Suśruta-saṃhitā 6.21

अथातः कर्णगतरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः

athātaḥ karṇagatarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामान्यं कर्णरोधेषु घृतपानं रसायनम् अव्यायामोऽशिरःस्नानं ब्रह्मचर्यमकत्थनम्

sāmānyaṃ karṇarodheṣu ghṛtapānaṃ rasāyanam avyāyāmo'śiraḥsnānaṃ brahmacaryamakatthanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णशूले प्रणादे च बाधिर्यक्ष्वेडयोरपि चतुर्णामपि रोगाणां सामान्यं भेषजं विदुः

karṇaśūle praṇāde ca bādhiryakṣveḍayorapi caturṇāmapi rogāṇāṃ sāmānyaṃ bheṣajaṃ viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धं वातहरैः स्वेदैर्नरं स्नेहविरेचितम् नाडीस्वेदैरुपचरेत्पिण्डस्वेदैस्तथैव च

snigdhaṃ vātaharaiḥ svedairnaraṃ snehavirecitam nāḍīsvedairupacaretpiṇḍasvedaistathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिल्वैरण्डार्कवर्षाभूदधित्थोन्मत्तशिग्रुभिः बस्तगन्धाश्वगन्धाभ्यां तर्कारीयववेणुभिः

bilvairaṇḍārkavarṣābhūdadhitthonmattaśigrubhiḥ bastagandhāśvagandhābhyāṃ tarkārīyavaveṇubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरनालशृतैरेभिर्नाडीस्वेदः प्रयोजितः कफवातसमुत्थानं कर्णशूलं निरस्यति

āranālaśṛtairebhirnāḍīsvedaḥ prayojitaḥ kaphavātasamutthānaṃ karṇaśūlaṃ nirasyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मीनकुक्कुटलावानां मांसजैः पयसाऽपि वा पिण्डैः स्वेदं च कुर्वीत कर्णशूलनिवारणम्

mīnakukkuṭalāvānāṃ māṃsajaiḥ payasā'pi vā piṇḍaiḥ svedaṃ ca kurvīta karṇaśūlanivāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्वत्थपत्रखल्लं वा विधाय बहुपत्रकम् तदङ्गारैः सुसंपूर्णं निदध्याच्छ्रवणोपरि

aśvatthapatrakhallaṃ vā vidhāya bahupatrakam tadaṅgāraiḥ susaṃpūrṇaṃ nidadhyācchravaṇopari

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्तैलं च्यवते तस्मात् खल्लादङ्गारतापितात् तत् प्राप्तं श्रवणस्रोतः सद्यो गृह्णाति वेदनाम्

yattailaṃ cyavate tasmāt khallādaṅgāratāpitāt tat prāptaṃ śravaṇasrotaḥ sadyo gṛhṇāti vedanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षौमगुग्गुल्वगुरुभिः सघृतैर्धूपयेच्च तम् भक्तोपरि हितं सर्पिर्वस्तिकर्म च पूजितम्

kṣaumaguggulvagurubhiḥ saghṛtairdhūpayecca tam bhaktopari hitaṃ sarpirvastikarma ca pūjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरन्नो निशि तत्सर्पिः पीत्वोपरि पिबेत् पयः मूर्धवस्तिषु नस्ये च मस्तिष्के परिषेचने

niranno niśi tatsarpiḥ pītvopari pibet payaḥ mūrdhavastiṣu nasye ca mastiṣke pariṣecane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतपाकं बलातैलं प्रशस्तं चापि भोजने कण्टकारीमजाक्षीरे पक्त्वा क्षीरेण तेन च

śatapākaṃ balātailaṃ praśastaṃ cāpi bhojane kaṇṭakārīmajākṣīre paktvā kṣīreṇa tena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपचेत् कुक्कुटवसां कर्णयोस्तत्प्रपूरणम् तण्डुलीयकमूलानि फलमङ्कोलजं तथा

vipacet kukkuṭavasāṃ karṇayostatprapūraṇam taṇḍulīyakamūlāni phalamaṅkolajaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहिंस्राकेन्दुकान्मूलं सरलं देवदारु च लशुनं शृङ्गवेरं च तथा वंशावलेखनम्

ahiṃsrākendukānmūlaṃ saralaṃ devadāru ca laśunaṃ śṛṅgaveraṃ ca tathā vaṃśāvalekhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्कैरेषां तथाऽम्लैश्च पचेत् स्नेहं चतुर्विधम् वेदनायाः प्रशान्त्यर्थं हितं तत्कर्णपूरणम्

kalkaireṣāṃ tathā'mlaiśca pacet snehaṃ caturvidham vedanāyāḥ praśāntyarthaṃ hitaṃ tatkarṇapūraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लशुनार्द्र कशिग्रूणां मुरङ्ग्या मूलकस्य च कदल्याः स्वरसः श्रेष्ठः कदुष्णः कर्णपूरणे

laśunārdra kaśigrūṇāṃ muraṅgyā mūlakasya ca kadalyāḥ svarasaḥ śreṣṭhaḥ kaduṣṇaḥ karṇapūraṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृङ्गवेररसः क्षौद्रं सैन्धवं तैलमेव च कदुष्णं कर्णयोर्देयमेतद्वा वेदनापहम्

