तस्यां खल्वानन्द सुखावत्यां लोकधातौ नानाप्रकारा नद्यः प्रचरन्ति । सन्ति तत्र महानद्यो योजनविस्ताराः । सन्ति यावद्विंशतित्रिंशच्चत्वांरिशत्पञ्चाशद्योजनविस्तारा यावद्द्वादशयोजनावेधाः । सर्वाश्च ता नद्यः सुखवाहिन्यो नानासुरभिगन्धवारिवाहिन्यो नानारत्नलुलितपुष्पसंघातवाहिन्यो नानामधुरस्वरनिर्घोषाः । तासां चानन्द कोटिशतसहस्राङ्गसंप्रयुक्तस्य दिव्यसंगीतिसमूर्च्छितस्य तूर्यस्य कुशलैः संप्रवादितस्य तावन्मनोज्ञघोषो निश्चरति यथारूपस्तासां महानदीनां निर्घोषो निश्चरति गम्भीरो ऽज्ञेयो ऽविज्ञेयो ऽनेलः कर्णसुखो हृदयंगमः प्रेमणीयो वल्गुर्मनोज्ञो ऽसेचनको ऽप्रतिकूलः श्रवणाय, अनित्यं शान्तमनात्मेति सुखश्रवनीयो यस्तेषां सत्त्वानां श्रोत्रेन्द्रियाभासमागच्छति । तासां खलु पुनरानन्द महानदीनामुभयतस्तीराणि नानागन्धरत्नवृक्षैः संततानि, येभ्यो नानाशाखापत्रपुष्पमञ्जर्यो ऽवलम्बन्ते । तत्र ये सत्त्वास्तेषु नदीतीरेष्वाकाङ्क्षन्ति दिव्याभिरामरमणीयां रतिक्रीडां चानुभवितुम्, तेषां तत्र नदीष्ववतीर्णानामाकाङ्क्षतां गुल्फमात्रं वारि संतिष्ठते । आकाङ्क्षतां जानुमात्रं कटिमात्रं कक्षमात्रम्, आकाङ्क्षतां कर्णमात्रं वारि संतिष्ठते, दिव्याश्च रतयः प्रादुर्भवन्ति । तत्र ये सत्त्वा आकाङ्क्षन्ति शीतं वारि भवत्विति,तेषां शीतं वारि भवति । य आकाङ्क्षन्युष्णं भवत्विति, तेषामुष्णं भवति । य आकाङ्क्षन्ति शीतोष्णं भवत्विति,तेषां शीतोष्णमेव तद्वारि भवत्यनुसुखम् । ताश्च महानद्यो दिव्यतमालपत्रागरुकालानुसारितगरोरगसारचन्दनवरगन्धवासितवारिपरिपूर्णाः प्रवहन्ति दिव्योत्पलपद्मकुमुदपुण्डरीकसौगन्धिकादिपुष्पसंछन्ना हंससारसक्रौञ्चचक्रवाककारण्डवशुकशारिककोकिलकुणालकलविङ्कमयूरादिमनोज्ञ - स्वरास्तथागताभिनिर्मितपक्षिसंघनिषेवितपुलिना धार्तराष्ट्रोपशोभिताः सूपतीर्था विकर्दमाः सुवर्णवालुकासंकिर्णाः । तत्र यदा ते सत्त्वा आकाङ्क्षन्ति कीदृशा (सुख्व्, वैद्य २३८) अस्माकमभिप्रायाः परिपूर्यन्तामिति, तदा तेषां तादृशा एवाभिप्राया परिपूर्यन्ते । यश्चासावानन्द तस्य वारिणो निर्घोषः स मनोज्ञो निश्चरति, येन सर्वावत्तद्बुद्धक्षेत्रमभिज्ञाप्यते । ये च सत्त्वा नदीतीरेषु स्थिता आकाङ्क्षन्ति मा अस्माकमयं शब्दः श्रोत्रेन्द्रियावभासमागच्छत्विति, तेषां न दिव्यस्यापि श्रोत्रेन्द्रियस्यावभासमागच्छति । यश्च यथारूपं शब्दमाकाङ्क्षति श्रोतुम्, स तथारूपमेव मनोज्ञं शब्दं शृणोति । तद्यथा - बुद्धशब्दं