रुजः शोफो राज्यश्च दंशमण्डले
kṣaudro petāḥ śirīṣasya lihyāt sāraphalatvacaḥ kuliṅgena rujaḥ śopho rājyaśca daṃśamaṇḍale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहे ससिन्धुवारे च लिह्यात्तत्र समाक्षिके अजितेनाङ्गकृष्णत्वं छर्दिर्मूर्च्छा च हृद्ग्रहः
sahe sasindhuvāre ca lihyāttatra samākṣike ajitenāṅgakṛṣṇatvaṃ chardirmūrcchā ca hṛdgrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नुक्क्षीरपिष्टां पालिन्दीं मञ्जिष्ठां मधुना लिहेत् चपलेन भवेच्छर्दिर्मूर्च्छा च सह तृष्णया
snukkṣīrapiṣṭāṃ pālindīṃ mañjiṣṭhāṃ madhunā lihet capalena bhavecchardirmūrcchā ca saha tṛṣṇayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षौद्रे ण त्रिफलां लिह्याद्भद्र काष्ठजटान्विताम् कपिलेन व्रणे कोथो ज्वरो ग्रन्थ्युद्गमः सतृट्
kṣaudre ṇa triphalāṃ lihyādbhadra kāṣṭhajaṭānvitām kapilena vraṇe kotho jvaro granthyudgamaḥ satṛṭ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लिह्यान्मधुयुतां श्वेतां श्वेतां चापि पुनर्नवाम् ग्रन्थयः कोकिलेनोग्रा ज्वरो दाहश्च दारुणः
lihyānmadhuyutāṃ śvetāṃ śvetāṃ cāpi punarnavām granthayaḥ kokilenogrā jvaro dāhaśca dāruṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्षाभूनीलिनीक्वाथकल्कसिद्धं घृतं पिबेत् अरुणेनानिलः क्रुद्धो वातजान् कुरुते गदान्
varṣābhūnīlinīkvāthakalkasiddhaṃ ghṛtaṃ pibet aruṇenānilaḥ kruddho vātajān kurute gadān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाकृष्णेन पित्तं च श्वेतेन कफ एव च महता कपिलेनासृक् कपोतेन चतुष्टयम्
mahākṛṣṇena pittaṃ ca śvetena kapha eva ca mahatā kapilenāsṛk kapotena catuṣṭayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवन्ति चैषां दंशेषु ग्रन्थिमण्डलकर्णिकाः पिडकोपचयश्चोग्रः शोफश्च भृशदारुणः
bhavanti caiṣāṃ daṃśeṣu granthimaṇḍalakarṇikāḥ piḍakopacayaścograḥ śophaśca bhṛśadāruṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दधिक्षीरघृतप्रस्थास्त्रयः प्रत्येकशो मताः करञ्जारग्वधव्योषबृहत्यंशुमतीस्थिराः
dadhikṣīraghṛtaprasthāstrayaḥ pratyekaśo matāḥ karañjāragvadhavyoṣabṛhatyaṃśumatīsthirāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्क्वाथ्य चैषां क्वाथस्य चतुर्थॐऽश पुनर्भवेत् त्रिवृद्गोज्यमृतावक्रसर्पगन्धाः समृत्तिकाः
niṣkvāthya caiṣāṃ kvāthasya caturthaoṃ'śa punarbhavet trivṛdgojyamṛtāvakrasarpagandhāḥ samṛttikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कपित्थदाडिमत्वक् च श्लक्ष्णपिष्टाः प्रदापयेत् तत् सर्वमेकतः कृत्वा शनैर्मृद्वग्निना पचेत्
kapitthadāḍimatvak ca ślakṣṇapiṣṭāḥ pradāpayet tat sarvamekataḥ kṛtvā śanairmṛdvagninā pacet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चानामरुणादीनां विषमेतद्व्यपोहति काकादनीकाकमाच्योः स्वरसेष्वथवा कृतम्
