Suśruta-saṃhitā 6.15

अथातश्छेद्यरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः

athātaśchedyarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धं भुक्तवतो ह्यन्नमुपविष्टस्य यत्नतः संरोषयेत्तु नयनं भिषक् चूर्णैस्तु लावणैः

snigdhaṃ bhuktavato hyannamupaviṣṭasya yatnataḥ saṃroṣayettu nayanaṃ bhiṣak cūrṇaistu lāvaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः संरोषितं तूर्णं सुस्विन्नं परिघट्टितम् अर्म यत्र वलीजातं तत्रैतल्लगयेद्भिषक्

tataḥ saṃroṣitaṃ tūrṇaṃ susvinnaṃ parighaṭṭitam arma yatra valījātaṃ tatraitallagayedbhiṣak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपाङ्गं प्रेक्षमाणस्य बडिशेन समाहितः मुचुण्ड्याऽदाय मेधावी सूचीसूत्रेण वा पुनः

apāṅgaṃ prekṣamāṇasya baḍiśena samāhitaḥ mucuṇḍyā'dāya medhāvī sūcīsūtreṇa vā punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चोत्थापयता क्षिप्रं कार्यमभ्युन्नतं तु तत् शस्त्राबाधभयाच्चास्य वर्त्मनी ग्राहयेद्दृढम्

na cotthāpayatā kṣipraṃ kāryamabhyunnataṃ tu tat śastrābādhabhayāccāsya vartmanī grāhayeddṛḍham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रशिथिलीभूतं त्रिभिरेव विलम्बितम् उल्लिखन्मण्डलाग्रेण तीक्ष्णेन परिशोधयेत्

tataḥ praśithilībhūtaṃ tribhireva vilambitam ullikhanmaṇḍalāgreṇa tīkṣṇena pariśodhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमुक्तं सर्वतश्चापि कृष्णाच्छुक्लाच्च मण्डलात् नीत्वा कनीनकोपान्तं छिन्द्यान्नातिकनीनकम्

vimuktaṃ sarvataścāpi kṛṣṇācchuklācca maṇḍalāt nītvā kanīnakopāntaṃ chindyānnātikanīnakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्भागस्थिते मांसे नाक्षि व्यापत्तिमृच्छति कनीनकवधादस्रं नाडी वाऽप्युपजायते

caturbhāgasthite māṃse nākṣi vyāpattimṛcchati kanīnakavadhādasraṃ nāḍī vā'pyupajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हीनच्छेदात् पुनर्वृद्धिं शीघ्रमेवाधिगच्छति अर्म यज्जालवद्व्यापि तदप्युन्मार्ज्य लम्बितम्

hīnacchedāt punarvṛddhiṃ śīghramevādhigacchati arma yajjālavadvyāpi tadapyunmārjya lambitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छिन्द्याद्वक्रेण शस्त्रेण वर्त्मशुक्लान्तमाश्रितम् प्रतिसारणमक्ष्णोस्तु ततः कार्यमनन्तरम्

chindyādvakreṇa śastreṇa vartmaśuklāntamāśritam pratisāraṇamakṣṇostu tataḥ kāryamanantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावनालस्य चूर्णेन त्रिकटोर्लवणस्य च स्वेदयित्वा ततः पश्चाद्बध्नीयात् कुशलो भिषक्

yāvanālasya cūrṇena trikaṭorlavaṇasya ca svedayitvā tataḥ paścādbadhnīyāt kuśalo bhiṣak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषर्तुबलकालज्ञः स्नेहं दत्त्वा यथाहितम् व्रणवत् संविधानं तु तस्य कुर्यादतः परम्

doṣartubalakālajñaḥ snehaṃ dattvā yathāhitam vraṇavat saṃvidhānaṃ tu tasya kuryādataḥ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्र्! यहान्मुक्त्वा करस्वेदं दत्त्वा शोधनमाचरेत् करञ्जबीजामलकमधुकैः साधितं पयः

tr! yahānmuktvā karasvedaṃ dattvā śodhanamācaret karañjabījāmalakamadhukaiḥ sādhitaṃ payaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हितमाश्च्योतनं शूले द्विरह्नः क्षौद्र संयुतम् मधुकोत्पलकिञ्जल्कदूर्वाकल्कैश्च मूर्धनि

hitamāścyotanaṃ śūle dvirahnaḥ kṣaudra saṃyutam madhukotpalakiñjalkadūrvākalkaiśca mūrdhani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रलेपः सघृतः शीतः क्षीरपिष्टः प्रशस्यते लेख्याञ्जनैरपहरेदर्मशेषं भवेद्यदि

pralepaḥ saghṛtaḥ śītaḥ kṣīrapiṣṭaḥ praśasyate lekhyāñjanairapaharedarmaśeṣaṃ bhavedyadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्म चाल्पं दधिनिभं नीलं रक्तमथापि वा धूसरं तनु यच्चापि शुक्रवत्तदुपाचरेत्

arma cālpaṃ dadhinibhaṃ nīlaṃ raktamathāpi vā dhūsaraṃ tanu yaccāpi śukravattadupācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चर्माभं बहलं यत्तु स्नायुमांसघनावृतम् छेद्यमेव तदर्म स्यात् कृष्णमण्डलगं च यत्

