Suśruta-saṃhitā 6.19

अथाते नयनाभिघातप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः

athāte nayanābhighātapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्याहते तु नयने बहुधा नराणां संरम्भरागतुमुलासु रुजासु धीमान् नस्यास्यलेपपरिषेचनतर्पणाद्यमुक्तं पुनः क्षतजपित्तजशूलपथ्यम्

abhyāhate tu nayane bahudhā narāṇāṃ saṃrambharāgatumulāsu rujāsu dhīmān nasyāsyalepapariṣecanatarpaṇādyamuktaṃ punaḥ kṣatajapittajaśūlapathyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टिप्रसादजननं विधिमाशु कुर्यात् स्निग्धैर्हिमैश्च मधुरैश्च तथा प्रयोगैः स्वेदाग्निधूमभयशोकरुजाभिघातैरभ्याहतामपि तथैव भिषक् चिकित्सेत्

dṛṣṭiprasādajananaṃ vidhimāśu kuryāt snigdhairhimaiśca madhuraiśca tathā prayogaiḥ svedāgnidhūmabhayaśokarujābhighātairabhyāhatāmapi tathaiva bhiṣak cikitset

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्योहते नयन एष विधिस्तदूर्ध्वं स्यन्देरितो भवति दोषमवेक्ष्य कार्यः अभ्याहतं नयनमीषदथास्यबाष्पसंखेदितं भवति तन्निरुजं क्षणेन

sadyohate nayana eṣa vidhistadūrdhvaṃ syanderito bhavati doṣamavekṣya kāryaḥ abhyāhataṃ nayanamīṣadathāsyabāṣpasaṃkheditaṃ bhavati tannirujaṃ kṣaṇena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साध्यं क्षतं पटलमेकमुभे तु कृच्छ्रेत्रीणि क्षतानि पटलानि विवर्जयेत्तु स्यात् पिच्चितं च नयनं ह्यति चावसन्नं स्रस्तं च्युतं च हतदृक् च भवेत्तु याप्यम्

sādhyaṃ kṣataṃ paṭalamekamubhe tu kṛcchretrīṇi kṣatāni paṭalāni vivarjayettu syāt piccitaṃ ca nayanaṃ hyati cāvasannaṃ srastaṃ cyutaṃ ca hatadṛk ca bhavettu yāpyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तीर्णदृष्टितनुरागमसत्प्रदर्शि साध्यं यथास्थितमनाविलदर्शनं च प्राणोपरोधवमनक्षुतकण्ठरोधैरुन्नम्यमाशु नयनं यदतिप्रविष्टम्

vistīrṇadṛṣṭitanurāgamasatpradarśi sādhyaṃ yathāsthitamanāviladarśanaṃ ca prāṇoparodhavamanakṣutakaṇṭharodhairunnamyamāśu nayanaṃ yadatipraviṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेत्रे विलम्बिनि विधिर्विहितः पुरस्तादुच्छिङ्घनं शिरसि वार्यवसेचनं च षट्सप्ततिर्नयनजा य इमे प्रदिष्टा रोगा भवन्त्यमहतां महतां च तेभ्यः

netre vilambini vidhirvihitaḥ purastāducchiṅghanaṃ śirasi vāryavasecanaṃ ca ṣaṭsaptatirnayanajā ya ime pradiṣṭā rogā bhavantyamahatāṃ mahatāṃ ca tebhyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तन्यप्रकोपकफमारुतपित्तरक्तैर्बालाक्षिवर्त्मभव एव कुकूणकोऽन्य मृद्गाति नेत्रमतिकण्डुमथाक्षिकूटं नासाललाटमपि तेन शिशुः स नित्यम्

stanyaprakopakaphamārutapittaraktairbālākṣivartmabhava eva kukūṇako'nya mṛdgāti netramatikaṇḍumathākṣikūṭaṃ nāsālalāṭamapi tena śiśuḥ sa nityam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यप्रभां न सहते स्रवति प्रबद्धं तस्याहरेद्रुधिरमाशु विनिर्लिखेच्च क्षौद्रा युतैश्च कटुभिः प्रतिसारयेत्तु मातुः शिशोरभिहितं च विधिं विदध्यात्

sūryaprabhāṃ na sahate sravati prabaddhaṃ tasyāharedrudhiramāśu vinirlikhecca kṣaudrā yutaiśca kaṭubhiḥ pratisārayettu mātuḥ śiśorabhihitaṃ ca vidhiṃ vidadhyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं वामयेत्तु मधुसैन्धवसंप्रयुक्तैः पीतं पयः खलु फलैः खरमञ्जरीणाम्