pañcānāmaruṇādīnāṃ viṣametadvyapohati kākādanīkākamācyoḥ svaraseṣvathavā kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिराश्च स्रावयेत् प्राप्ताः कुर्यात् संशोधनानि च सर्वेषां च विधिः कार्यो मूषिकाणां विषेष्वयम्
sirāśca srāvayet prāptāḥ kuryāt saṃśodhanāni ca sarveṣāṃ ca vidhiḥ kāryo mūṣikāṇāṃ viṣeṣvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दग्ध्वा विस्रावयेद्दंशं प्रच्छितं च प्रलेपयेत् शिरीषरजनीकुष्ठकुङ्कुमैरमृतायुतैः
dagdhvā visrāvayeddaṃśaṃ pracchitaṃ ca pralepayet śirīṣarajanīkuṣṭhakuṅkumairamṛtāyutaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छर्दनं जालिनीक्वाथैः शुकाख्याङ्कोठयोरपि शुकाख्याकोषवत्योश्च मूलं मदन एव च
chardanaṃ jālinīkvāthaiḥ śukākhyāṅkoṭhayorapi śukākhyākoṣavatyośca mūlaṃ madana eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवदालीफलं चैव दध्ना पीत्वा विषं वमेत् सर्वमूषिकदष्टानामेष योगः सुखावहः
devadālīphalaṃ caiva dadhnā pītvā viṣaṃ vamet sarvamūṣikadaṣṭānāmeṣa yogaḥ sukhāvahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलं वचा देवदाली कुष्ठं गोमूत्रपेषितम् पूर्वकल्पेन योज्याः स्युः सर्वोन्दुरुविषच्छिदः
phalaṃ vacā devadālī kuṣṭhaṃ gomūtrapeṣitam pūrvakalpena yojyāḥ syuḥ sarvonduruviṣacchidaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरेचने त्रिवृद्दन्तीत्रिफलाकल्क इष्यते शिरोविरेचने सारः शिरीषस्य फलानि च
virecane trivṛddantītriphalākalka iṣyate śirovirecane sāraḥ śirīṣasya phalāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हितस्त्रिकटुकाढ्यश्च गोमयस्वरसोऽञ्जने कपित्थगोमयरसौ लिह्यान्माक्षिकसंयुतौ
hitastrikaṭukāḍhyaśca gomayasvaraso'ñjane kapitthagomayarasau lihyānmākṣikasaṃyutau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसाञ्जनहरिद्रे न्द्र यवकट्वीषु वा कृतम् प्रातः सातिविषं कल्कं लिह्यान्माक्षिकसंयुतम्
rasāñjanaharidre ndra yavakaṭvīṣu vā kṛtam prātaḥ sātiviṣaṃ kalkaṃ lihyānmākṣikasaṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तण्डुलीयकमूलेषु सर्पिः सिद्धं पिबेन्नरः आस्फोतमूलसिद्धं वा पञ्चकापित्थमेव वा
taṇḍulīyakamūleṣu sarpiḥ siddhaṃ pibennaraḥ āsphotamūlasiddhaṃ vā pañcakāpitthameva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूषिकाणां विषं प्रायः कुप्यत्यभ्रेष्वनिर्हृतम् तत्राप्येष विधिः कार्यो यश्च दूषीविषापहः
mūṣikāṇāṃ viṣaṃ prāyaḥ kupyatyabhreṣvanirhṛtam tatrāpyeṣa vidhiḥ kāryo yaśca dūṣīviṣāpahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थिराणां रुजतां वाऽपि व्रणानां कर्णिकां भिषक् पाटयित्वा यथादोषं व्रणवच्चापि शोधयेत्
sthirāṇāṃ rujatāṃ vā'pi vraṇānāṃ karṇikāṃ bhiṣak pāṭayitvā yathādoṣaṃ vraṇavaccāpi śodhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वशृगालतरक्ष्वृक्षव्याघ्रादीनां यदाऽनिलः श्लेष्मप्रदुष्टो मुष्णाति संज्ञां संज्ञावहाश्रितः
