Library·Sūryasiddhānta·3

Sūryasiddhānta 3

शिलातले +अम्बुसंशुद्धे वज्रलेपे +अपि वा समे। तत्र शङ्क्वङ्गुलैर् इष्टैः समं मण्डलम् आलिखेत्॥

śilātale +ambusaṃśuddhe vajralepe +api vā same/ tatra śaṅkvaṅgulair iṣṭaiḥ samaṃ maṇḍalam ālikhet//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मध्ये स्थापयेच् छङ्कुं कल्पनाद्वादशाङ्गुलम्। तच्छायाग्रं स्पृशेद् यत्र वृत्ते पूर्वापरार्धयोः॥

tanmadhye sthāpayec chaṅkuṃ kalpanādvādaśāṅgulam/ tacchāyāgraṃ spṛśed yatra vṛtte pūrvāparārdhayoḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र बिन्दू विधायोभौ वृत्ते पूर्वापराभिधौ। तन्मध्ये तिमिना रेखा कर्तव्या दक्षिणोत्तरा॥

tatra bindū vidhāyobhau vṛtte pūrvāparābhidhau/ tanmadhye timinā rekhā kartavyā dakṣiṇottarā//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याम्योत्तरदिशोर् मध्ये तिमिना पूर्वपश्चिमा। दिङ्मध्यमत्स्यैः संसाध्या विदिशस् तद्वद् एव हि॥

yāmyottaradiśor madhye timinā pūrvapaścimā/ diṅmadhyamatsyaiḥ saṃsādhyā vidiśas tadvad eva hi//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुरस्रं बहिः कुर्यात् सूत्रैर् मध्याद् विनिर्गतैः। भुजसूत्राङ्गुलैस् तत्र दत्तैर् इष्टप्रभा स्मृता॥

caturasraṃ bahiḥ kuryāt sūtrair madhyād vinirgataiḥ/ bhujasūtrāṅgulais tatra dattair iṣṭaprabhā smṛtā//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राक्पश्चिमाश्रिता रेखा प्रोच्यते सममण्डले। उनण्डले च विषुवन्मण्डले परिकीर्त्यते॥

prākpaścimāśritā rekhā procyate samamaṇḍale/ unaṇḍale ca viṣuvanmaṇḍale parikīrtyate//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रेखा प्राच्यपरा साध्या विषुवद्भाग्रगा तथा। इष्टच्छायाविषुवतोर् मध्यम् अग्राभिधीयते॥

rekhā prācyaparā sādhyā viṣuvadbhāgragā tathā/ iṣṭacchāyāviṣuvator madhyam agrābhidhīyate//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शङ्कुच्छायाकृतियुतेर् मूलं कर्णो +अस्य वर्गतः। प्रोज्झ्य शङ्कुकृतिं मूलं छाया शङ्कुर् विपर्ययात्॥

śaṅkucchāyākṛtiyuter mūlaṃ karṇo +asya vargataḥ/ projjhya śaṅkukṛtiṃ mūlaṃ chāyā śaṅkur viparyayāt//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिंशत्कृत्यो युगे भानां चक्रं प्राक् परिलम्बते। तद्गुणाद् भूदिनैर् भक्ताद् द्युगणाद् यद् अवाप्यते॥

triṃśatkṛtyo yuge bhānāṃ cakraṃ prāk parilambate/ tadguṇād bhūdinair bhaktād dyugaṇād yad avāpyate//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्दोस् त्रिघ्ना दशाप्तांशा विज्ञेया अयनाभिधाः। तत्संस्कृताद् ग्रहात् क्रान्तिच्छायाचरदलादिकम्॥

taddos trighnā daśāptāṃśā vijñeyā ayanābhidhāḥ/ tatsaṃskṛtād grahāt krānticchāyācaradalādikam//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्फुटं दृक्तुल्यतां गच्छेद् अयने विषुवद्वये। प्राक् चक्रं चलितं हीने छायार्कात् करणागते॥

sphuṭaṃ dṛktulyatāṃ gacched ayane viṣuvadvaye/ prāk cakraṃ calitaṃ hīne chāyārkāt karaṇāgate//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तरांशैर् अथावृत्य पश्चाच् छेषैस् तथाधिके। एवं विषुवती छाया स्वदेशे या दिनार्धजा॥

antarāṃśair athāvṛtya paścāc cheṣais tathādhike/ evaṃ viṣuvatī chāyā svadeśe yā dinārdhajā//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षिणोत्तररेखायां सा तत्र विषुवत्प्रभा॥ शङ्कुच्छायाहते त्रिज्ये विषुवत्कर्णभाजिते।

