॥ सरस्वतीदेवीपरिवर्तः ॥ अथ खलु सरस्वती महादेव्येकांसं चीवरं प्रावृत्य दक्षिणं जानुमण्डलं पृथिव्यां प्रतिष्ठाप्य येन भगवांस्तेनाञ्जलिं प्रणम्य भगवन्तमेतदवोचत् । अहमपि भदन्त भगवन् सरस्वती महादेवी तस्य धर्मभाणकस्य भिक्षोर्वाक्परिभूषणार्थाय प्रतिभाणकमुपसंहरिष्यामि । धारणीं चानुप्रदास्यामि । सुनिरुक्ततवराणां भावं संभावयिष्यामि । महान्तं च धर्मभाणकस्य भिक्षोर्ज्ञानावभासं करिष्यामि । यानि कानि चित्पदव्यञ्जनानीतः सुवर्णप्रभासोत्तमसूत्रेन्द्रराजात्परिभ्रष्टानि भविष्यन्ति । विस्मरितानि च तान्यहं सर्वाणि तस्य धर्मभाणकस्य भिक्षोः सुनिरुक्ततपदव्यञ्जनान्युपसंहरिष्यामि । धारणीं चानुप्रदास्यामि स्मृत्यसंप्रमोषणाय । यथा चायं सुवर्णप्रभासोत्तमः सूत्रेन्द्रराजस्तेषां बुद्धसहस्रावरुप्तकुशलमूलानां सत्त्वानामर्थाय चिरं जम्बुद्वीपे प्रचरेत् । न च क्षिप्रमन्तर्धापयेत् । अनेकानि च सत्त्वानीमं सुवर्णप्रभासोत्तमं सूत्रेन्द्रराजं श्रुत्वा चिन्त्य तीक्ष्णप्रज्ञा भवेयुः । अचिन्त्यं च ज्ञानस्कन्धं प्रतिलभन्ते च न दुष्टमेव चायुः । सम्पत्तिं प्रतिलभेयुः । जात्यनुग्रहं चापरिमितं च पुण्यस्कन्धं प्रतिगृह्णीयुः । सर्वशास्त्रकुशलाश्च भवेयुर्नानाशिल्पविधिज्ञाश्च ॥ तदिदं संयुक्तं स्नानकर्म भाषिष्यामि तस्य धर्मभाणकस्य भिक्षोस्तेषां च धर्मश्रवणिकानां सत्त्वानामर्थाय । सर्वग्रहनक्षत्रजन्ममरणपीडा कलिकलहकलुषडिम्बडमरदुःखप्नविषोदकपीडाः । सर्वकाखोर्दवेतालाः प्रशमं यास्यन्ति । औषधयो मन्त्रा येन स्नापयन्ति च पण्डिताः । वचा गोरोचना स्पृका शिरीषं श्याभ्यकं शमी । इन्द्रहस्ता महाभागा व्यामकमगरुः त्वचम्
// Sarasvatīdevīparivartaḥ // atha khalu sarasvatī mahādevyekāṃsaṃ cīvaraṃ prāvṛtya dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya yena bhagavāṃstenāñjaliṃ praṇamya bhagavantametadavocat / ahamapi bhadanta bhagavan sarasvatī mahādevī tasya dharmabhāṇakasya bhikṣorvākparibhūṣaṇārthāya pratibhāṇakamupasaṃhariṣyāmi / dhāraṇīṃ cānupradāsyāmi / suniruktatavarāṇāṃ bhāvaṃ saṃbhāvayiṣyāmi / mahāntaṃ ca dharmabhāṇakasya bhikṣorjñānāvabhāsaṃ kariṣyāmi / yāni kāni citpadavyañjanānītaḥ suvarṇaprabhāsottamasūtrendrarājātparibhraṣṭāni bhaviṣyanti / vismaritāni ca tānyahaṃ sarvāṇi tasya dharmabhāṇakasya bhikṣoḥ suniruktatapadavyañjanānyupasaṃhariṣyāmi / dhāraṇīṃ cānupradāsyāmi smṛtyasaṃpramoṣaṇāya / yathā cāyaṃ suvarṇaprabhāsottamaḥ sūtrendrarājasteṣāṃ buddhasahasrāvaruptakuśalamūlānāṃ sattvānāmarthāya ciraṃ jambudvīpe pracaret / na ca kṣipramantardhāpayet / anekāni ca sattvānīmaṃ suvarṇaprabhāsottamaṃ sūtrendrarājaṃ śrutvā cintya tīkṣṇaprajñā bhaveyuḥ / acintyaṃ ca jñānaskandhaṃ pratilabhante ca na