śvaśṛgālatarakṣvṛkṣavyāghrādīnāṃ yadā'nilaḥ śleṣmapraduṣṭo muṣṇāti saṃjñāṃ saṃjñāvahāśritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा प्रस्रस्तलाङ्गूलहनुस्कन्धोऽतिलालवान् अत्यर्थबधिरोऽन्धश्च सोऽन्योन्यमभिधावति
tadā prasrastalāṅgūlahanuskandho'tilālavān atyarthabadhiro'ndhaśca so'nyonyamabhidhāvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनोन्मत्तेन दष्टस्य दंष्ट्रिणा सविषेण तु सुप्तता जायते दंशे कृष्णं चातिस्रवत्यसृक्
tenonmattena daṣṭasya daṃṣṭriṇā saviṣeṇa tu suptatā jāyate daṃśe kṛṣṇaṃ cātisravatyasṛk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिग्धविद्धस्य लिङ्गेन प्रायशश्चोपलक्षितः येन चापि भवेद्दष्टस्तस्य चेष्टां रुतं नरः
digdhaviddhasya liṅgena prāyaśaścopalakṣitaḥ yena cāpi bhaveddaṣṭastasya ceṣṭāṃ rutaṃ naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुशः प्रतिकुर्वाणः क्रियाहीनो विनश्यति दंष्ट्रिणा येन दष्टश्च तद्रू पं यस्तु पश्यति
bahuśaḥ pratikurvāṇaḥ kriyāhīno vinaśyati daṃṣṭriṇā yena daṣṭaśca tadrū paṃ yastu paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्सु वा यदि वाऽदर्शेऽरिष्टं तस्य विनिर्दिशेत् त्रस्यत्यकस्माद्योऽभीक्ष्णं दृष्ट्वा स्पृष्ट्वाऽपि वा जलम्
apsu vā yadi vā'darśe'riṣṭaṃ tasya vinirdiśet trasyatyakasmādyo'bhīkṣṇaṃ dṛṣṭvā spṛṣṭvā'pi vā jalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलत्रासं तु विद्यात्तं रिष्टं तदपि कीर्तितम् अदष्टो वा जलत्रासी न कथञ्चन सिध्यति
jalatrāsaṃ tu vidyāttaṃ riṣṭaṃ tadapi kīrtitam adaṣṭo vā jalatrāsī na kathañcana sidhyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसुप्तोऽथोत्थितो वाऽपि स्वस्थस्त्रस्तो न सिध्यति दंशं विस्राव्य तैर्दष्टे सर्पिषा परिदाहितम्
prasupto'thotthito vā'pi svasthastrasto na sidhyati daṃśaṃ visrāvya tairdaṣṭe sarpiṣā paridāhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रदिह्यादगदैः सर्पिः पुराणं पाययेत च अर्कक्षीरयुतं ह्यस्य दद्याच्चापि विशोधनम्
pradihyādagadaiḥ sarpiḥ purāṇaṃ pāyayeta ca arkakṣīrayutaṃ hyasya dadyāccāpi viśodhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेतां पुनर्नवां चास्य दद्याद्धत्तूरकायुताम् पललं तिलतैलं च रूपिकायाः पयो गुडः
śvetāṃ punarnavāṃ cāsya dadyāddhattūrakāyutām palalaṃ tilatailaṃ ca rūpikāyāḥ payo guḍaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निहन्ति विषमालर्कं मेघवृन्दमिवानिलः मूलस्य शरपुङ्खायाः कर्षं धत्तूरकार्धिकम्
nihanti viṣamālarkaṃ meghavṛndamivānilaḥ mūlasya śarapuṅkhāyāḥ karṣaṃ dhattūrakārdhikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तण्डुलोदकमादाय पेषयेत्तण्डुलैः सह उन्मत्तकस्य पत्रैस्तु संवेष्ठ्यापूपकं पचेत्
