Rudradeva: Śyainika-śāstra (on hawking) 6

अथैवमगदाद्यैश्च पूर्वोक्तैर् बृंहणीयकैः हृष्टान् पुष्टान् समालक्ष्य नूतनच्छदशोभितान्

athaivamagadādyaiśca pūrvoktair bṛṃhaṇīyakaiḥ hṛṣṭān puṣṭān samālakṣya nūtanacchadaśobhitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीलेन्द्रमणिसंकाशपक्षतिभ्यां विराजितान् मुक्ताजालैरिवोरुस्थपक्षराजिभिरञ्जितान्

nīlendramaṇisaṃkāśapakṣatibhyāṃ virājitān muktājālairivorusthapakṣarājibhirañjitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्मुक्तोरगसंकाशान् पट्टपाशोपयोजितान् ग्रीविकारत्नपदिकामञ्जरीपिञ्जरीकृतान्

nirmuktoragasaṃkāśān paṭṭapāśopayojitān grīvikāratnapadikāmañjarīpiñjarīkṛtān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किङ्किणीरावमुखरान् कृत्वा तु सुदिने पुनः पूर्वोक्तविधिना रक्तान् विधायाह्वाययेत् पुनः

kiṅkiṇīrāvamukharān kṛtvā tu sudine punaḥ pūrvoktavidhinā raktān vidhāyāhvāyayet punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वसंस्कारबोधाय रज्जुयन्त्रितपत्रिषु परिपातं शिक्षयीत पक्षरक्षाविशारदः

pūrvasaṃskārabodhāya rajjuyantritapatriṣu paripātaṃ śikṣayīta pakṣarakṣāviśāradaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये श्येना नीडनिलया लब्धाः प्राग्बन्धपोषिताः तान् अनभ्यस्तसंस्कारान् पतत्रिपरिपातने

ye śyenā nīḍanilayā labdhāḥ prāgbandhapoṣitāḥ tān anabhyastasaṃskārān patatriparipātane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहुधा शिक्षयेत् प्राज्ञः पाटवक्रमवर्धनैः सुशिष्या इव ते श्येनाः शिक्षां गृह्णन्ति सत्वरम्

bahudhā śikṣayet prājñaḥ pāṭavakramavardhanaiḥ suśiṣyā iva te śyenāḥ śikṣāṃ gṛhṇanti satvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्यक् सुशिक्षितानां तु श्येनानां मरुतामिव नाकार्यं विद्यते किंचित् नासाध्यं योग्यवस्तुषु

samyak suśikṣitānāṃ tu śyenānāṃ marutāmiva nākāryaṃ vidyate kiṃcit nāsādhyaṃ yogyavastuṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संधारयेयुस्तान् हस्तैर्युवानो मृष्टकुण्डलाः सुवेशाश्चारुवसनाः शिक्षिता बहुधान्वहम्

saṃdhārayeyustān hastairyuvāno mṛṣṭakuṇḍalāḥ suveśāścāruvasanāḥ śikṣitā bahudhānvaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिक्षावैशद्यमालक्ष्य तदैषां स्वयमीश्वरः द्रष्टुं विनोदं निर्गच्छेत् आखेटोदितवासरे

śikṣāvaiśadyamālakṣya tadaiṣāṃ svayamīśvaraḥ draṣṭuṃ vinodaṃ nirgacchet ākheṭoditavāsare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यामिन्याः प्रथमादेव यामादुदयशालिभिः प्रातरेव शरन्मेघैर्यायाद्रुद्धे दिवाकरे

yāminyāḥ prathamādeva yāmādudayaśālibhiḥ prātareva śaranmeghairyāyādruddhe divākare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूरसंचारितानेकसेनो रुद्धान्यसंचरः स्वयं विरलविख्यातवीराप्तप्रायसंवृतः

dūrasaṃcāritānekaseno ruddhānyasaṃcaraḥ svayaṃ viralavikhyātavīrāptaprāyasaṃvṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कविकारज्जुविन्यस्तसमस्तगतिपाटवैः सुरजध्वानविन्यासचरणन्यासशालिभिः