धर्मशब्दं संघशब्दं पारमिताशब्दं भूमिशब्दं बलशब्दं वैशारद्यशब्दमावेणिकबुद्धधर्मशब्दं प्रतिसंविच्छब्दं शून्यतानिमित्ताप्रणिहितानभिसंस्काराजातानुत्पादाभावनिरोधशब्दं शान्तप्रशान्तोपशान्तं महामैत्रीमहाकरूणामहामुदितामहोपेक्षाशब्दमनुत्पत्तिकधर्मक्षान्त्यभिषेकभूमिप्रतिलम्भशब्दम् । श्रुत्वा उदारप्रीतिप्रामोद्यं प्रतिलभते विवेकसहगतं विरागसहगतं शान्तसहगतं निरोधसहगतं धर्मसहगतं बोधिपरिनिष्पत्तिकुशलमूलसहगतं च । सर्वशश्चानन्द सुखावत्यां लोकधातावकुशलशब्दो नास्ति, सर्वशो नीवरणशब्दो नास्ति, सर्वशो ऽपायदुर्गतिविनिपातशब्दो नास्ति, सर्वशो दुःखशब्दो नास्ति । अदुःखासुखवेदनाशब्दो ऽपि तावदानन्द तत्र नास्ति, कुतः पुनर्दुःखशब्दो भविष्यति? तदनेन आनन्द पर्यायेण सा लोकधातुः सुखावतीत्युच्यते संक्षिप्तेन, न पुनर्विस्तरेण कल्पो ऽप्यानन्द परिक्षयं गच्छेत्सुखावत्या लोकधातोः सुखकारणेषु परिकीर्त्यमानेषु, न त्वेव शक्यं तेषां सुखकारणानां पर्यन्तमधिगन्तुम्
tasyāṃ khalvānanda sukhāvatyāṃ lokadhātau nānāprakārā nadyaḥ pracaranti | santi tatra mahānadyo yojanavistārāḥ | santi yāvadviṃśatitriṃśaccatvāṃriśatpañcāśadyojanavistārā yāvaddvādaśayojanāvedhāḥ | sarvāśca tā nadyaḥ sukhavāhinyo nānāsurabhigandhavārivāhinyo nānāratnalulitapuṣpasaṃghātavāhinyo nānāmadhurasvaranirghoṣāḥ | tāsāṃ cānanda koṭiśatasahasrāṅgasaṃprayuktasya divyasaṃgītisamūrcchitasya tūryasya kuśalaiḥ saṃpravāditasya tāvanmanojñaghoṣo niścarati yathārūpastāsāṃ mahānadīnāṃ nirghoṣo niścarati gambhīro 'jñeyo 'vijñeyo 'nelaḥ karṇasukho hṛdayaṃgamaḥ premaṇīyo valgurmanojño 'secanako 'pratikūlaḥ śravaṇāya, anityaṃ śāntamanātmeti sukhaśravanīyo yasteṣāṃ sattvānāṃ śrotrendriyābhāsamāgacchati | tāsāṃ khalu punarānanda mahānadīnāmubhayatastīrāṇi nānāgandharatnavṛkṣaiḥ saṃtatāni, yebhyo nānāśākhāpatrapuṣpamañjaryo 'valambante | tatra ye sattvāsteṣu nadītīreṣvākāṅkṣanti divyābhirāmaramaṇīyāṃ ratikrīḍāṃ cānubhavitum, teṣāṃ tatra nadīṣvavatīrṇānāmākāṅkṣatāṃ gulphamātraṃ vāri saṃtiṣṭhate | ākāṅkṣatāṃ jānumātraṃ kaṭimātraṃ kakṣamātram, ākāṅkṣatāṃ karṇamātraṃ vāri saṃtiṣṭhate, divyāśca ratayaḥ prādurbhavanti | tatra ye sattvā ākāṅkṣanti śītaṃ vāri bhavatviti,teṣāṃ śītaṃ vāri