śṛṅgaverarasaḥ kṣaudraṃ saindhavaṃ tailameva ca kaduṣṇaṃ karṇayordeyametadvā vedanāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वंशावलेखनायुक्ते मूत्रे चाजाविके भिषक् सर्पिः पचेत्तेन कर्णं पूरयेत् कर्णशूलिनः

vaṃśāvalekhanāyukte mūtre cājāvike bhiṣak sarpiḥ pacettena karṇaṃ pūrayet karṇaśūlinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महतः पञ्चमूलस्य काण्डमष्टादशाङ्गुलम् क्षौमेणावेष्ठ्य संसिच्य तैलेनादीपयेत्ततः

mahataḥ pañcamūlasya kāṇḍamaṣṭādaśāṅgulam kṣaumeṇāveṣṭhya saṃsicya tailenādīpayettataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्तैलं च्यवते तेभ्यो धृतेभ्यो भाजनोपरि ज्ञेयं तद्दीपिकातैलं सद्यो गृह्णाति वेदनाम्

yattailaṃ cyavate tebhyo dhṛtebhyo bhājanopari jñeyaṃ taddīpikātailaṃ sadyo gṛhṇāti vedanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्यादेवं भद्र काष्ठे कुष्ठे काष्ठे च सारले मतिमान् दीपिकातैलं कर्णशूलनिबर्हणम्

kuryādevaṃ bhadra kāṣṭhe kuṣṭhe kāṣṭhe ca sārale matimān dīpikātailaṃ karṇaśūlanibarhaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्काङ्कुरानम्लपिष्टांस्तैलाक्तान् लवणान्वितान् सन्निदध्यात् स्नुहीकाण्डे कोरिते तच्छदावृते

arkāṅkurānamlapiṣṭāṃstailāktān lavaṇānvitān sannidadhyāt snuhīkāṇḍe korite tacchadāvṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुटपाकक्रमस्विन्नान् पीडयेदारसागमात् सुखोष्णं तद्र सं कर्णे दापयेच्छूलशान्तये

puṭapākakramasvinnān pīḍayedārasāgamāt sukhoṣṇaṃ tadra saṃ karṇe dāpayecchūlaśāntaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कपित्थमातुलुङ्गाम्लशृङ्गवेररसैः शुभैः सुखोष्णैः पूरयेत् कर्णं तच्छूलविनिवृत्तये

kapitthamātuluṅgāmlaśṛṅgaverarasaiḥ śubhaiḥ sukhoṣṇaiḥ pūrayet karṇaṃ tacchūlavinivṛttaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णं कोष्णेन चुक्रेण पूरयेत् कर्णशूलिनः समुद्र फेनचूर्णेन युक्त्या चाप्यवचूर्णयेत्

karṇaṃ koṣṇena cukreṇa pūrayet karṇaśūlinaḥ samudra phenacūrṇena yuktyā cāpyavacūrṇayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टानामिह मूत्राणां मूत्रेणान्यतमेन तु कोष्णेन पूरयेत् कर्णं कर्णशूलोपशान्तये

aṣṭānāmiha mūtrāṇāṃ mūtreṇānyatamena tu koṣṇena pūrayet karṇaṃ karṇaśūlopaśāntaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूत्रेष्वम्लेषु वातघ्ने गणे च क्वथिते भिषक् पचेच्चतुर्विधं स्नेहं पूरणं तच्च कर्णयोः

mūtreṣvamleṣu vātaghne gaṇe ca kvathite bhiṣak paceccaturvidhaṃ snehaṃ pūraṇaṃ tacca karṇayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एता एव क्रियाः कुर्यात् पित्तघ्नैः पित्तसंयुते काकोल्यादौ दशक्षीरं तिक्तं चात्र हितं हविः

etā eva kriyāḥ kuryāt pittaghnaiḥ pittasaṃyute kākolyādau daśakṣīraṃ tiktaṃ cātra hitaṃ haviḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीरवृक्षप्रवालेषु मधुके चन्दने तथा कल्कक्वाथे परं पक्वं शर्करामधुकैः सरैः

kṣīravṛkṣapravāleṣu madhuke candane tathā kalkakvāthe paraṃ pakvaṃ śarkarāmadhukaiḥ saraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इङ्गुदीसर्षपस्नेहौ सकफे पूरणे हितौ तिक्तौषधानां यूषाश्च स्वेदाश्च कफनाशनाः