kavikārajjuvinyastasamastagatipāṭavaiḥ surajadhvānavinyāsacaraṇanyāsaśālibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाह्यमानः स्वयं स्वश्वैः श्येनवाहैश्च संयुतः प्रच्छाये भूधरेन्द्राणां यथाकालम् अतन्द्रितः

vāhyamānaḥ svayaṃ svaśvaiḥ śyenavāhaiśca saṃyutaḥ pracchāye bhūdharendrāṇāṃ yathākālam atandritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथवा यामशेषे तु वासरे मृगयामियात् शरत्काले पृष्ठतोऽर्कं कृत्वा दूरे तु नो हितम्

athavā yāmaśeṣe tu vāsare mṛgayāmiyāt śaratkāle pṛṣṭhato'rkaṃ kṛtvā dūre tu no hitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपत्यकायां मृगयां यद्युपेयास्तदाभितः प्रचारयेत् पदातींश्च गिरिद्रोण्यन्तरादिषु

upatyakāyāṃ mṛgayāṃ yadyupeyāstadābhitaḥ pracārayet padātīṃśca giridroṇyantarādiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रस्थास्ते च पश्येरन् पक्षिणामपि सर्वतः उड्डीयान्यत्र पतनं निलीयानन्तराः स्थलीः

tatrasthāste ca paśyeran pakṣiṇāmapi sarvataḥ uḍḍīyānyatra patanaṃ nilīyānantarāḥ sthalīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समायां भुवि विस्तारो मार्गणे सादिनां भवेत् विषमायां तु पत्तीनां गिरिकूटे शुनां पुनः

samāyāṃ bhuvi vistāro mārgaṇe sādināṃ bhavet viṣamāyāṃ tu pattīnāṃ girikūṭe śunāṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्ये श्येनधरो नेता पार्श्वयोर्द्वौ च सैनिकौ एकविंशत्यश्ववारैर् मण्डलं परिकीर्तितम्

madhye śyenadharo netā pārśvayordvau ca sainikau ekaviṃśatyaśvavārair maṇḍalaṃ parikīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेतृदत्तेक्षणः सव्यो व्याममात्रावकाशतः पार्श्वयोः समभागेन मण्डलस्थश्चरेज्जनः

netṛdattekṣaṇaḥ savyo vyāmamātrāvakāśataḥ pārśvayoḥ samabhāgena maṇḍalasthaścarejjanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आ पूर्वाद् ऐश्वरीम् आशाम् अधिमोक्तुम् अथार्हति श्यैनिको येन नो लक्ष्यकृतोद्वेगो भवेद्द्वयोः

ā pūrvād aiśvarīm āśām adhimoktum athārhati śyainiko yena no lakṣyakṛtodvego bhaveddvayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्येना यस्याथ बहवस्तथैव हयसादिनः संचारयेत् स परितो मण्डलानि पृथक् पृथक्

śyenā yasyātha bahavastathaiva hayasādinaḥ saṃcārayet sa parito maṇḍalāni pṛthak pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईशमण्डलमध्यस्थः सैनिको हि विनाज्ञया मोक्तुं नार्हति नेदिष्ठे लक्ष्ये ऽप्यस्खलितस्थितिः

īśamaṇḍalamadhyasthaḥ sainiko hi vinājñayā moktuṃ nārhati nediṣṭhe lakṣye 'pyaskhalitasthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मण्डले बहरी त्वेका कुह्यप्येका त्रिवाजिका वासाद्याः पञ्चषाः शस्ताः क्रमो मोके पुरोदितः

maṇḍale baharī tvekā kuhyapyekā trivājikā vāsādyāḥ pañcaṣāḥ śastāḥ kramo moke puroditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रोशार्द्धाद्धारयेत् स्वीयान् मण्डलान्मण्डलं पृथक् यथा भवेन्न कुह्यादेर्वासादेर्मिश्रणाद्भयम्

krośārddhāddhārayet svīyān maṇḍalānmaṇḍalaṃ pṛthak yathā bhavenna kuhyādervāsādermiśraṇādbhayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वन्यानां तु शशादीनां त्रासनाय पुरैव हि विकोषाश्चासयः कार्या धार्या वा शक्तयोऽभितः