dakṣiṇottararekhāyāṃ sā tatra viṣuvatprabhā// śaṅkucchāyāhate trijye viṣuvatkarṇabhājite/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लम्बाक्षज्ये तयोश् चापे लम्बाक्षौ दक्षिणौ सदा। मध्यच्छाया भुजस् तेन गुणिता त्रिभमौर्विका॥

lambākṣajye tayoś cāpe lambākṣau dakṣiṇau sadā/ madhyacchāyā bhujas tena guṇitā tribhamaurvikā//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वकर्णाप्ता धनुर्लिप्ता नतास् ता दक्षिणे भुजे। उत्तराश् चोत्तरे याम्यास् ताः सूर्यक्रान्तिलिप्तिकाः॥

svakarṇāptā dhanurliptā natās tā dakṣiṇe bhuje/ uttarāś cottare yāmyās tāḥ sūryakrāntiliptikāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिग्भेदे मिश्रिताः साम्ये विश्लिष्टाश् चाक्षलिप्तिकाः। ताभ्यो +अक्षज्या च तद्वर्गं प्रोज्झ्य त्रिज्याकृतेः पदम्॥

digbhede miśritāḥ sāmye viśliṣṭāś cākṣaliptikāḥ/ tābhyo +akṣajyā ca tadvargaṃ projjhya trijyākṛteḥ padam//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लम्बज्यार्कगुणाक्षज्या विषुवद्भाथ लम्बया। स्वाक्षार्कनतभागानां दिक्षाम्ये +अन्तरम् अन्यथा॥

lambajyārkaguṇākṣajyā viṣuvadbhātha lambayā/ svākṣārkanatabhāgānāṃ dikṣāmye +antaram anyathā//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिग्भेदे +अपक्रमः शेषस् तस्य ज्या त्रिज्यया हता। परमापक्रमज्याप्ता चापं मेषादिगो रविः॥

digbhede +apakramaḥ śeṣas tasya jyā trijyayā hatā/ paramāpakramajyāptā cāpaṃ meṣādigo raviḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्क्यादौ प्रोज्झ्य चक्रार्धात् तुलादौ भार्धसंयुतात्। मृगादौ प्रोज्झ्य भगणान् मध्याह्ने +अर्कः स्फुटो भवेत्॥

karkyādau projjhya cakrārdhāt tulādau bhārdhasaṃyutāt/ mṛgādau projjhya bhagaṇān madhyāhne +arkaḥ sphuṭo bhavet//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मान्दम् असकृद् वामं फलं मध्यो दिवाकरः। स्वाक्षार्कापक्रमयुतिर् दिक्षाम्ये +अन्तरम् अन्यथा॥

tanmāndam asakṛd vāmaṃ phalaṃ madhyo divākaraḥ/ svākṣārkāpakramayutir dikṣāmye +antaram anyathā//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शेषं नतांशाः सूर्यस्य तद्बाहुज्या च कोटिज्या। शङ्कुमानाङ्गुलाभ्यस्ते भुजत्रिज्ये यथाक्रमम्॥

śeṣaṃ natāṃśāḥ sūryasya tadbāhujyā ca koṭijyā/ śaṅkumānāṅgulābhyaste bhujatrijye yathākramam//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोटिज्यया विभज्याप्ते छायाकर्णाव् अहर्दले। क्रान्तिज्या विषुवत्कर्णगुणाप्ता शङ्कुजीवया॥

koṭijyayā vibhajyāpte chāyākarṇāv ahardale/ krāntijyā viṣuvatkarṇaguṇāptā śaṅkujīvayā//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्काग्रा स्वेष्टकर्णघ्नी मध्यकर्णोद्धृता स्वका। विषुवद्भायुतार्काग्रा याम्ये स्याद् उत्तरो भुजः॥

arkāgrā sveṣṭakarṇaghnī madhyakarṇoddhṛtā svakā/ viṣuvadbhāyutārkāgrā yāmye syād uttaro bhujaḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषुवत्याम् विशोध्योदग्गोले स्याद् बाहुर् उत्तरः। विपर्ययाद् भुजो याम्यो भवेत् प्राच्यपरान्तरे॥

viṣuvatyām viśodhyodaggole syād bāhur uttaraḥ/ viparyayād bhujo yāmyo bhavet prācyaparāntare//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माध्याह्निको भुजो नित्यं छाया माध्याह्निकी स्मृता। लम्बाक्षजीवे विषुवच्छायाद्वादशसङ्गुणे॥

mādhyāhniko bhujo nityaṃ chāyā mādhyāhnikī smṛtā/ lambākṣajīve viṣuvacchāyādvādaśasaṅguṇe//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रान्तिज्याप्ते तु तौ कर्णौ सममण्डलगे रवौ। सौम्याक्षोना यदा कान्तिः स्यात् तदा द्युदलश्रवः॥

