Suśruta-saṃhitā 6.25

अथातः शिरोरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः

athātaḥ śirorogavijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरो रुजति मर्त्यानां वातपित्तकफैस्त्रिभिः सन्निपातेन रक्तेन क्षयेण क्रिमिभिस्तथा

śiro rujati martyānāṃ vātapittakaphaistribhiḥ sannipātena raktena kṣayeṇa krimibhistathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यावर्तानन्तवातार्धावभेदकशङ्खकैः एकादशप्रकारस्य लक्षणं संप्रवक्ष्यते

sūryāvartānantavātārdhāvabhedakaśaṅkhakaiḥ ekādaśaprakārasya lakṣaṇaṃ saṃpravakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्यानिमित्तं शिरसो रुजश्च भवन्ति तीव्रा निशि चातिमात्रम् बन्धोपतापैश्च भवेद्विशेषः शिरोभितापः स समीरणेन

yasyānimittaṃ śiraso rujaśca bhavanti tīvrā niśi cātimātram bandhopatāpaiśca bhavedviśeṣaḥ śirobhitāpaḥ sa samīraṇena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्योष्णमङ्गारचितं यथैव दह्येत धूप्येत शिरोक्षिनासम् शीतेन रात्रौ च भवेद्विशेषः शिरोभितापः स तु पित्तकोपात्

yasyoṣṇamaṅgāracitaṃ yathaiva dahyeta dhūpyeta śirokṣināsam śītena rātrau ca bhavedviśeṣaḥ śirobhitāpaḥ sa tu pittakopāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरोगलं यस्य कफोपदिग्धं गुरु प्रतिष्टब्धमथो हिमं च शूनाक्षिकूटं वदनं च यस्य शिरोभितापः स कफप्रकोपात्

śirogalaṃ yasya kaphopadigdhaṃ guru pratiṣṭabdhamatho himaṃ ca śūnākṣikūṭaṃ vadanaṃ ca yasya śirobhitāpaḥ sa kaphaprakopāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरोभितापे त्रितयप्रवृत्ते सर्वाणि लिङ्गानि समुद्भवन्ति रक्तात्मकः पित्तसमानलिङ्गः स्पर्शासहत्वं शिरसो भवेच्च

śirobhitāpe tritayapravṛtte sarvāṇi liṅgāni samudbhavanti raktātmakaḥ pittasamānaliṅgaḥ sparśāsahatvaṃ śiraso bhavecca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसाबलासक्षतसंभवानां शिरोगतानामिह संक्षयेण क्षयप्रवृत्तः शिरसोऽभितापः कष्टो भवेदुग्ररुजोऽतिमात्रम्

vasābalāsakṣatasaṃbhavānāṃ śirogatānāmiha saṃkṣayeṇa kṣayapravṛttaḥ śiraso'bhitāpaḥ kaṣṭo bhavedugrarujo'timātram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्वेदनच्छर्दनधूमनस्यैरसृग्विमोक्षैश्च विवृद्धिमेति निस्तुद्यते यस्य शिरोऽतिमात्रं संभक्ष्यमाणं स्फुटतीव चान्तः

saṃsvedanacchardanadhūmanasyairasṛgvimokṣaiśca vivṛddhimeti nistudyate yasya śiro'timātraṃ saṃbhakṣyamāṇaṃ sphuṭatīva cāntaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घ्राणाच्च गच्छेत्सलिलं सरक्तं शिरोभितापः कृमिभिः स घोरः सूर्योदयं या प्रति मन्दमन्दमक्षिभ्रुवं रुक् समुपैति गाढम्

ghrāṇācca gacchetsalilaṃ saraktaṃ śirobhitāpaḥ kṛmibhiḥ sa ghoraḥ sūryodayaṃ yā prati mandamandamakṣibhruvaṃ ruk samupaiti gāḍham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवर्धते चांशुमता सहैव सूर्यापवृत्तौ विनिवर्तते च शीतेन शान्तिं लभते कदाचिदुष्णेन जन्तुः सुखमाप्नुयाच्च

vivardhate cāṃśumatā sahaiva sūryāpavṛttau vinivartate ca śītena śāntiṃ labhate kadāciduṣṇena jantuḥ sukhamāpnuyācca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं भास्करावर्तमुदाहरन्ति सर्वात्मकं कष्टतमं विकारम् दोषास्तु दुष्टास्त्रय एव मन्यां संपीड्य घाटासु रुजां सुतीव्राम्

taṃ bhāskarāvartamudāharanti sarvātmakaṃ kaṣṭatamaṃ vikāram doṣāstu duṣṭāstraya eva manyāṃ saṃpīḍya ghāṭāsu rujāṃ sutīvrām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्वन्ति साक्षिभ्रुवि शङ्खदेशे स्थितिं करोत्याशु विशेषतस्तु गण्डस्य पार्श्वे तु करोति कम्पं हनुग्रहं लोचनजांश्च रोगान्

kurvanti sākṣibhruvi śaṅkhadeśe sthitiṃ karotyāśu viśeṣatastu gaṇḍasya pārśve tu karoti kampaṃ hanugrahaṃ locanajāṃśca rogān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तवातं तमुदाहरन्ति दोषत्रयोत्थं शिरसो विकारम् यस्योत्तमाङ्गार्धमतीव जन्तोः संभेदतोदभ्रमशूलजुष्टम्

anantavātaṃ tamudāharanti doṣatrayotthaṃ śiraso vikāram yasyottamāṅgārdhamatīva jantoḥ saṃbhedatodabhramaśūlajuṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्षाद्दशाहादथवाऽप्यकस्मात्तस्यार्धभेदं त्रितयाद्वयवस्येत् शङ्खाश्रितो वायुरुदीर्णवेगः कृतानुयात्रः कफपित्तरक्तैः

pakṣāddaśāhādathavā'pyakasmāttasyārdhabhedaṃ tritayādvayavasyet śaṅkhāśrito vāyurudīrṇavegaḥ kṛtānuyātraḥ kaphapittaraktaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुजः सुतीव्राः प्रतनोति मूर्ध्नि विशेषतश्चापि हि शङ्खयोस्तु सुकष्टमेनं खलु शङ्खकाख्यं महर्षयो वेदविदः पुराणाः

rujaḥ sutīvrāḥ pratanoti mūrdhni viśeṣataścāpi hi śaṅkhayostu sukaṣṭamenaṃ khalu śaṅkhakākhyaṃ maharṣayo vedavidaḥ purāṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याधिं वदन्त्युद्गतमृत्युकल्पं भिषक्सहस्रैरपि दुर्निवारम्

vyādhiṃ vadantyudgatamṛtyukalpaṃ bhiṣaksahasrairapi durnivāram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे शिरोरोगविज्ञानीयो नाम पञ्चविंशोऽध्यायः

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate śālākyatantre śirorogavijñānīyo nāma pañcaviṃśo'dhyāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.