duṣṭameva cāyuḥ / sampattiṃ pratilabheyuḥ / jātyanugrahaṃ cāparimitaṃ ca puṇyaskandhaṃ pratigṛhṇīyuḥ / sarvaśāstrakuśalāśca bhaveyurnānāśilpavidhijñāśca // tadidaṃ saṃyuktaṃ snānakarma bhāṣiṣyāmi tasya dharmabhāṇakasya bhikṣosteṣāṃ ca dharmaśravaṇikānāṃ sattvānāmarthāya / sarvagrahanakṣatrajanmamaraṇapīḍā kalikalahakaluṣaḍimbaḍamaraduḥkhapnaviṣodakapīḍāḥ / sarvakākhordavetālāḥ praśamaṃ yāsyanti / auṣadhayo mantrā yena snāpayanti ca paṇḍitāḥ / vacā gorocanā spṛkā śirīṣaṃ śyābhyakaṃ śamī / indrahastā mahābhāgā vyāmakamagaruḥ tvacam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीवेष्टकं सर्जरसं सिह्लकं गुल्गुलूरसम् । तगरं पत्रशैलेयं चन्दनं च मनःशिला
nīveṣṭakaṃ sarjarasaṃ sihlakaṃ gulgulūrasam / tagaraṃ patraśaileyaṃ candanaṃ ca manaḥśilā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समोचकं तुरुष्कं च कुङ्कुमं मुस्त सर्षपाः । नरदं चव्य सूक्ष्मेला उशीरं नागकेशरम्
samocakaṃ turuṣkaṃ ca kuṅkumaṃ musta sarṣapāḥ / naradaṃ cavya sūkṣmelā uśīraṃ nāgakeśaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतानि समभागानि पुष्यनक्षत्रेण पीषयेत् । इमैर्मन्त्रपददैश्चूर्णं शतधा चाभिमन्त्रयेत्
etāni samabhāgāni puṣyanakṣatreṇa pīṣayet / imairmantrapadadaiścūrṇaṃ śatadhā cābhimantrayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्यथा । सुकृते करजातभागे हंसरण्डे इन्द्रजालमलिलक उपसदे अवतासिके कुत्र कुकलविमलमति शीलमति संधिबुधमति शिशिरि सत्यस्थित स्वाहा ॥ गोमयमण्डलं कृत्वा मुक्तपुष्पाणि स्थापयेत् । सुवर्णभाण्डे रूप्यभाण्डे मधुरेण स्थापयेत्
tadyathā / sukṛte karajātabhāge haṃsaraṇḍe indrajālamalilaka upasade avatāsike kutra kukalavimalamati śīlamati saṃdhibudhamati śiśiri satyasthita svāhā // gomayamaṇḍalaṃ kṛtvā muktapuṣpāṇi sthāpayet / suvarṇabhāṇḍe rūpyabhāṇḍe madhureṇa sthāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्मिताश्च पुरुषास्ते चत्वारि तत्र स्थापयेत् । कन्याः सुभूषिताः न्यस्ताश्चत्वारो घटधारिण्यः
varmitāśca puruṣāste catvāri tatra sthāpayet / kanyāḥ subhūṣitāḥ nyastāścatvāro ghaṭadhāriṇyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुग्गुलुं धूपयन्नित्यं पञ्चतूर्याणि योजयेत् । छत्रध्वजपताकैश्च सा देवी समलङ्कृता
gugguluṃ dhūpayannityaṃ pañcatūryāṇi yojayet / chatradhvajapatākaiśca sā devī samalaṅkṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदर्शनपर्यन्ताश्च शरशक्तीर्नियोजयेत् । सीमाबन्धं ततः कुर्यात्पश्चात्कार्यं समारभेत् । अनेन मन्त्रपदक्रमेण सीमाबन्धं समारभेत्