taṃ vāmayettu madhusaindhavasaṃprayuktaiḥ pītaṃ payaḥ khalu phalaiḥ kharamañjarīṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्यात्पिप्पलीलवणमाक्षिकसंयुतैर्वा नैनं वमन्तमपि वामयितुं यतेत दत्त्वा वचामशनदुग्धभुजे प्रयोज्यमूर्ध्वं ततः फलयुतं वमनं विधिज्ञैः

syātpippalīlavaṇamākṣikasaṃyutairvā nainaṃ vamantamapi vāmayituṃ yateta dattvā vacāmaśanadugdhabhuje prayojyamūrdhvaṃ tataḥ phalayutaṃ vamanaṃ vidhijñaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जम्ब्वाम्रधात्र्! यणुदलैः परिधावनार्थं कार्यं कषायमवसेचनमेव चापि आश्च्योतने च हितमत्र घृतं गुडूचीसिद्धं तथाऽहुरपि च त्रिफलाविपक्वम्

jambvāmradhātr! yaṇudalaiḥ paridhāvanārthaṃ kāryaṃ kaṣāyamavasecanameva cāpi āścyotane ca hitamatra ghṛtaṃ guḍūcīsiddhaṃ tathā'hurapi ca triphalāvipakvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेपालजामरिचशङ्खरसाञ्जनानि सिन्धुप्रसूतगुडमाक्षिकसंयुतानि स्यादञ्जनं मधुरसामधुकाम्रकैर्वा कृष्णायसं घृतपयो मधु वाऽपि दग्धम्

nepālajāmaricaśaṅkharasāñjanāni sindhuprasūtaguḍamākṣikasaṃyutāni syādañjanaṃ madhurasāmadhukāmrakairvā kṛṣṇāyasaṃ ghṛtapayo madhu vā'pi dagdham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्योषं पलाण्डु मधुकं लवणोत्तमं च लाक्षां च गैरिकयुतां गुटिकाञ्जनं वा निम्बच्छदं मधुकदार्वि सताम्रलोध्रमिच्छन्ति चात्र भिषजोऽञ्जनमंशतुल्यम्

vyoṣaṃ palāṇḍu madhukaṃ lavaṇottamaṃ ca lākṣāṃ ca gairikayutāṃ guṭikāñjanaṃ vā nimbacchadaṃ madhukadārvi satāmralodhramicchanti cātra bhiṣajo'ñjanamaṃśatulyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्रोतोजशङ्खदधिसैन्धवमर्धपक्षं शुक्रं शिशोर्नुदति भावितमञ्जनेन स्यन्दे कफादभिहितं क्रममाचरेच्च बालस्य रोगकुशलोऽक्षिगदं जिघांसुः

srotojaśaṅkhadadhisaindhavamardhapakṣaṃ śukraṃ śiśornudati bhāvitamañjanena syande kaphādabhihitaṃ kramamācarecca bālasya rogakuśalo'kṣigadaṃ jighāṃsuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुद्र इव गम्भीरं नैव शक्यं चिकित्सितम् वक्तुं निरवशेषेण श्लोकानामयुतैरपि

samudra iva gambhīraṃ naiva śakyaṃ cikitsitam vaktuṃ niravaśeṣeṇa ślokānāmayutairapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहस्रैरपि वा प्रोक्तमर्थमल्पमतिर्नरः तर्कग्रन्थार्थरहितो नैव गृह्णात्यपण्डितः

sahasrairapi vā proktamarthamalpamatirnaraḥ tarkagranthārtharahito naiva gṛhṇātyapaṇḍitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदिदं बहुगूढार्थं चिकित्साबीजमीरितम् कुशलेनाभिपन्नं तद्बहुधाऽभिप्ररोहति

tadidaṃ bahugūḍhārthaṃ cikitsābījamīritam kuśalenābhipannaṃ tadbahudhā'bhiprarohati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मान्मतिमता नित्यं नानाशास्त्रार्थदर्शिना सर्वमूह्यमगाधार्थं शास्त्रमागमबुद्धिना

tasmānmatimatā nityaṃ nānāśāstrārthadarśinā sarvamūhyamagādhārthaṃ śāstramāgamabuddhinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.