krāntijyāpte tu tau karṇau samamaṇḍalage ravau/ saumyākṣonā yadā kāntiḥ syāt tadā dyudalaśravaḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषुवच्छाययाभ्यस्तः कर्णो मध्याग्रयोद्धृतः। स्वक्रान्तिज्या त्रिजीवाघ्नी लम्बज्याप्ताग्रमौर्विका॥

viṣuvacchāyayābhyastaḥ karṇo madhyāgrayoddhṛtaḥ/ svakrāntijyā trijīvāghnī lambajyāptāgramaurvikā//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेष्टकर्णहता भक्ता त्रिज्ययाग्राङ्गुलादिका। त्रिज्यावर्गार्धतो +अग्रज्यावर्गोनाद् द्वादशाहतात्॥

sveṣṭakarṇahatā bhaktā trijyayāgrāṅgulādikā/ trijyāvargārdhato +agrajyāvargonād dvādaśāhatāt//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर् द्वादशनिघ्नाच् च लभ्यते यत् फलं बुधैः। शङ्कुवर्गार्धसंयुक्तविषुवद्वर्गभाजितात्॥

punar dvādaśanighnāc ca labhyate yat phalaṃ budhaiḥ/ śaṅkuvargārdhasaṃyuktaviṣuvadvargabhājitāt//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेव करणी नाम तां पृथक् स्थापयेद् बुधः। अर्कघ्नी विषुवच्छायाग्रज्यया गुणिता तथा॥

tadeva karaṇī nāma tāṃ pṛthak sthāpayed budhaḥ/ arkaghnī viṣuvacchāyāgrajyayā guṇitā tathā//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्ता फलाख्यं तद्वर्गसंयुक्तकरणीपदम्। फलेन हीनसंयुक्तं दक्षिणोत्तरगोलयोः॥

bhaktā phalākhyaṃ tadvargasaṃyuktakaraṇīpadam/ phalena hīnasaṃyuktaṃ dakṣiṇottaragolayoḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याम्ययोर् विदिशोः शङ्कुर् एवं याम्योत्तरे रवौ। परिभ्रमति शङ्कोस् तु शङ्कुर् उत्तरयोस् तु सः॥

yāmyayor vidiśoḥ śaṅkur evaṃ yāmyottare ravau/ paribhramati śaṅkos tu śaṅkur uttarayos tu saḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्त्रिज्यावर्गविश्लेषान् मूलं दृग्ज्याभिधीयते। स्वशङ्कुना विभज्याप्ते दृक्त्रिज्ये द्वादशाहते॥

tattrijyāvargaviśleṣān mūlaṃ dṛgjyābhidhīyate/ svaśaṅkunā vibhajyāpte dṛktrijye dvādaśāhate//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युग्मान्ते विषमान्ते तु नखलिप्तोनितास् तयोः॥

yugmānte viṣamānte tu nakhaliptonitās tayoḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्त्या नतोत्क्रमज्योना स्वहोरात्रार्धसङ्गुणा। त्रिज्याभक्ता भवेच् छेदो लम्बज्याघ्नो +अथ भाजितः॥

antyā natotkramajyonā svahorātrārdhasaṅguṇā/ trijyābhaktā bhavec chedo lambajyāghno +atha bhājitaḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिभज्यया भवेच् छङ्कुस् तद्वर्गं परिशोधयेत्। त्रिज्यावर्गात् पदं दृग्ज्या छायाकर्णौ तु पूर्ववत्॥

tribhajyayā bhavec chaṅkus tadvargaṃ pariśodhayet/ trijyāvargāt padaṃ dṛgjyā chāyākarṇau tu pūrvavat//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभीष्टच्छाययाभ्यस्ता त्रिज्या तत्कर्णभाजिता। दृग्ज्या तद्वर्गसंशुद्धात् त्रिज्यावर्गाच् च यत् पदम्।

abhīṣṭacchāyayābhyastā trijyā tatkarṇabhājitā/ dṛgjyā tadvargasaṃśuddhāt trijyāvargāc ca yat padam/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शङ्कुः स त्रिभजीवाघ्नः स्वलम्बज्याविभाजितः। छेदः स त्रिज्ययाभ्यस्तः स्वाहोरात्रार्धभाजितः॥