ādarśanaparyantāśca śaraśaktīrniyojayet / sīmābandhaṃ tataḥ kuryātpaścātkāryaṃ samārabhet / anena mantrapadakrameṇa sīmābandhaṃ samārabhet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्याद्यथेदम् । अने नयने हिलि हिलि गिलि खिले स्वाहा ॥ भगवतः पृष्ठतः स्नात्वानेन मन्त्रजापेन स्नानशान्तिं योजयेत् । तद्यथा । सुगते विगते विगतावति स्वाहा । ये प्रस्थिता नक्षत्रा आयुः पालयन्तु चतुर्दिशे । नक्षत्रजन्मपीडा वा राशिकर्मभयावहम् । धातुसंक्षोभसंभूता शाम्यन्तु भयदारुणा
syādyathedam / ane nayane hili hili gili khile svāhā // bhagavataḥ pṛṣṭhataḥ snātvānena mantrajāpena snānaśāntiṃ yojayet / tadyathā / sugate vigate vigatāvati svāhā / ye prasthitā nakṣatrā āyuḥ pālayantu caturdiśe / nakṣatrajanmapīḍā vā rāśikarmabhayāvaham / dhātusaṃkṣobhasaṃbhūtā śāmyantu bhayadāruṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेन स्नानकर्मणा तस्य धर्मभाणकस्य भक्षोरर्थाय तेषां च धर्मश्रवणिकानां लेखकानामार्थाय स्वयमेवाहं तत्र गगणसिद्धयक्षदेवगणैः सार्धं तत्र च ग्रामे वा नगरे वा निगमे वा विहारे वा सर्वतो रोगप्रशमनं करिष्यामि । सर्वग्रहकलिकलुषनक्षत्रजन्मपीडान्वा दुःखस्वप्नविनायकपीडान्सर्वकाखोर्दवेतालान्प्रशमयिष्यामि । यथा तेषां सूत्रेन्द्रधारकाणां भिक्षुभिक्षुण्युपासकोपासिकानां जीवितानुग्रहो भवेत् । संसारनिर्वाणं प्रतिलभेयुः । अवैवर्तिकाश्च भवेयुरनुत्तरायाः सम्यक् संबोधेः ॥ अथ खलु भगवान्सरस्वत्यै महादेव्यै साधुकारमदात् । साधु साधु सरस्वति महादेवि बहुजनहिताय बहुजनसुखाय प्रतिपन्नो यत्त्वया हीमानि मन्त्रोषधिसंयुक्तानि भाषितानि । सा च सरस्वती महादेवी भगवतः पादावभिवन्दनां कृत्वैकान्ते निषण्णा ॥ अथ खल्वाचार्यव्याकरणप्राप्तः कौण्डिन्यो महाब्राह्मणस्तां सरस्वतीमावाहयति स्म ॥ सरस्वती महादेवी पूजनीया महत्तपाः । विख्याता सर्वलोकेषु वरदाता महागुणा
etena snānakarmaṇā tasya dharmabhāṇakasya bhakṣorarthāya teṣāṃ ca dharmaśravaṇikānāṃ lekhakānāmārthāya svayamevāhaṃ tatra gagaṇasiddhayakṣadevagaṇaiḥ sārdhaṃ tatra ca grāme vā nagare vā nigame vā vihāre vā sarvato rogapraśamanaṃ kariṣyāmi / sarvagrahakalikaluṣanakṣatrajanmapīḍānvā duḥkhasvapnavināyakapīḍānsarvakākhordavetālānpraśamayiṣyāmi / yathā teṣāṃ sūtrendradhārakāṇāṃ bhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikānāṃ jīvitānugraho bhavet / saṃsāranirvāṇaṃ pratilabheyuḥ / avaivartikāśca bhaveyuranuttarāyāḥ samyak saṃbodheḥ // atha khalu bhagavānsarasvatyai mahādevyai sādhukāramadāt / sādhu sādhu sarasvati mahādevi bahujanahitāya bahujanasukhāya pratipanno yattvayā hīmāni mantroṣadhisaṃyuktāni bhāṣitāni / sā ca sarasvatī mahādevī bhagavataḥ pādāvabhivandanāṃ kṛtvaikānte niṣaṇṇā // atha khalvācāryavyākaraṇaprāptaḥ kauṇḍinyo mahābrāhmaṇastāṃ sarasvatīmāvāhayati sma // sarasvatī mahādevī pūjanīyā mahattapāḥ / vikhyātā sarvalokeṣu varadātā mahāguṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिखरे समाश्रिता कान्ता दर्भचीवरवासिनी । शुभवस्त्रं धारयति एकपादेन तिष्ठति