bhavati | ya ākāṅkṣanyuṣṇaṃ bhavatviti, teṣāmuṣṇaṃ bhavati | ya ākāṅkṣanti śītoṣṇaṃ bhavatviti,teṣāṃ śītoṣṇameva tadvāri bhavatyanusukham | tāśca mahānadyo divyatamālapatrāgarukālānusāritagaroragasāracandanavaragandhavāsitavāriparipūrṇāḥ pravahanti divyotpalapadmakumudapuṇḍarīkasaugandhikādipuṣpasaṃchannā haṃsasārasakrauñcacakravākakāraṇḍavaśukaśārikakokilakuṇālakalaviṅkamayūrādimanojña - svarāstathāgatābhinirmitapakṣisaṃghaniṣevitapulinā dhārtarāṣṭropaśobhitāḥ sūpatīrthā vikardamāḥ suvarṇavālukāsaṃkirṇāḥ | tatra yadā te sattvā ākāṅkṣanti kīdṛśā (Sukhv, Vaidya 238) asmākamabhiprāyāḥ paripūryantāmiti, tadā teṣāṃ tādṛśā evābhiprāyā paripūryante | yaścāsāvānanda tasya vāriṇo nirghoṣaḥ sa manojño niścarati, yena sarvāvattadbuddhakṣetramabhijñāpyate | ye ca sattvā nadītīreṣu sthitā ākāṅkṣanti mā asmākamayaṃ śabdaḥ śrotrendriyāvabhāsamāgacchatviti, teṣāṃ na divyasyāpi śrotrendriyasyāvabhāsamāgacchati | yaśca yathārūpaṃ śabdamākāṅkṣati śrotum, sa tathārūpameva manojñaṃ śabdaṃ śṛṇoti | tadyathā - buddhaśabdaṃ dharmaśabdaṃ saṃghaśabdaṃ pāramitāśabdaṃ bhūmiśabdaṃ balaśabdaṃ vaiśāradyaśabdamāveṇikabuddhadharmaśabdaṃ pratisaṃvicchabdaṃ śūnyatānimittāpraṇihitānabhisaṃskārājātānutpādābhāvanirodhaśabdaṃ śāntapraśāntopaśāntaṃ mahāmaitrīmahākarūṇāmahāmuditāmahopekṣāśabdamanutpattikadharmakṣāntyabhiṣekabhūmipratilambhaśabdam | śrutvā udāraprītiprāmodyaṃ pratilabhate vivekasahagataṃ virāgasahagataṃ śāntasahagataṃ nirodhasahagataṃ dharmasahagataṃ bodhipariniṣpattikuśalamūlasahagataṃ ca | sarvaśaścānanda sukhāvatyāṃ lokadhātāvakuśalaśabdo nāsti, sarvaśo nīvaraṇaśabdo nāsti, sarvaśo 'pāyadurgativinipātaśabdo nāsti, sarvaśo duḥkhaśabdo nāsti | aduḥkhāsukhavedanāśabdo 'pi tāvadānanda tatra nāsti, kutaḥ punarduḥkhaśabdo bhaviṣyati? tadanena ānanda paryāyeṇa sā lokadhātuḥ sukhāvatītyucyate saṃkṣiptena, na punarvistareṇa kalpo 'pyānanda parikṣayaṃ gacchetsukhāvatyā lokadhātoḥ sukhakāraṇeṣu parikīrtyamāneṣu, na tveva śakyaṃ teṣāṃ sukhakāraṇānāṃ paryantamadhigantum
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.