vanyānāṃ tu śaśādīnāṃ trāsanāya puraiva hi vikoṣāścāsayaḥ kāryā dhāryā vā śaktayo'bhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहवः पत्रिणो धार्या विनीतैः कालवेदिभिः श्यैनिकस्य प्रभवतः परितः परिचारकैः

bahavaḥ patriṇo dhāryā vinītaiḥ kālavedibhiḥ śyainikasya prabhavataḥ paritaḥ paricārakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्गणे मन्दसञ्चारो मण्डलस्य सदेष्यते निपातानन्तरान्वेषे सुतरां मन्द इष्यते

mārgaṇe mandasañcāro maṇḍalasya sadeṣyate nipātānantarānveṣe sutarāṃ manda iṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सादिनामग्रगा ये च वेत्रिणस्तेऽपि धूतिकाः टोनादीन् मुष्टिमोकेन क्षिपेरन् वर्त्तिकादिषु

sādināmagragā ye ca vetriṇaste'pi dhūtikāḥ ṭonādīn muṣṭimokena kṣiperan varttikādiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शैघ्र्याद् अलक्ष्ययातयस् तेऽपि तिर्यङ्निपातिषु चीचीकुचीरवोन्नेयग्रहणाद् रसपुष्टिदा

śaighryād alakṣyayātayas te'pi tiryaṅnipātiṣu cīcīkucīravonneyagrahaṇād rasapuṣṭidā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्रसाक्षिप्तहृदयस्तानेव यदि चेश्वरः प्रक्रीडयेत्तदा तज्ज्ञैर्भाव्यं वेत्रिभिरादरात्

tadrasākṣiptahṛdayastāneva yadi ceśvaraḥ prakrīḍayettadā tajjñairbhāvyaṃ vetribhirādarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेत्रप्रहारानभितः कुर्वद्भिर्मन्दचारिणः उत्थापयेयुर्लावादीन् ढोकयेयुश्च तद्गतीः

vetraprahārānabhitaḥ kurvadbhirmandacāriṇaḥ utthāpayeyurlāvādīn ḍhokayeyuśca tadgatīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्रैकवारं पतितः पक्षी कुर्यान्न चोत्प्लुतिम् सरज्जुना शुना तत्र मार्गयित्वा विसर्जयेत्

yatraikavāraṃ patitaḥ pakṣī kuryānna cotplutim sarajjunā śunā tatra mārgayitvā visarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सावधानेन देवेन भाव्यमुत्पतते ह्यसौ इत्यादि मधुरालापैर्बोधयेयुस्तथेश्वरम्

sāvadhānena devena bhāvyamutpatate hyasau ityādi madhurālāpairbodhayeyustatheśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुह्या मोकः सारसेऽथ क्रौञ्चे रौद्ररसावहः सपक्षयोः पर्वतयोरिव यत्रानुधावनम्

kuhyā mokaḥ sārase'tha krauñce raudrarasāvahaḥ sapakṣayoḥ parvatayoriva yatrānudhāvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निपत्य नखराक्षेपक्रूरक्रेङ्कारकूजितम् परावृत्त्योग्रचञ्च्वा च प्रहारो रौद्रसंगरः

nipatya nakharākṣepakrūrakreṅkārakūjitam parāvṛttyogracañcvā ca prahāro raudrasaṃgaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिदूरगतानां तु कङ्कदात्यूहपक्षिणाम् लक्ष्ये मोको बहर्या हि जनयत्यद्भुतं रसम्

atidūragatānāṃ tu kaṅkadātyūhapakṣiṇām lakṣye moko baharyā hi janayatyadbhutaṃ rasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र वेगानिलस्वानभीषिताः खात्पतन्ति च छिन्नपक्षनगाकाराः खगास्तस्मात् किमद्भुतम्

yatra vegānilasvānabhīṣitāḥ khātpatanti ca chinnapakṣanagākārāḥ khagāstasmāt kimadbhutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हारिणं शिशुमादाय सान्त्राण्यङ्गानि भक्षयन् अनिवार्यो हि बीभत्सं चरखो जनयत्यलम्

hāriṇaṃ śiśumādāya sāntrāṇyaṅgāni bhakṣayan anivāryo hi bībhatsaṃ carakho janayatyalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