śikhare samāśritā kāntā darbhacīvaravāsinī / śubhavastraṃ dhārayati ekapādena tiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वदेवाः समागम्य तां सूत्रवचनं त्विदम् । जिह्वाभिमुखं च सत्त्वानां भाषन्तु वचनं शुभम्
sarvadevāḥ samāgamya tāṃ sūtravacanaṃ tvidam / jihvābhimukhaṃ ca sattvānāṃ bhāṣantu vacanaṃ śubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्याद्यथेदम् । सुरे विरे अरजे अरजवति हि गुले पिङ्गले पिङ्गले वतिमुखे मरीचिसुमति दिशमति अग्रामग्रीतलवितले च वडिविचरी मरिणिपाणये लोकज्येष्ठके प्रियसिद्धिव्रते भीममुखिशचिवरी अप्रतिहते अप्रतिहतबुद्धि नमुचि नमुचि महादेवि प्रतिगृह्ण नमस्कार । सर्वसत्त्वानां बुद्धिरप्रतिहता भवतु विद्या मे सिद्ध्यतु शास्रलोकतन्त्रपिटककाव्यादिषु । (बग्छि ५८) तद्यथा । महाप्रभावे हिलि हिलि मिलि मिलि । विचरतु मम विचरतु मे माया सर्वसत्त्वानां च भगवत्या देव्याः सरस्वत्या अनुभावेन कदारके युवति हिलि मिलि आवाहयामि महादेवि बुद्धसत्येन धर्मसत्येन संघसत्येन इन्द्रसत्येन वरुणसत्येन ये लोके सत्यवादिनः सन्ति । तेन तेषां सत्यवचेन आवाहयामि महादेवि । हिलि हिलि मिलि विचरन्तु मम मन्त्रिनो माया सर्वसत्त्वानाम् । नमो भगवत्यै सरस्वत्यै सिद्ध्यन्तु मन्त्रपदाः स्वाहा ॥ अथाचार्यव्याकरणप्राप्तः कौडिन्यो महाब्राह्मणः सरस्वतीं महादेवीमिमाभिर्गाथाभिरभ्यस्तावीत् ॥ शृण्वन्तु मे भूतगणा हि सर्वे स्तोष्यामि देवीं प्रवरोत्तमचारुवक्त्राम् । या मातृग्रामे प्रवराग्रदेवी । सदेवगन्धर्वसुरेन्द्रलोके
syādyathedam / sure vire araje arajavati hi gule piṅgale piṅgale vatimukhe marīcisumati diśamati agrāmagrītalavitale ca vaḍivicarī mariṇipāṇaye lokajyeṣṭhake priyasiddhivrate bhīmamukhiśacivarī apratihate apratihatabuddhi namuci namuci mahādevi pratigṛhṇa namaskāra / sarvasattvānāṃ buddhirapratihatā bhavatu vidyā me siddhyatu śāsralokatantrapiṭakakāvyādiṣu / (Bagchi 58) tadyathā / mahāprabhāve hili hili mili mili / vicaratu mama vicaratu me māyā sarvasattvānāṃ ca bhagavatyā devyāḥ sarasvatyā anubhāvena kadārake yuvati hili mili āvāhayāmi mahādevi buddhasatyena dharmasatyena saṃghasatyena indrasatyena varuṇasatyena ye loke satyavādinaḥ santi / tena teṣāṃ satyavacena āvāhayāmi mahādevi / hili hili mili vicarantu mama mantrino māyā sarvasattvānām / namo bhagavatyai sarasvatyai siddhyantu mantrapadāḥ svāhā // athācāryavyākaraṇaprāptaḥ kauḍinyo mahābrāhmaṇaḥ sarasvatīṃ mahādevīmimābhirgāthābhirabhyastāvīt // śṛṇvantu me bhūtagaṇā hi sarve stoṣyāmi devīṃ pravarottamacāruvaktrām / yā mātṛgrāme pravarāgradevī / sadevagandharvasurendraloke