carmābhaṃ bahalaṃ yattu snāyumāṃsaghanāvṛtam chedyameva tadarma syāt kṛṣṇamaṇḍalagaṃ ca yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशुद्धवर्णमक्लिष्टं क्रियास्वक्षि गतक्लमम् छिन्नेऽमणि भवेत् सम्यग्यथास्वमनुपद्र वम्

viśuddhavarṇamakliṣṭaṃ kriyāsvakṣi gataklamam chinne'maṇi bhavet samyagyathāsvamanupadra vam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिराजाले सिरा यास्तु कठिनास्ताश्च बुद्धिमान् उल्लिखेन्मण्डलाग्रेण बडिशेनावलम्बिताः

sirājāle sirā yāstu kaṭhināstāśca buddhimān ullikhenmaṇḍalāgreṇa baḍiśenāvalambitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिरासु पिडका जाता या न सिध्यन्ति भेषजैः अर्मवन्मण्डलाग्रेण तासां छेदनमिष्यते

sirāsu piḍakā jātā yā na sidhyanti bheṣajaiḥ armavanmaṇḍalāgreṇa tāsāṃ chedanamiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोगयोश्चैयतोः कार्यमर्मोक्तं प्रतिसारणम् विधिश्चापि यथादोषं लेखनद्र व्यसंभृतः

rogayoścaiyatoḥ kāryamarmoktaṃ pratisāraṇam vidhiścāpi yathādoṣaṃ lekhanadra vyasaṃbhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्धौ संस्वेद्य शस्त्रेण पर्वणीकां विचक्षणः उत्तरे च त्रिभागे च बडिशेनावलम्बिताम्

sandhau saṃsvedya śastreṇa parvaṇīkāṃ vicakṣaṇaḥ uttare ca tribhāge ca baḍiśenāvalambitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छिन्द्यात्ततोऽधमग्रे स्यादश्रुनाडी ह्यतोऽन्यथा प्रतिसारणमत्रापि सैन्धवक्षौद्र मिष्यते

chindyāttato'dhamagre syādaśrunāḍī hyato'nyathā pratisāraṇamatrāpi saindhavakṣaudra miṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लेखनीयानि चूर्णानि व्याधिशेषस्य भेषजम् शङ्खं समुद्र फेनं च मण्डूकीं च समुद्र जाम्

lekhanīyāni cūrṇāni vyādhiśeṣasya bheṣajam śaṅkhaṃ samudra phenaṃ ca maṇḍūkīṃ ca samudra jām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्फटिकं कुरुविन्दं च प्रवालाश्मन्तकं तथा वैदूर्यं पुलकं मुक्तामयस्ताम्ररजांसि च

sphaṭikaṃ kuruvindaṃ ca pravālāśmantakaṃ tathā vaidūryaṃ pulakaṃ muktāmayastāmrarajāṃsi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समभागानि संपिष्य सार्धं स्रोतोञ्जनेन तु चूर्णाञ्जनं कारयित्वा भाजने मेषशृङ्गजे

samabhāgāni saṃpiṣya sārdhaṃ srotoñjanena tu cūrṇāñjanaṃ kārayitvā bhājane meṣaśṛṅgaje

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्थाप्योभयतः कालमञ्जयेत् सततं बुधः अर्माणि पिडकां हन्यात् सिराजालानि तेन वै

saṃsthāpyobhayataḥ kālamañjayet satataṃ budhaḥ armāṇi piḍakāṃ hanyāt sirājālāni tena vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्शस्तथा यच्च नाम्ना शुष्कार्शोऽबुदमेव च अभ्यन्तरं वर्त्मशया विधानं तेषु वक्ष्यते

arśastathā yacca nāmnā śuṣkārśo'budameva ca abhyantaraṃ vartmaśayā vidhānaṃ teṣu vakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्त्मोपस्वेद्य निर्भुज्य सूच्योत्क्षिप्य प्रयत्नतः मण्डलाग्रेण तीक्ष्णेन मूले भिन्द्याद्भिषग्वरः

vartmopasvedya nirbhujya sūcyotkṣipya prayatnataḥ maṇḍalāgreṇa tīkṣṇena mūle bhindyādbhiṣagvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सैन्धवकासीसकृष्णाभिः प्रतिसारयेत् स्थिते च रुधिरे वर्त्म दहेत् सम्यक् शलाकया

tataḥ saindhavakāsīsakṛṣṇābhiḥ pratisārayet sthite ca rudhire vartma dahet samyak śalākayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षारेणावलिखेच्चापि व्याधिशेषो भवेद्यदि तीक्ष्णैरुभयतोभागैस्ततो दोषमधिक्षिपेत्

kṣāreṇāvalikheccāpi vyādhiśeṣo bhavedyadi tīkṣṇairubhayatobhāgaistato doṣamadhikṣipet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वितरेच्च यथादोषमभिष्यन्दक्रियाविधिम् शस्त्रकर्मण्युपरते मासं च स्यात् सुयन्त्रितः

vitarecca yathādoṣamabhiṣyandakriyāvidhim śastrakarmaṇyuparate māsaṃ ca syāt suyantritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.