śaṅkuḥ sa tribhajīvāghnaḥ svalambajyāvibhājitaḥ/ chedaḥ sa trijyayābhyastaḥ svāhorātrārdhabhājitaḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्नतज्या तया हीना स्वान्त्या शेषस्य कार्मुकम्। उत्क्रमज्याभिर् एवं स्युः प्राक्पश्चार्धनतासवः॥

unnatajyā tayā hīnā svāntyā śeṣasya kārmukam/ utkramajyābhir evaṃ syuḥ prākpaścārdhanatāsavaḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इष्टाग्राघ्नी तु लम्बज्या स्वकर्णाङ्गुलभाजिता। क्रान्तिज्या सा त्रिजीवाघ्नी परमापक्रमोद्धृता॥

iṣṭāgrāghnī tu lambajyā svakarṇāṅgulabhājitā/ krāntijyā sā trijīvāghnī paramāpakramoddhṛtā//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्चापं भादिकं क्षेत्रं पदैस् तत्र भवो रविः। इष्टे +अह्नि मध्ये प्राक्पश्चाद् धृते बाहुत्रयान्तरे॥

taccāpaṃ bhādikaṃ kṣetraṃ padais tatra bhavo raviḥ/ iṣṭe +ahni madhye prākpaścād dhṛte bāhutrayāntare//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्स्यद्वयान्तरयुतेस् त्रिस्पृक्षूत्रेण भाभ्रमः। त्रिभद्युकर्णार्धगुणाः स्वाहोरात्रार्धभाजिताः॥

matsyadvayāntarayutes trispṛkṣūtreṇa bhābhramaḥ/ tribhadyukarṇārdhaguṇāḥ svāhorātrārdhabhājitāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमाद् एकद्वित्रिभज्यास् तच्चापानि पृथक् पृथक्। स्वाधो +अधः परिशोध्याथ मेषाल् लङ्कोदयासवः॥

kramād ekadvitribhajyās taccāpāni pṛthak pṛthak/ svādho +adhaḥ pariśodhyātha meṣāl laṅkodayāsavaḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खागाष्टयो +अर्थगो +अगैकाः शरत्र्यङ्कहिमांशवः। स्वदेशचरखण्डोना भवन्तीष्टोदयासवः॥

khāgāṣṭayo +arthago +agaikāḥ śaratryaṅkahimāṃśavaḥ/ svadeśacarakhaṇḍonā bhavantīṣṭodayāsavaḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यस्ता व्यस्तैर् युताः स्वैः स्वैः कर्कटाद्यास् ततस् त्रयः। उत्क्रमेण षडेवैते भवन्तीष्टास् तुलादयः॥

vyastā vyastair yutāḥ svaiḥ svaiḥ karkaṭādyās tatas trayaḥ/ utkrameṇa ṣaḍevaite bhavantīṣṭās tulādayaḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतभोग्यासवः कार्या भास्कराद् इष्टकालिकात्। स्वोदयासुहता भुक्तभोग्या भक्ताः खवह्निभिः॥

gatabhogyāsavaḥ kāryā bhāskarād iṣṭakālikāt/ svodayāsuhatā bhuktabhogyā bhaktāḥ khavahnibhiḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभीष्टघटिकासुभ्यो भोग्यासून् प्रविशोधयेत्। तद्वत् तदेष्यलग्नासून् एवं यातात् तथोत्क्रमात्॥

abhīṣṭaghaṭikāsubhyo bhogyāsūn praviśodhayet/ tadvat tadeṣyalagnāsūn evaṃ yātāt tathotkramāt//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शेषं चेत् त्रिंशताभ्यस्तम् अशुद्धेन विभाजितम्। भागैर् युक्तं च हीनं च तल्लग्नं क्षितिजे तदा॥

śeṣaṃ cet triṃśatābhyastam aśuddhena vibhājitam/ bhāgair yuktaṃ ca hīnaṃ ca tallagnaṃ kṣitije tadā//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राक्पश्चान् नतनाडीभिस् तस्माल् लङ्कोदयासुभिः। भानौ क्षयधने कृत्वा मध्यलग्नं तदा भवेत्॥

prākpaścān natanāḍībhis tasmāl laṅkodayāsubhiḥ/ bhānau kṣayadhane kṛtvā madhyalagnaṃ tadā bhavet//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोग्यासून् ऊनकस्याथ भुक्तासून् अधिकस्य च। सम्पीण्ड्यान्तरलग्नासून् एवं स्यात् कालसाधनम्॥

bhogyāsūn ūnakasyātha bhuktāsūn adhikasya ca/ sampīṇḍyāntaralagnāsūn evaṃ syāt kālasādhanam//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्याद् ऊने निशाशेषे लग्ने +अर्काद् अधिके दिवा। भचक्रार्धयुताद् भानोर् अधिक्के +अस्तमयात् परम्॥

sūryād ūne niśāśeṣe lagne +arkād adhike divā/ bhacakrārdhayutād bhānor adhikke +astamayāt param//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.