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानाविचित्रा समलंकृताङ्गा सरस्वती नाम विशालनेत्रा । पुण्योज्ज्वला ज्ञानगुणैर्विकीर्णा नानाविचित्रोत्तमदर्शनीया
nānāvicitrā samalaṃkṛtāṅgā sarasvatī nāma viśālanetrā / puṇyojjvalā jñānaguṇairvikīrṇā nānāvicitrottamadarśanīyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तोष्यामि तां वाक्यगुणैर्विशिष्टैः सिद्धिकरायै प्रवरोत्तमायै । प्रशस्तभूताय गुणाकरायै विमलोत्तमायै कमलोज्ज्वलायै
stoṣyāmi tāṃ vākyaguṇairviśiṣṭaiḥ siddhikarāyai pravarottamāyai / praśastabhūtāya guṇākarāyai vimalottamāyai kamalojjvalāyai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुलोचनायै नयनोत्तमायै शुभाअश्रयायै शुभदेशनायै । गुणैरचिन्त्यैः समलंकृतायै । चन्द्रोपमायै विमलप्रभायै
sulocanāyai nayanottamāyai śubhāaśrayāyai śubhadeśanāyai / guṇairacintyaiḥ samalaṃkṛtāyai / candropamāyai vimalaprabhāyai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रत्नमणिबाहुसमलंकृतायै पूर्णशशाङ्कोपमदर्शनायै
ratnamaṇibāhusamalaṃkṛtāyai pūrṇaśaśāṅkopamadarśanāyai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोज्ञवाक्याय मृदुस्वरायै गम्भीरप्रज्ञाय समन्वितायै । कार्याग्रसाधनसुसत्त्वतायै देवासुरैर्वन्दितपूजितायै । सर्वसुरासुरगणालयवन्दितायै भूतगणैः सदा संपूजितायै
manojñavākyāya mṛdusvarāyai gambhīraprajñāya samanvitāyai / kāryāgrasādhanasusattvatāyai devāsurairvanditapūjitāyai / sarvasurāsuragaṇālayavanditāyai bhūtagaṇaiḥ sadā saṃpūjitāyai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमः स्वाहा ॥ हे ऽहं देवि नमस्ते सा मे प्रयच्छतु गुण औघम् ॥ सर्वे सत्त्वा विशिष्टसिद्धिं प्रददातु सर्वकार्या । नित्यं च रक्षतू मां सर्वान्सत्त्वांश्च शत्रुमध्ये
namaḥ svāhā // he 'haṃ devi namaste sā me prayacchatu guṇa augham // sarve sattvā viśiṣṭasiddhiṃ pradadātu sarvakāryā / nityaṃ ca rakṣatū māṃ sarvānsattvāṃśca śatrumadhye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतान् समाप्ताक्षरपूर्णवाक्यान् कल्यं समुत्थाय पठेत्सुवीर्यः । सर्वाभिप्राये धनधान्यलाभी सिद्धिं च प्राप्नोति शिवामुदारामिति
etān samāptākṣarapūrṇavākyān kalyaṃ samutthāya paṭhetsuvīryaḥ / sarvābhiprāye dhanadhānyalābhī siddhiṃ ca prāpnoti śivāmudārāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.