टोनादीनां पक्षवेगात् निलीनाः केचुकादयः निरुद्यमाः कुञ्जमध्ये दर्शयन्ति भयानकम्

ṭonādīnāṃ pakṣavegāt nilīnāḥ kecukādayaḥ nirudyamāḥ kuñjamadhye darśayanti bhayānakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिलीनो भरद्वाजः पुनरुच्चावचं बहु प्रलपंल्लक्ष्यतामेष्यन् स्वैरं हासरसायते

atilīno bharadvājaḥ punaruccāvacaṃ bahu pralapaṃllakṣyatāmeṣyan svairaṃ hāsarasāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भयार्तेषु प्रलीनेषु वाचा लक्ष्येषु तेष्वथ गुलिकास्त्रप्रयोगो हि कर्तव्यः कौतुकार्थिना

bhayārteṣu pralīneṣu vācā lakṣyeṣu teṣvatha gulikāstraprayogo hi kartavyaḥ kautukārthinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूराल्लक्ष्येषु निपतन् स्थाने ग्रहणमाचरन् परासुकरणे दक्षो वाजी वीररसायते

dūrāllakṣyeṣu nipatan sthāne grahaṇamācaran parāsukaraṇe dakṣo vājī vīrarasāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्द्ध्वाक्रान्तिः समाक्रान्तिर्नीचाक्रान्तिरिति त्रिधा वरजग्रहणे प्रोक्ता वाजानां रसभूमयः

ūrddhvākrāntiḥ samākrāntirnīcākrāntiriti tridhā varajagrahaṇe proktā vājānāṃ rasabhūmayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छायाकारः निलीयाधो हठाल्लक्ष्ये तथोर्द्ध्वगे उत्प्लुत्य शरवत्पातमूर्द्ध्वाक्रान्ती रसावहा

chāyākāraḥ nilīyādho haṭhāllakṣye tathorddhvage utplutya śaravatpātamūrddhvākrāntī rasāvahā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सममेवानुसरणात् लक्ष्यालक्ष्येण वा पुनः दण्डवत् पतनं लक्ष्ये समाक्रान्तिः समा मता

samamevānusaraṇāt lakṣyālakṣyeṇa vā punaḥ daṇḍavat patanaṃ lakṣye samākrāntiḥ samā matā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीचानुसारिणि भयादुपरिष्टाच्च वज्रवत् संरम्भात् पतनं लक्ष्ये नीचाक्रान्तिः सुदुष्करा

nīcānusāriṇi bhayādupariṣṭācca vajravat saṃrambhāt patanaṃ lakṣye nīcākrāntiḥ suduṣkarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं लक्ष्यानुसरणात् बहुशः परिधावनात् अतिविश्रम्भणात् वाजा गताः श्रैष्ठ्यं पतत्रिषु

evaṃ lakṣyānusaraṇāt bahuśaḥ paridhāvanāt ativiśrambhaṇāt vājā gatāḥ śraiṣṭhyaṃ patatriṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्प्लुत्योत्प्लुत्य पतनैः परिगृह्यावपातनैः मल्ला इव विदग्धानां हरन्ति प्रसभं मनः

utplutyotplutya patanaiḥ parigṛhyāvapātanaiḥ mallā iva vidagdhānāṃ haranti prasabhaṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वन्द्वसंचारिणाम् एकनिग्रहे ऽन्यस्य कूजितम् यत्राभितस्तत्र रसः करुणस्तरुणायते

dvandvasaṃcāriṇām ekanigrahe 'nyasya kūjitam yatrābhitastatra rasaḥ karuṇastaruṇāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृङ्गारः पुष्कलस्तत्र दृश्यते नायके द्विधा लक्ष्यप्राप्तौ भोगरूपस्तदप्राप्तौ तथेतरः