taṇḍulodakamādāya peṣayettaṇḍulaiḥ saha unmattakasya patraistu saṃveṣṭhyāpūpakaṃ pacet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खादेदौषधकाले तमलर्कविषदूषितः करोति श्वविकारांस्तु तस्मिञ्जीर्यति चौषधे
khādedauṣadhakāle tamalarkaviṣadūṣitaḥ karoti śvavikārāṃstu tasmiñjīryati cauṣadhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकाराः शिशिरे याप्या गृहे वारिविवर्जिते ततः शान्तविकारस्तु स्नात्वा चैवापरेऽहनि
vikārāḥ śiśire yāpyā gṛhe vārivivarjite tataḥ śāntavikārastu snātvā caivāpare'hani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालिषष्टिकयोर्भक्तं क्षीरेणोष्णेन भोजयेत् दिनत्रये पञ्चमे वा विधिरेषोऽधमात्रया
śāliṣaṣṭikayorbhaktaṃ kṣīreṇoṣṇena bhojayet dinatraye pañcame vā vidhireṣo'dhamātrayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्तव्यो भिषजाऽवश्यमलर्कविषनाशनः कुप्येत् स्वयं विषं यस्य न स जीवति मानवः
kartavyo bhiṣajā'vaśyamalarkaviṣanāśanaḥ kupyet svayaṃ viṣaṃ yasya na sa jīvati mānavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् प्रकोपयेदाशु स्वयं यावत् प्रकुप्यति बीजरत्नौषधीगर्भैः कुम्भैः शीताम्बुपूरितैः
tasmāt prakopayedāśu svayaṃ yāvat prakupyati bījaratnauṣadhīgarbhaiḥ kumbhaiḥ śītāmbupūritaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नापयेत्तं नदीतीरे समन्त्रैर्वा चतुष्पथे बलि निवेद्य तत्रापि पिण्याकं पललं दधि
snāpayettaṃ nadītīre samantrairvā catuṣpathe bali nivedya tatrāpi piṇyākaṃ palalaṃ dadhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माल्यानि च विचित्राणि मांसं पक्वामकं तथा अलकाधिपते यक्ष सारमेयगणाधिप
mālyāni ca vicitrāṇi māṃsaṃ pakvāmakaṃ tathā alakādhipate yakṣa sārameyagaṇādhipa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलर्कजुष्टमेतन्मे निर्विषं कुरु माचिरात् दद्यात् संशोधनं तीक्ष्णमेवं स्नातस्य देहिनः
alarkajuṣṭametanme nirviṣaṃ kuru mācirāt dadyāt saṃśodhanaṃ tīkṣṇamevaṃ snātasya dehinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशुद्धस्य सुरूढेऽपि व्रणे कुप्यति तद्विषम् श्वादयोऽभिहिता व्याला येऽत्र दंष्ट्राविषा मया
aśuddhasya surūḍhe'pi vraṇe kupyati tadviṣam śvādayo'bhihitā vyālā ye'tra daṃṣṭrāviṣā mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः करोति दष्टस्तु तेषां चेष्टां रुतं नरः बहुशः प्रतिकुर्वाणो न चिरान्म्रियते च सः
ataḥ karoti daṣṭastu teṣāṃ ceṣṭāṃ rutaṃ naraḥ bahuśaḥ pratikurvāṇo na cirānmriyate ca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नखदन्तक्षतं व्यालैर्यत्कृतं तद्विमर्दयेत् सिञ्चेत्तैलेन कोष्णेन ते हि वातप्रकोपकाः
nakhadantakṣataṃ vyālairyatkṛtaṃ tadvimardayet siñcettailena koṣṇena te hi vātaprakopakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.