iṅgudīsarṣapasnehau sakaphe pūraṇe hitau tiktauṣadhānāṃ yūṣāśca svedāśca kaphanāśanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुरसादौ कृतं तैलं पञ्चमूले महत्यपि मातुलुङ्गरसः शुक्तं लशुनार्द्र कयो रसः

surasādau kṛtaṃ tailaṃ pañcamūle mahatyapi mātuluṅgarasaḥ śuktaṃ laśunārdra kayo rasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैकः पूरणे पथ्यस्तैलं तेष्वपि वा कृतम् तीक्ष्णा मूर्धविरेकाश्च कवलाश्चात्र पूजिताः

ekaikaḥ pūraṇe pathyastailaṃ teṣvapi vā kṛtam tīkṣṇā mūrdhavirekāśca kavalāścātra pūjitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णशूलविधिः कृत्स्नः पित्तघ्नः शोणितावृते शूलप्रणादबाधिर्यक्ष्वेडानां तु प्रकीर्तितम्

karṇaśūlavidhiḥ kṛtsnaḥ pittaghnaḥ śoṇitāvṛte śūlapraṇādabādhiryakṣveḍānāṃ tu prakīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामान्यतो विशेषेण बाधिर्ये पूरणं शृणु गवां मूत्रेण बिल्वानि पिष्ट्वा तैलं विपाचयेत्

sāmānyato viśeṣeṇa bādhirye pūraṇaṃ śṛṇu gavāṃ mūtreṇa bilvāni piṣṭvā tailaṃ vipācayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सजलं च सदुग्धं च बाधिर्ये कर्णपूरणम् सितामधुकबिम्बीभिः सिद्धं वाऽजे पयस्यपि

sajalaṃ ca sadugdhaṃ ca bādhirye karṇapūraṇam sitāmadhukabimbībhiḥ siddhaṃ vā'je payasyapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिम्बीक्वाथे विमथ्योष्णं शीतीभूतं तदुद्धृतम् पुनः पचेद्दशक्षीरं सितामधुकचन्दनैः

bimbīkvāthe vimathyoṣṇaṃ śītībhūtaṃ taduddhṛtam punaḥ paceddaśakṣīraṃ sitāmadhukacandanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिल्वाम्बुगाढं तत्तैलं बाधिर्ये कर्णपूरणम् वक्ष्यते यः प्रतिश्याये विधिः सोऽप्यत्र पूजितः

bilvāmbugāḍhaṃ tattailaṃ bādhirye karṇapūraṇam vakṣyate yaḥ pratiśyāye vidhiḥ so'pyatra pūjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातव्याधिषु यश्चोक्तो विधिः स च हितो भवेत् कर्णस्रावे पूतिकर्णे तथैव कृमिकर्णके

vātavyādhiṣu yaścokto vidhiḥ sa ca hito bhavet karṇasrāve pūtikarṇe tathaiva kṛmikarṇake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समानं कर्म कुर्वीत योगान् वैशेषिकानपि शिरोविरेचनं चैव धूपनं पूरणं तथा

samānaṃ karma kurvīta yogān vaiśeṣikānapi śirovirecanaṃ caiva dhūpanaṃ pūraṇaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमार्जनं धावनं च वीक्ष्य वीक्ष्यावचारयेत् राजवृक्षादितोयेन सुरसादिगणेन वा

pramārjanaṃ dhāvanaṃ ca vīkṣya vīkṣyāvacārayet rājavṛkṣāditoyena surasādigaṇena vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णप्रक्षालनं कार्यं चूर्णैरेषां च पूरणम् क्वाथं पञ्चकषायं तु कपित्थरसयोजितम्

karṇaprakṣālanaṃ kāryaṃ cūrṇaireṣāṃ ca pūraṇam kvāthaṃ pañcakaṣāyaṃ tu kapittharasayojitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णस्रावे प्रशंसन्ति पूरणं मधुना सह सर्जत्वक्चूर्णसंयुक्तः कार्पासीफलजो रसः

karṇasrāve praśaṃsanti pūraṇaṃ madhunā saha sarjatvakcūrṇasaṃyuktaḥ kārpāsīphalajo rasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योजितो मधुना वाऽपि कर्णस्रावे प्रशस्यते लाक्षा रसाञ्जनं सर्जश्चूर्णितं कर्णपूरणम्

yojito madhunā vā'pi karṇasrāve praśasyate lākṣā rasāñjanaṃ sarjaścūrṇitaṃ karṇapūraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सशैवलं महावृक्षजम्ब्वाम्रप्रसवायुतम् कुलीरक्षौद्र मण्डूकीसिद्धं तैलं च पूजितम्