śṛṅgāraḥ puṣkalastatra dṛśyate nāyake dvidhā lakṣyaprāptau bhogarūpastadaprāptau tathetaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथावकाशरोमाञ्चहर्षाश्रुस्तम्भगद्गदैः चिन्ताप्रलापवैवर्ण्यभावैः सत्त्वं व्यनक्ति च

yathāvakāśaromāñcaharṣāśrustambhagadgadaiḥ cintāpralāpavaivarṇyabhāvaiḥ sattvaṃ vyanakti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रीसम्भोगादपि रसो मृगव्यायां विशिष्यते येन त्रस्यत्कुरङ्गाक्ष्याः पतिं सा वशयत्यलम्

strīsambhogādapi raso mṛgavyāyāṃ viśiṣyate yena trasyatkuraṅgākṣyāḥ patiṃ sā vaśayatyalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कण्ठलग्नां प्रियां हित्वा हैमनीषु निशास्वपि नाभिसारं नराः कुर्युर्यदि नेष्टा च सा भवेत्

kaṇṭhalagnāṃ priyāṃ hitvā haimanīṣu niśāsvapi nābhisāraṃ narāḥ kuryuryadi neṣṭā ca sā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वासादिमोकोऽपि श्रितापश्रितकादिभिः रभसा विहिताश्लेषः शृङ्गारम् अनुसजति

atha vāsādimoko'pi śritāpaśritakādibhiḥ rabhasā vihitāśleṣaḥ śṛṅgāram anusajati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तनूरुहाणि ग्रहणे खात्पतन्ति पतत्रिणाम् जनयन्ति प्रसन्नेन्द्रमुक्तपुष्पोत्करभ्रमम्

tanūruhāṇi grahaṇe khātpatanti patatriṇām janayanti prasannendramuktapuṣpotkarabhramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये विमुक्ता निजे लक्ष्ये दूरे दूरे स्खलन्ति न ते साधुवादपात्राणि शिकारा नेतरे पुनः

ye vimuktā nije lakṣye dūre dūre skhalanti na te sādhuvādapātrāṇi śikārā netare punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीघ्रता प्रतिसन्धानं शिकाराणां द्विशस्त्रिशः ग्रहणे तित्तिरादीनां तत् केन प्रतिदिश्यताम्

śīghratā pratisandhānaṃ śikārāṇāṃ dviśastriśaḥ grahaṇe tittirādīnāṃ tat kena pratidiśyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जालपादेष्वपि तथा सरसीषु सरःसु च पूर्वचारैरनुगतः कुह्यादीन् परिमोचयेत्

jālapādeṣvapi tathā sarasīṣu saraḥsu ca pūrvacārairanugataḥ kuhyādīn parimocayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र सम्भूय मोक्षोऽपि विश्रम्भं ये गता मिथः तेषां प्रशस्यते दिक्षु कवीनां विप्लवाय तु

tatra sambhūya mokṣo'pi viśrambhaṃ ye gatā mithaḥ teṣāṃ praśasyate dikṣu kavīnāṃ viplavāya tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुन्दुभ्यास्ताडनं कार्यं वारित्यागाय पत्रिणाम् यथा सुखेन गृह्णीयुः श्येनाः स्वस्थानविच्युतान्

dundubhyāstāḍanaṃ kāryaṃ vārityāgāya patriṇām yathā sukhena gṛhṇīyuḥ śyenāḥ svasthānavicyutān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये नाट्यबन्धकुशलैर्विततप्रपञ्चैः संदर्शिताः किल रसाः समयं विभज्य एकत्र ते समकमेव रसा अनूना दृश्यन्त एव कृतिभिर्मृगयाविहारे

ye nāṭyabandhakuśalairvitataprapañcaiḥ saṃdarśitāḥ kila rasāḥ samayaṃ vibhajya ekatra te samakameva rasā anūnā dṛśyanta eva kṛtibhirmṛgayāvihāre

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति श्रीरुद्रदेवविरचिते श्यैनिके शास्त्रे श्येनपातेति कर्तव्यता परिच्छेदः षष्ठः

iti śrīrudradevaviracite śyainike śāstre śyenapāteti kartavyatā paricchedaḥ ṣaṣṭhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.