saśaivalaṃ mahāvṛkṣajambvāmraprasavāyutam kulīrakṣaudra maṇḍūkīsiddhaṃ tailaṃ ca pūjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिन्दुकान्यभया रोध्रं समङ्गाऽमलकं मधु पूरणं चात्र पथ्यं स्यात्कपित्थरसयोजितम्

tindukānyabhayā rodhraṃ samaṅgā'malakaṃ madhu pūraṇaṃ cātra pathyaṃ syātkapittharasayojitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसमाम्रकपित्थानां मधूकधवशालजम् पूरणार्थं प्रशंसन्ति तैलं वा तैर्विपाचितम्

rasamāmrakapitthānāṃ madhūkadhavaśālajam pūraṇārthaṃ praśaṃsanti tailaṃ vā tairvipācitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रियङ्गुमधुकाम्बष्ठाधातकीशिलपर्णिभिः मञ्जिष्ठालोध्रलाक्षाभिः कपित्थस्य रसेन वा

priyaṅgumadhukāmbaṣṭhādhātakīśilaparṇibhiḥ mañjiṣṭhālodhralākṣābhiḥ kapitthasya rasena vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पचेत्तैलं तदास्रावमवगृह्णाति पूरणात् घृतं रसाञ्जनं नार्याः क्षीरेण मधुसंयुतम्

pacettailaṃ tadāsrāvamavagṛhṇāti pūraṇāt ghṛtaṃ rasāñjanaṃ nāryāḥ kṣīreṇa madhusaṃyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्प्रशस्तं चिरोत्थेऽपि सास्रावे पूतिकर्णके निर्गुण्डीस्वरसस्तैलं सिन्धुर्धूमरजो गुडः

tatpraśastaṃ cirotthe'pi sāsrāve pūtikarṇake nirguṇḍīsvarasastailaṃ sindhurdhūmarajo guḍaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूरणः पूतिकर्णस्य शमनो मधुसंयुतः कृमिकर्णकनाशार्थं कृमिघ्नं योजयेद्विधिम्

pūraṇaḥ pūtikarṇasya śamano madhusaṃyutaḥ kṛmikarṇakanāśārthaṃ kṛmighnaṃ yojayedvidhim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वार्ताकुधूमश्च हितः सार्षपस्नेह एव च कृमिघ्नं हरितालेन गवां मूत्रयुतेन च

vārtākudhūmaśca hitaḥ sārṣapasneha eva ca kṛmighnaṃ haritālena gavāṃ mūtrayutena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुग्गुलोः कर्णदौर्गन्ध्ये धूपनं श्रेष्ठमुच्यते छर्दनं धूमपानं च कवलस्य च धारणम्

gugguloḥ karṇadaurgandhye dhūpanaṃ śreṣṭhamucyate chardanaṃ dhūmapānaṃ ca kavalasya ca dhāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णक्ष्वेडे हितं तैलं सार्षपं चैव पूरणम् विद्र धौ चापि कुर्वीत विद्र ध्युक्तं चिकित्सितम्

karṇakṣveḍe hitaṃ tailaṃ sārṣapaṃ caiva pūraṇam vidra dhau cāpi kurvīta vidra dhyuktaṃ cikitsitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रक्लेद्य धीमांस्तैलेन स्वेदेन प्रविलाय्य च शोधयेत्कर्णविट्कं तु भिषक् सम्यक् शलाकया

prakledya dhīmāṃstailena svedena pravilāyya ca śodhayetkarṇaviṭkaṃ tu bhiṣak samyak śalākayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाडीस्वेदोऽथ वमनं धूमो मूर्धविरेचनम् विधिश्च कफहृत्सर्वः कर्णकण्डूमपोहति

nāḍīsvedo'tha vamanaṃ dhūmo mūrdhavirecanam vidhiśca kaphahṛtsarvaḥ karṇakaṇḍūmapohati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कर्णप्रतीनाहे स्नेहस्वेदौ प्रयोजयेत् ततो विरिक्तशिरसः क्रियां प्राप्तां समाचरेत्

atha karṇapratīnāhe snehasvedau prayojayet tato viriktaśirasaḥ kriyāṃ prāptāṃ samācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णपाकस्य भैषज्यं कुर्यात्पित्तविसर्पवत् कर्णच्छिद्रे वर्तमानं कीटं क्लेदमलादि वा

karṇapākasya bhaiṣajyaṃ kuryātpittavisarpavat karṇacchidre vartamānaṃ kīṭaṃ kledamalādi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृङ्गेणापहरेद्धीमानथवाऽपि शलाकया शेषाणां तु विकाराणां प्राक् चिकित्सितमीरितम्

śṛṅgeṇāpahareddhīmānathavā'pi śalākayā śeṣāṇāṃ tu vikārāṇāṃ prāk cikitsitamīritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.